کارآفرینی

مقدمه

افرادی که یک فرصت شغلی جدید در صنعت ایجاد می کنند کار آفرین هستند. آنها اغلب این کار را با ایجاد شرکتی تازه انجام می دهند. اما آنها همچنین فرصتهای جدید شغلی را با ورود یک محصول یا ایجاد یک بازار جدید بوجود می آورند. بنابراین که در کارخانجات بزرگ خطوط تولید تازه ای به راه می اندازند و یا با ایجاد بخش هایی تازه که قبلاً وجود نداشت باعث ايجاد بازاری جدید می شوند با این تعریف کارآفرین هستند. به بیان کلی تر کارآفرینان منابع را مدیریت می کنند تا چیز تازه ای بسازند اعم از شغل تازه یا کالا یا خدمت یا حتی بازار تازه .

آنچه کارآفرینان موفق را از کارآفرینان دیگر متمایز می کند سرعت توسعه فعالیت اقتصادی آنان است. آنهایی بیشتر موفق هستند که فعالیت اقتصادیشان را بتوانند به سرعت رشد دهند. آنها موقعیت هایی را که در بازار دیگران به آنها توجهی نمی کنند می یابند و همین ایده بهره برداری کردن از این موقعیت ها را در ذهن آنها شکل می دهد. آنها خودشان را بخوبی در بازاری که در حال انتقال و تغییر است جا می اندازند که از این نظر مبتکر و مخترع شناخته     می شوند. آنها به دقت پیش بینی می کنند که جهت بازارها در حال تغییر است و سپس آماده می شوند که بازارها  را به راه بیندازند که دین کار را قبلاً کسی انجام نداده بود.

مردم اغلب فکر می کنند کارآفرینان در ابتدا موفق هستند چون آنها کالا یا خدمات تازه ای ابداع می کنند مثل موتور جستجور یاهو. اما اینطور نیست و اغلب کارآفرینان موفق کار خود را با افزایش در کیفیت یک کالا یا محصول ایجاد می کنند بدون اینکه چیز تازه ایجاد کرده باشند. آنها اطلاعات کوچکی روی آنچه دیگران انجام می داده اند ایجاد می کنند.

کارآفرینان پس از شروع کار خود به مشتریان توجه می کنند و با آرامی با اصلاحات دیگر خود را مطرح می سازند. سپس آن ها به سرعت آن چه انجام می دهند را متعادل            می سازند و این فرایند را بارها تکرار می کنند پیشنهاد بهبود کیفیت مطرح شده از طرف Jerry Greenfild Ben cohen منجر به موفقیت برای آنها شد. آنها شروع به ساختن بستنی با قیمت بالاتر با قطعاتی از میوه روی آن کردند این بستنی ها برای پاسخ به نیاز مشتریانی ساخته شد که بستنی های ساده را دوست نداشتند در آن زمان تولید کنندگان بزرگ بستنی در بازار بستنی میوه ای جدید وجود نداشتند و این بازار جدیدی بود که توسط این دو نفر ایجاد شد.

Jack Burton  کار آفرین دیگری است که از Vermont شروع کرد. او با بهبود طراحی کالایی که اولین بار در 14 سالگی با آن آشنا شده بود توانست به موفقیت دست یابد با گذشت مدت کمی ا ز فارغ التحصیلی از نیویورک نقل مکان کرد و تخته اسکی های Burton را درست کرد. او می گوید ? بسیاری از مردم فکر می کنند من تخته اسکی جدیدی اختراع کرده ام در حالی که این درست نمی باشد?

طرح اولیه تخته اسکی ها بوسیله شرکت  Brun swick ساخته شد در حالی که این شرکت هیچ گاه پیشرفتی در تخته اسکی های ساخته شده ایجاد نکرد. فلسفه Burton بهبود آنچه جا دارد بر اساس نیازهای واقعی مشتریان بود. Burton این مساله را به همگان یاد داد که: اگر محصولات اصلی برای مردم کسالت آور باشد آنها حاضرند با پرداخت پول بیشتر کالای با کیفیت تری بخرند.

 

 

تاثیر محیط بر فعالیت های کارآفرینانه:

طی ده سال اخیر کارآفرینان میلیونها فرصت شغلی تازه در جهان ایجاد کرده اند. از هر شش دانشجوی رشته مشاغل یک نفر می گوید هدف شخصی اش تاسیس یک شرکت اختصاصی است و کارشناسان پیش بینی می کنند در آینده سازمانهای بسیاری متولد شوند. به ویژه افزایش فعالیتهای جسورانه  (venture creation) در بین زنان، مهاجران و اعضای گروههای کوچک و رده پایین پیش بینی می شود. سهم شغل های ایجاد شده بوسیله زنان کارآفرین از 24% در سال 1975 به 40% در سال 2000 افزایش یافته است.

آیا این رشد بیانگر جهش ناگهانی در تولد کارآفرینان است؟

پاسخ منفی است چون سرعت کارآفرینی با شرایط محیط کم یا زیاد می شود. در ایالات متحده سرعت فعالیتهای کارآفرینان در دهه 1920 افزایش یافت و پس از آن در دهه 1930 کاهش یافت و پس از آن و بعد از جنگ جهانی دوم افزایش و پس از آن کاهش چشمگیری از سال 1950 تا 1980 داشت دهه اخیر دوره دیگری از رشد کارآفرینی به علت اختراعات انجام گرفته در تراشه ها، کامپیوترها و وسایل ارتباط جمعی راه دور و تکنولوژی ارتباطات می باشد.

کاهش سرعت سودها و افزایش سرعت مهاجرت ها ب افزایش سرعت فعالیت های کارآفرینانه می انجامد هرچه افراد بیشتری تبدیل به کارآفرینان موفق می شوند ایجاد ساختارهای اجتماعی بهتر دیگران را مجبور می کند تا کارآفرین باشند. همچنین فاکتورهای سیاسی و اقتصادی نقش مهمی ایفا می کنند. به منظور ایجاد تحریک و انگیزه برای انجام کارآفرینی بسیاری از کشورهای آسیایی و اروپایی تسهیلات ویژه ای مهیا کرده اند و مالیات هایشان را کاهش داده اند.

هدف دولتها از این سیاست حصول اطمینان در این زمینه است که کشورشان از جهش کارآفرینانه ای که دست یابی به تکنولوژی های جدید آنرا ممکن می سازد عقب نمانند.

به سازمانهایی که کارآفرینان را  حمایت می کنند  incubator organization گویند. آن ها به مشاغل جدید یا کسانی که می خواهند شغل ایجاد کنند به اصطلاح فضا        می دهند.

یک شرکت حمایت کننده کار آفرینان می تواند یک روز کامل را سپری کند بدون این که نیازی به خرید تلفن یا اجاره دستگاه فتوکپی یا استخدام کارمند داشته باشند. حامیانی که هیچ نفعی برای کارآفرینان نمی توانند به همراه داشته باشند این خدمات را رایگان به کارآفرینان می دهند اما اغلب  کارآفرینان بخشی از سود خود را با شرکت حمایت کننده که به موفقیت   آن ها کمک کرده تقسیم می کنند. در شهر نیویورک کارخانه های سرمایه گذاری روی فعالیت های جسورانه فضای حمایت کننده را برای کارآفرینان ایجاد می کنند تا سرمایه گذاری آن ها را پرورش دهند.

برخی سرمایه گذاران این زمینه معتقدند سازمان های حمایت کننده راه های بدون خطر برای شروع فعالیت کارآفرینانه هستند . که به وسیله آن ها می توان دید که آیا این کار در ابتدا توسعه می یابد و پس از آن تصمیمات بهتری در مورد سرمایه گذاری روی این کار گرفته شود .

 

اهداف کارآفرینانه

 الف-اهداف کارآفرینی شما باید خاص خودتان باشد.

      اهدافتان را باید برای چیز هایی که واقعا می خواهید به دست بیاورید ، تنظیم کنید. بیشتر انتظار می رود به اهدافی برسید که برای خودتان تنظیم کرده اید تا اینکه اهدافی که دیگران دوست دارید به آن برسید. در تنظیم اهداف وجود قلب و دلتان نیز باید باشد.در دستیابی به اهدافتان موقعی موفق تر خواهید بود که تعهد شخصی داشته باشید.

 ب-اهداف باید معین و واضع باشند.

     اهداف باید واضع ، دقیق و مکتوب باشند. نوشتن اهداف به شما کمک می کند آنچه را واقعا به دنبالش هستید در ذهن خود مشخص کنید.پیاده کردن اهداف روی کاغذ به نوعی اهرم فشاری است تا آنچه را می خواهید درک کنیدوهمچنین ابهام ها را تشخیص و برای خودمان تشریح کنیم و تعهد شخصی خود را توسعه بخشیم . بنابرین ضروری است اهداف را طوری بنویسید که بتوانید درباره چگونگی دستیابی به آنها ، تصمیم بگیرید.

 ج-اهداف باید قابل اندازه گیری باشند.

    ضروری است بدانید کی به اهداف رسیده اید. ساده ترین اهداف قابل اندازه گیری، احتمالا اهداف مالی به تومان و ریال بیان می شوند، هستند. اندازه گیری بقیه اهداف کمی سخت تر است. دو دلیل برای تنظیم اهداف مهم است : 1- قصد دارید به کجا برسید 2- فرصتهای موفقیت در اختیار شما قرار می دهد . موثرترین راههای توسعه و جا انداختن یک عادت پاداش و نتایج آن است . احساس رضایت از دستیابی به هدف یک نوع پاداش است.

 د-اهداف باید برای مدت زمان معین تنظیم شده باشند.

   تعیین زمان سررسید برای تکمیل اهداف مهم است. بسیاری از افراد می گویند آنها تخت فشار به بهترین نحو کار می کنند. و تمایل دارند انجام امور را به دقیقه 90 بگذارند. با وجودی که می دانند احتمالا می توانستند کامل تر و حسابی تر کار کنند. یک ضرب المثل قدیمی می گوید <<کار امروز رابه فردا مگذار>> زمان معین برای رسیدن به اهدف به پیشگیری از تاخیروتعلل  کمک می کند .

 د-اهداف باید به صورت هم کوتاه و هم بلند مدت تعیین شده باشند.

    در واقع دو نوع هدف کوتاه مدت داریم. یک نوع از آن گام یا بخشی از هدف دراز مدت است. بعضی آنها را اهداف فرعی می نامند، زیرا بخش های کوچک اهداف بزرگتر هستند. نوع دیگر آن اهداف مستقل از اهداف بلند مدت اند.

و هر دو نوع اهداف کوتاه مدت لازم و ضروری اند . نوع اول در راستای اهداف بلند مدت به ما کمک می کند و نوع دوم به اعتماد نفس تان در دستیابی به اهداف سخت و پیچیده با لا می برد.

 

اهمیت کارآفرینی

- ريشه هاي کارآفرينانه

هيچ معلمي نيرومندتر و نافذتر از مثال خوب نيست. مطالعات در اين زمينه نشان مي دهد که بيش از نيمي از آغاز کنندگان حرف جديد والديني داشته‌اند که صاحب يک حرفه بوده‌اند. نويسنده آنرا بطور خلاصه بدين ترتيب بيان مي‌دارد: افرادي که دست به ايجاد شرکت مي زنند احتمال قريب به اتفاق از خانواده هايي هستند که در آن والدين يا فاميلهاي نزديکشان در همان حرفه مشغول فعاليت بوده‌اند. افراد مسن‌تر مثال يا مدلهايي براي فرزندان خود بوده‌اند و احتمالاً برايشان فرقي نمي‌کرد که در کار خود موفق باشند يا خير. بهر حال، براي فرزندان که در چنين خانواده هايي بزرگ مي‌شدند، عمل شروع يک حرفه جديد ممکن بنظر مي‌رسيد و کاري بود که آنها قادر به انجامش بودند.

- تاثير تجربه

تجربه و دانش فني نقش اساسي را در ايجاد شرکت موفق بازي مي‌نمايد. مهارتها و صلاحيتهاي مديريتي براي تاسيس يک شرکت لازم است. بسياري از مطالعات مشخص مي‌سازد که 90% يا بيشتر مؤسسان (بنيانگذاران) شرکتهاي خود را در بازار و صنايع مشابهي آغاز مي‌نمايند که در آنها مشغول فعاليت بوده‌اند.

- ويژگيهاي اکتسابي و نيازهاي نقش فرد

مجموعه عوامل مهم ديگري که مؤسسان به شکل سودمندي مي توانند بعنوان قسمتي از فرايند شروع در نظر آورند، استعداد، اختيار و مشخصات خود آنها مي باشد. مطالعات چند سال اخير درباره کارآفرينان که در عمل و مشخصات افراد شاغل در تمام مدت اشتغال خود آموخته اند را تأييد مي‌کند.

متأسفانه وسايل اندازه گيري هنوز آنقدر پيشرفت نکرده اند تا به ما اجازه اين چنين تحقيقاتي را بدهند که بتوان بر اساس آن بوضوح اين عوامل را با دقت و صراحت قابل اعتماد معين و مشخص نمود.

- نقش کارآفرينان در توسعه

به دليل نقش و جايگاه ويژه کارآفرينان در روند توسعه و رشد اقتصادي، بسياري از دولتها در کشورهاي توسعه يافته و درحال توسعه تلاش مي کنند با حداکثر امکانات و بهره برداري از دستاوردهاي تحقيقاتي، شمار هر چه بيشتري از جامعه را که داراي ويژگيهاي کارآفريني هستند به آموزش درجهت کارآفريني و فعاليتهاي کارآفرينانه تشويق و هدايت کنند.

کارآفرينان با مهارتي که در تشخيص فرصتها و موقعيتها و ايجاد حرکت درجهت توسعه اين موقعيتها دارند، پيشگامان حقيقي تغيير در اقتصاد و تحولات اجتماعي محسوب مي شوند. آنها تصديق مي کنند که موفقيت و بقا در چشم اندازهاي برخواسته از فردا، نيازمند چالاکي، قوه ابتکار و خلاقيت است. علاوه بر اين کارآفريني به ريسک پذيري، نوآوري و کنش کارآفرينانه هم نياز دارد. براساس نظريات اقتصادي و تجارب حاصله در اقتصادهاي روبه رشد، کارآفرينان موتور محرکه توسعه و رشد اقتصادي محسوب مي شوند و بالطبع اشتغالزايي يکي از رهاوردهاي مهم کارآفريني است.

متاسفانه در کشور ما و در چند برنامه اخير توسعه، توجه خاص به اين مهم نشده و حتي مي توان گفت که اين مفهوم براي بسياري از دست اندرکاران و افراد جامعه ناشناخته و غريب است. شـــايد به همين دليل تاکنون برنامه ريزي و بسترسازي مناسبي در حوزه هاي اقتصادي، اجتماعي و نظام آموزشي کشور براي توسعه کارآفريني بويژه در دانشگاههاي کشور صورت نپذيرفته است.

- کارآفريني رقابت در کسب و کار را تقويت مي‌کند

فعاليت‌هاي جديد کارآفرينانه و يا آغاز مجدد يک کسب‌ و کار(حتي پس از انتقال يک واحد اقتصادي به مالک جديد) به افزايش بهره‌وري کمک قابل توجهي مي‌کند. اين فعاليت‌ها فشار را براي افزايش رقابت افزايش مي‌دهد و همچنين واحد‌هاي ديگر را وادار مي‌کنند که يا کارايي خود را افزايش دهند و يا دست به ابداع بزنند. افزايش بهره‌وري و ابداع در واحد‌هاي شغلي چه در سازمان‌ها، توليد‌ات، خدمات و يا بازار توان رقابت يک اقتصاد به طور کلان را افزايش مي‌دهد. اين فرآيند به مصرف‌کنندگان امکان بهره‌گيري زياد با قدرت انتخاب بالا و قيمت‌هاي پايين را مي‌دهد.

- کارآفريني توانايي‌هاي انباشته فردي را آزاد مي‌کند

يک شغل تنها راهي براي انباشت پول و سرمايه نيست. معيار‌هاي ديگري نيز مانند امنيت، ميزان استقلال، تنوع کار‌ها و علايق نيز در يک کسب و کار مورد نظر است. سطح درآمدي بالاتر، افراد را به ارضاي نيازهاي بيشتري هدايت مي‌کند. نياز‌هايي مانند استقلال و اتکا به نفس نمونه‌هايي هستند که با توسعه کارآفريني در افراد امکان بروز پيدا مي‌کنند. بر اساس تحقيقات انجام شده در ميان خانوار‌هاي کشور انگلستان افراد در کنار انگيز‌‌ه‌هاي مادي مانند پول و سمت، کارآفريني را راهي براي ارضاي برخي نياز‌هاي معنوي خود مانند آزادي، استقلال و کسب جنب و جوش در زندگي انتخاب مي‌کنند.

در خور توجه است براي کساني که نتوانسته‌اند شغل دلخواه خود را انتخاب کنند کارآفرين شدن ممکن است برخاسته از نياز‌هاي اقتصادي باشد. کارآفريني ممکن است فرصت يافتن موقعيت‌هاي شغلي بهتري را به آن‌ها بدهد. رضايت شغلي در ميان کارآفرينان در مقايسه با کارمندان به مراتب بيشتر است. بر اساس تحقيقات انجام شده در حدود 33 درصد افرادي که شغل آزاد دارند و کارمندي ندارند و 45 درصد افرادي که شغل آزاد دارند و کارمند نيز دارند از شغل خود رضايت دارند. اين در حالي است که اين ميزان براي کارمندان در حدود 27 درصد است.

صاحبان مشاغل کوچک؛

 برخی از مردم به اشتباه واژه کارآفرین را در معنی صاحب مشاغل کوچک به کار می برند. در ایالت متحده مشاغل کوچک به کارخانه هایی که کمتر از 500 کارمند دارند گفته می شود بنابراین واژه صاحب مشاغل کوچک به شخصی که صاحب حق مالکیت کارخانه با زیر 500 کارگر است گفته می شود.

اداره مشاغل کوچک (SBA) (small business administration)  یک نهاد دولتی است که  مسئول حمایت از فعالیتهای مشاغل کوچک است. این نهاد منابع سودمند زیادی برای کسانی که چنین مشاغلی را ایجاد کرده و آنرا به خوبی مدیریت می کنند ارائه می دهد. بر اساس آمارهای سازمان SAB در سال 2000 در آمریکا 24 میلیون شغل کوچک وجود داشته که این تعداد 40% کارخانه های آمریکا و 75% تمام مشاغل جدید ایجاد شده است.

بسیاری از کارآفرینان برای مدت کوتاهی صاحبان مشاغل کوچک هستند. اما تمام صاحبان مشاغل کوچک کارآفرین نخواهند شد به عبارت دیگر همه صاحبان مشاغل کوچک وارد یک فعالیت شغلی جدید نمی شوند. افراد با خرید کارخانه ها صاحب مشاغل کوچک می شوند اما بسیاری از این صاحبان مشاغل تمایل دارند مشاغل خود را کوچک نگه دارند و آنطور که کارآفرینان عمل می کنند شغلشان را توسعه ندهند. این طبیعی است که اعتقاد داشته باشید کارکردن برای خودتان ممکن است بهتر از کارکردن برای دیگران باشد اما حتی اگر شما صاحب شغل نباشید کارکردن در یک کارخانه کوچک متفاوت از کار کردن برای یک کارخانه بزرگ است. یک اختلاف بزرگ در میزان رضایت است. در رأی گیری اخیر انجام شده، کارخاه هایی با کمتر از 50 کارمند دارای کارمندان راضی تری هستند. مشاغل کوچک ضررهایی شامل حقوق کم و امکانات پزشکی و بیمه ای کم یا صفر دارند. اما برای اکثر افراد این زیان ها با رضایت ناشی از فضای خوب کاری خنثی می شود. در مشاغل کوچک از افراد انتظار می رود تمام مهارت های خود را به نمایش بگذارند. آنها به راحتی می توانند ببینند چگونه کارشان روی تبلیغات شرکت اثر میگذارد و یا چگونه عمل آنها روی سود آوری شرکت موثر است.

مشاغل فامیلی؛

مردم اغلب فکر می کنند مشاغل کوچک، مشاغلی فامیلی هستند ولی در واقع مشاغل فامیلی می توانند کوچک یا بزرگ باشند ممکن است شغل فامیلی در اثر فعالیت کارآفرینانه به سرعت رشد کند یا اینکه رشد کندی داشته باشد.

برای دولت تعریضی برای مشاغل فامیلی وجود ندارد ولی اغلب این عنوان برای توضیح دادن شغلی که صاحب و مدیریت آن در دست افرادی است که با یکدیگر رابطه فامیلی دارند به کار می رود. اغلب این مشاغل مسیر اولیه خود را تغییر می  دهند. یک نمونه آن کارخانه Kohler ، 125 سال پیش به عنوان مخترع وانهای حمام به سبک مدرن شناخته شد پس از آن کارخانه ساده او تبدیل به کارخانه ای با محصولات متنوع از جمله مبلمان، موتورهای کوچک و زمین های گلف می باشد. و هنوز هم بوسیله یک فامیل کنترل می شود و بسیاری از افرادی که با هم رابطه فامیلی دارند استخدام می کنند.

همانطور که در آینده خواهیم گفت فشارهای توسعه یک شغل می تواند یک استرس بزرگ برای کارآفرینان و افرادی که با ریا برای آنها کار می کنند ایجاد کنند. بویژه گره های کور در اینجا افزایش می یابند برخی مشاغل فامیلی با واگذار کردن مدیریت شروع کارشان به افراد با مهارت به این فشارها غلبه می کنند. فامیلی های دیگر به دنبال راههایی هستند که رشد شغلشان را همراه با کنترل مالکیت و مدیریت نگه دارند.

تعریف کارآفرین

بطور ساده کارآفرین به شخص حقیقی یا حقوقی ای گفته می شود که توانایی تحمل ریسک - اغلب مالی - را دارد و میتواند یک ایده اولیه را به یک فعالیت اقتصادی تبدیل کند. همه ما می توانیم یک کارآفرین باشیم، چه کارمند، چه کشاورز و ... در هر پست و مقامی که باشیم در راه انجام فعالیت های خود می توانیم کارآفرین بوده و ایده های خود برای بهبود انجام کارها را به واقعیت تبدیل کنیم.

یک کشاورز می تواند با راه اندازی روشهای جدید کاشت، آبیاری، نگهداری و ... کمیت یا کیفیت محصولات خود را بالا ببرد. یک کارمند می تواند برای انجام فعالیت های روزانه و البته در چهارچوب اختیارات خود روشهای جدیدی را اختیار کند تا انجام کارها برای خود و ارباب رجوع سریعتر و با کیفیت بالاتری صورت پذیرد. یک مهندس یا شرکت می تواند با قبول هزینه های تولید آزمایشگاهی، نمونه ای از یک محصول را تولید کرده و در صورت مفید بودن آنرا تولید انبوه نماید و به جامعه خود خدمت کند. یک مربی تیم فوتبال می تواند با اتخاذ روشهای مدیریتی و arrange یک تیم به موفقیت های بسیار دست پیدا کند و ....

همانطور که مشاهده می کنید در تمام مثال هایی که آورده شد نوعی ریسک وجود دارد. این ریسک ممکن است باعث از بین رفتن محصول کشاورز شود یا باعث شود تا کارمند توبیخ یا اخراج شود و یا سرمایه گذاری آن مهندس یا شرکت به هدر رود. و دست آخر آنکه آن مربی تیم ممکن است سمت یا اعتبار خود را از دست دهد. بنابراین مشاهده می کنید که بسادگی میتوان این نتیجه را گرفت که "کارآفرینی بدون ریسک امکان پذیر نمی باشد." شاید از همین جمله بتوان فهمید که چرا در کشور ما در میان جوانان کارآفرینی جایگاه والایی ندارد، فعلاً اجازه دهید بحث فنی را ادامه دهیم.

 

کارآفرین چه ویژگی هایی دارد ؟

- خود اتکایی از اولین خصوصیات یک کار آفرین می باشد. با کمک این نیرو کارآفرین می تواند به مبارزه با سختی ها بپردازد. بنابراین اگر می خواهید کار آفرین باشید باید این توانایی را در خود تقویت کنید.

- نیاز به انجام دادن و بدست آوردن از دیگر خصوصیات یک کارآفرین می باشد . این گونه اشخاص بصورت دائم نیاز به آن دارند که محصول یا خدمتی را ایجاد کنند . از ساده ترین نوع آن مثلاً در فعالیت های خانگی گرفته تا پیچیده ترین کارهایی که ممکن است در تولید یک محصول یا خدمت به آن لازم باشد.

- استفاده از نهایت بهره وری از دیگر ویژگی های یک کارآفرین هست. یک کارآفرین همواره می خواهد از وقت خود بهترین استفاده را کند .

- تحمل ریسک از دیگر ویژگی های این گونه افراد می باشد . یک کارآفرین می تواند ریسک ناشی از شکست را پذیرفته و تحمل کند . این ریسک ممکن است مالی یا حیثیتی باشد و یا از دست دادن بسیاری چیزها که مردم عادی در زندگی آن ها را داراند، باشد.

- آنها شکارچی فرصت ها هستند. کارآفرین بسادگی می تواند میان یک اتفاق بدون خاصیت با دیگری که در دل آن فرصت شکوفایی نهفته است ، تمایز قائل شود و دومی را شکار کند.
- نیاز به پیشرفت دائمی از دیگر ویژگی های این افرا می باشد. حتی هنگامی که کارآفرین فعالیت اقتصادی را راه اندازی کرد متوقف نمی شود او علاقه دارد که همه روزه به پیشرفت های جدیدی دست پیدا کند .

- کارآفرین توانایی بالایی در کنترل خود دارد. تحقیقات نشان می دهد که اغلب کارآفرینان بیشتر از آنکه بتوانند محیط بیرون را کنترل و مدریت کنند بر خود تسلط دارند. اثر جنبی این خاصیت می تواند همان قدرت کنترل بر محیط نیز باشد.

- آنها همواره به هدف نگاه می کنند و شب و روز فکرشان رسیدن به هدف می باشد. دقت کنید که تمرکز بر هدف برای بسیاری از مردم دشوار است اغلب به کاری که در حال انجام دادن آن هستند فکر می کنند نه هدف.

- کارآفرین توانایی تشخصی اولویت ها را دارد. خوب می داند چه کاری، چه موقع باید انجام شود و حاضر است بر سر آن با دیگران مبارزه کند.

- خوش بینی از ویژگی های مهم و بارز یک کارآفرین است. برای همین بسیاری از کارآفرینان جوان هستند چرا که آن ها معمولاً به هر کاری خوشبین می باشند. کارآفرین در برخورد با مشکل بدون آن که ذهن خود را مخدوش کند مبارزه می کند تا آنرا از میان بردارد . حتی اگر مشکل بزرگ باشد به خود می گود "الان که نمی شود آن را حل کرد به کار دیگری می پردازم و بعد سراغ آن می آیم".

- شجاعت از دیگر ویژگی های یک کارآفرین می باشد. دقت کنید که تحمل ریسک با شجاعت تفاوت بسیاری دارد، به این مثال توجه کنید. یک مدیر کارآفرین یک شرکت را در نظر بگیرید. او هموراه در حال ایجاد تغییر در شرکت می باشد تا به هدف های خود نزدیک شود. اگر شکست بخورد باید ریسک - یا همان هزینه - آنرا بپردازد فرض کنید که پول و امکانات هم دارد و می پردازد. چیزی که این فرد نیاز دارد صفتی است بنام "شجاعت" او باید دل انجام این تغییرات و به نوعی بازی با سرنوشت خود، کارمندان و شرکت را داشته باشد.

- کارآفرین معمولاً قدرت تحمل بالایی دارد. این قدرت تحمل از مسائل کاری شروع شده و یقیناً به مسائلی که در اجتماع یا خانواده او بدون شک رخ خواهد داد کشیده خواهد شد. قدرت تحمل جاذبه ایجاد می کند در حالی که عدم داشتن آن فرد را مجذوب می کند. مثال ساده آنکه فردی که قدرت تحمل بالایی ندارد معمولا" در یک شرکت دولتی - که قدرت تحمل و زنده بودن بالا دارد - مشغول بکار عادی و بدون جنبیش می شود.

- کارآفرین انگیزه داخلی بالایی برای انجام کار دارد. دقت کنید که اگر فردی دارای انگیزه بسیار قوی برای انجام کاری باشد و آن انگیزه در درون آن نباشد در هر لحظه ممکن است که فرد آن کار را رها کند. اما نیروی انگیزشی در کارآفرین در درون خود او وجود دارد و تا زنده هست به کار و فعالیت ادامه می دهد. تفاوت گرمای زمین و خورشید را مقایسه کنید، اگر خورشید برود زمین سرد خواهد شد اما اگر زمین برود خورشید همچنان گرم خواهد ماند.

ده فرمان کار آفرینی :

 ۱- هر روز  با اشتياق در محل کار خود حاضر شويد.

2-بر هر دستوری  که  هدفش  توقف آرمان شماست ، پيش  دستی کنيد.

3-هر کاری  که برای  تکميل  پروژه تان  لازم  است ، بدون توجه به شرح  شغل خود  انجام دهيد.

4-افرادی  را برای  کمک  به خود پيدا کنيد.

5-درباره افرادی که انتخاب می کنيد از شهود خود کمک بگيريد و فقط با بهترين ها کار کنيد.

6-تا جايی که می توانيد پنهان کاری کنيد ، جنجال و تبليغات ، ساز و کارهای امن  را به خطر  می اندازد.

7-هيچ وقت روی يک مسابقه شرط بندی نکنيد ، مگرآنکه خودتان گرداننده اش باشيد.      

8- به ياد داشته باشيد درخواست بخشش آسانتر از درخواست اجازه است .

9- در اهداف خود ثابت قدم بوده و وفادار بمانيد، اما درباره تحقق آن اهداف واقع گرا باشيد.

10-حاميان خود را گرامی  بداريد.

 

کار آفرینی به عنوان اصل

هيچ چيز دشوارتر از به دست گرفتن و خطرناک تر از عهده دار شدن مسئوليت برای وارد کردن ترتيب جديدی از امور نيست

اقتصاد جهانی در حال ايجاد تغييراتی بنيادی و اساسی برای سازمانها و صنايع در سرتاسر جهان است. اين تغييرات ، شرکت های تجاری را ملزم می سازند تا به طور دقيق هدف خود را بررسی کرده توجه فراوانی به انتخاب و دنبال کردن راهبردهای داشته باشند که منتهی به سطوحی از موفقيت با احتمال موفقيت بالا برای بسياری از افراد ذينفع شود

بسياری از شرکت های تاسيس شده در پاسخ به تغييرات سريع ، مقطع و چشمگيری که در محيط خارجی و داخلی شان ايجاد شده است ، ساختار عمليات خود را بنيادی نو افکندند. در واقع ، پس از سالها تغيير ساختار ، برخی از اين شرکت ها از لحاظ فرهنگی ، تجاری يا رقابتی با نياکان خود کمتر اشتباهی دارند

قرن جديد شاهد تاکيد شرکت ها بر نو آوری است . اين تاکيد جديد بر انديشه کار آفرينی در اثنای اقتصاد کار آفرينی در دهه های 1980 و 1990 توسعه يافت. پيتر دراکر ، کارشناس مشهور در امر مديريت ، چهار توسعه اصلی را شرح می دهد که پيدايش اين اقتصاد را توضيح می دهد. نخست ، تکامل سريع علم و فن آوری ، استفاده از حرکتهای کار آفرينی با فن آوری بالا را غنا بخشيد. دوم تمايلات جمعيتی نظير وجود خانوادههای دو شغلی ، ادامه تحصيل بزرگسالان ، و بالا رفتن ميانگين سن جمعيت باعث شد تا پروژه های اقتصادی جديد پا بگيرند . سوم ، بازار سرمايه گذاری به يک مکانيزم تامين منابع مالی برای فعاليتهای کار آفرينی تبديل شد. چهارم ، صنايع آمريکا رفته رفته فرا گرفت که چگونه کار آفرينی را اداره کند

نفوذ معاصر کار آفرينی به عنوان نيروی اصلی در دنيای تجارت آمريکا منجر به گرايش برای اين نوع فعاليتها در داخل شرکت های تجاری شده است. گرچه برخی پژوهشگران نتيجه گرفته اند که کار آفرينی و بوروکراسی در تقابل با يکديگر هستند و نمی توانند در کنار يکديگر به سر برند ، ديگران فعاليتهای اقتصادی کار آفرينی را در داخل چارچوب يک شرکت تجاری توصيف کرده اند. پروژه های اقتصادی موفق در بسياری از شرکت های متفاوت از جمله 3M ، بل اتلانتيک ، AT&T ، آکورديا و پولارويد به کار گرفته شده اند. امروزه بخش هنگفتی از نوشتار تجاری به توصيف « انقلاب شرکتی » جديدی اختصاص دارد که به خاطر آميخته شدن انديشه کار آفرينی با ساختارهای بوروکراتيک عظيم در حال وقوع است. از اين آميختگی به عنوان کار آفرينی شرکتی يا کار آفرينی داخلی ياد می گردد. چرا اين مفهوم تا اين حد طرفدار يافته است؟

يک دليل آن است که خود بيابند. استيون برانت در اين خصوص چنين می گويد :
اين مساله نسبتا روشن است. ايالت متحده بايد توانايي نوآوری خود را ارتقاء بخشد. برای نيل به اين مقصود شرکت های آمريکايي بايد قدرت خلاقيت اعضای خود را بيابند. ايده ها از افراد نشات می گردد .

نوآوری و قابليتی است که بسياری از افراد سر می زند. اين قابليت زمانی به کار گرفته می شود که افراد در مورد وظايف خود و حيات پروژه اقتصادی احساس تعهد کنند و اين توان را داشته باشند از قابليت های خود به نحوی استفاده کنند.عدم تعهد نتيجه سوء مديريت است نه فقدان استعداد.

بيشترين ميزان تعهد هنگامی ايجاد می شود که اعضای يک پروژه اقتصادی در تعيين اهداف و برنامه های آن نهاد نقشی به عهده دارند. تعهد به طور غير رسمی پشتيبانی و تاييد مديريت را در خود دارد. اگر يک رفتار کار آفرينی مورد نظر است ، فلسفه مديريتی توافقی بسيار مفيد واقع می شود.

نوآوری پيوسته ( از نظر محصولات ، فرآيندها ، و روال ها و ساختارهای مديريتی) و توانايي رقابت مؤثر در بازارهای بين المللی از جمله مهارت هايي هستند که انتظار می رود به طرزی فزاينده کارکرد شرکت را به عنوان فرآيندی در نظر گرفته می شود که توانايي کوشش های شرکت ها را برای نوآوری پيوسته تسهيل کند و به طرزی کارآمد با واقعيت های در بازار های بين المللی کنار آيد . وجود رفتارها و ديدگاه های کار آفرينی برای شرکت هايي در هر اندازه برای اعتلا و درخشش در محيط های رقابتی ضروری است

ماهيت کار آفرينی داخلی

در سالهای اخير ، موضوع کار آفرينی داخلی طرفداران فراوان يافته است هر چند تعداد کسانی که اين مفهوم را به طور کامل درک کرده اند بسيار معدود است. اکثر پژوهشگران متّفق القول هستند که اين اصطلاح به فعاليتهای کار آفرينی اشاره دارد که از جانب سازمان به تصويب می رسند و به هدف نتايج نوآورانه ، به آن ها منابعی اختصاص داده می شود. نقش اصلی کار آفرينی داخلی ، توسعه روح کار آفرينی در مرزهای سازمان است و از اين رو ، به رونق بخشی جو نوآوری کمک می کند.

 

تعريف مفهوم کار آفرينی شرکتی

تعاريف عملی کارافرينی شرکتی (يا داخلی) طی 30 سال گذشته از طريق کارهای عملی تکامل يافته است. برای مثال ، يک پژوهشگر متذکر شده است که کارافرينی شرکتی ، مفهومی بسيار گسترده بود ، شامل ايجاد ، توسعه و پياده سازی ايده ها يا رفتارهای جديد می شود. يک نوآوری می تواند يک محصول يا سرويس جديد ، سيستم مديريتی جديد يا طرح و برنامه ای جديد مرتبط با اعضای سازمان باشد. در اين حيطه ، کار آفرينی شرکتی بر انرژی بخشی دوباره و بهبود بخشيدن به توانايي شرکت در به دست آوردن مهارت ها و قابليت های نوآوری تاکيد دارد .

شاکر زهرا پژوهشگر مشاهده کرده است که « کار آفرينی شرکتی می تواند فعاليت های رسمی يا غير رسمی به هدف ايجاد تجارت های جديد در شرکت های تاسيس شده از طريق نوآوری در محصولات و فرآيندها و توسعه بازار باشد. اين فعاليت ها ممکن است در سطوح شرکتی ، بخشی(تجارتی) ، عملياتی ، يا پروژه ای با هدف بهبود بخشيدن به موقعيت رقابتی شرکت و کارايي عملياتی آن صورت پذيرد. ويليام د.گاث و آری گينزبرگ تاکيد کرده اند که کار آفرينی شرکتی شامل دو پديده اصلی می شود . ايجاد پروژه های اقتصادی جديد بدون سازمانهای موجود و تبديل سازمان ها از طريق تجديد نظر راهبردی پژوهشگران جديد پس از تحليل کامل ساختار کار آفرينی و ابعاد آن ، کار آفرينی شرکتی را به عنوان فرآيندی تعريف می کنند که از طريق آن ، فرد يا گروهی از افراد به همراه يک سازمان موجود ، سازمانی جديد را ايجاد می کنند يا در همان سازمان موجود يک تجديد نظر و نوآوری را باعث می شوند .

تحت اين تعريف ، تجديد نظر راهبردی (که با تجديد نظرهای سازمانی از جمله تغييرات ساختاری و / يا راهبردی عمده در ارتباط است)، نوآوری (که با وارد کردن چيزی جديد به بازار کار مرتبط است) ، و شروع پروژه های اقتصادی شرکتی(کوشش های شرکتی که منجر به ايجاد سازمان های تجاری جديد در داخل سازمان اوليه می شود) همگی بخش های مهم و ضروری در فرايند کار آفرينی شرکتی هستند.

 

نتیجه گیری

امروزه بسياری از شرکت ها نياز به کار آفرينی شرکتی را درک کرده اند . مقالات موجود در مجلات تجاری پر طرفدار ((Business week ,Fortune, Success, U.S News & World Report خبر از نفوذ تفکر و انديشه های کار آفرينی در ساختارهای اداری می دهند. در واقع تام پيترز در بسياری از کتابهای خود يک بخش کامل را به نوآوری در شرکت اختصاص داده است. کاملا واضح است که شرکت های تجاری و نيز مشاوران پژوهشگران نياز به کار آفرينی خانگی را درک کرده اند.

اين نياز در پاسخ به چند مشکل پديد آمده است که از آن جمله اند : رشد سريع تعداد رقبای پيچيده و جديد ، حس بی اعتمادی به روشهای سنتی در مديريت شرکتی ، خروج برخی از بهترين و درخشان ترين کارمندان از شرکت به منظور تبديل شدن به کارآفرينان کوچک ، رقابت بين المللی ، کوچک کردن شرکت های بزرگ و ميل کلی به بالا بردن بازدهی و بهره وری.

نخستين اين مشکلات که رقابت است ، همواره عرصه را بر کارهای تجاری تنگ کرده است . ولی ، اقتصادی کنونی که از فن آوری بالا بهره می برد ، تعداد به مراتب بيشتری از رقبا را پشتيبانی می کند. بر خلاف دهه های گذشته ، تغييرات ، نوآوري ها ، بهبودها اکنون در بازار کار بسيار متداولند. شرکت ها بايد نوآوری به خرج دهند يا از دور خارج شوند .

مشکل ديگر ، يعنی از دست دادن افراد برجسته ، در نتيجه دو توسعه عمده رو به فزونی است . نخست اين که کار آفرينی از لحاظ وضعيت ، محبوبيت و اقتصادی در حال توسعه است. اين افزايش باعث جذب کارمندان جوان و کارمندان با تجربه می شود. دوم اين که در سالهای اخير ، سرمايه گذاری به صنعتی عظيم تبديل شده است که قادر به تاسيس سرمايه برای تعداد پروژه های اقتصادی بيشتری نسبت به گذشته می باشد. بازار سرمايه گذاری سالم ، کار آفرينان جديد را قادر می سازد تا پروژه های خود را به مرحله اجرا در آورند . اين توسعه ، افرادی را که دارای ايده های نو هستند ، تشويق می کند تا شرکت های بزرگ را ترک کنند و روی پای خود بايستند .

بنابراين ، شرکت های مدرن وادار می شوند تا دنبال راه هايي برای توسعه کار آفرينی داخلی بگردند. در غير اين صورت بايد منتظر بيهودگی ، از دست دادن پرسنل ، و رکود شوند . اين « انقلاب شرکتی» نشانگر نياز و ميل به توسعه کار آفرينی داخلی در ساختار شرکت است.

 

نابینایان در کتابخانه ها

چکیده :

افرادی که دارای آسیب ایی هستند باید همانند دیگر اعضای جامعه از خدمات یکسانی در دسترسی به اطلاعات روز آمد برخوردار باشند و نهاد کتابخانه های عمومی نیز با تجهیز کتابخانه های عمومی این وظیفه را بر عهده دارد ، لذا برخورداری از فناوری های نوین و دسترسی به آنها لازم است . در این مقاله به بررسی ابزارها از جمله به دید ، دستگاه برجسته ساز زای فیوز ، بریل پکتوس ، ماشین نویسی پرکینز ، نرم افزار جاز ، کرزاویل ، سروش ، وب 2 ، پادکست ، آر.اس.اس ، مای تیوب و IEB پرداخته شده است و در نهایت پیشنهاداتی جهت بهره مندی افراد با آسیب بینایی از ابزارهای مورد نیاز ذکر گردیده است .

Abstract :

Blind individuals partially is crusty that must likness other individualscomunity as same services in available to enjoy uptodate information and “ nahad public library “ is duty also purpose equipment public library , also uptodate technology and available.

In the article ex amination tools as Behdid , Hearter fius zai , Pactos brail , Pirilcanz , Jaws , Kurz weill , Souroush , Web 2 , Padekest , R.S.S , my tube , IEB , paid and infinish proposition enjoyment individuals blind mention equipment .

مقدمه

گر نباشد چشم ظاهر عیب نیست          در نبود چشم دل باید گریست

با توجه به اینکه در جامعه امروز نابینایان و کم بینایان قشر قابل ملاحظه ای از جمعیت را تشکیل می دهند ، لازم است این گونه افراد از حقوق اجتماعی برابر با سایر شهروندان برخوردار باشند ، بیانیه ها ، آیین نامه ها و مقررات بین المللی تدوین شده از سوی سازمان های بین المللی مانند سازمان ملل متحد ، یونسکو ، ایفلا و ... همواره بر حقوق برابر نابینایان با سایر شهروندان سالم تاکید می نماید. (ارجمند، 1385).

ارائه خدمات کتابخانه ای به نابینایان و کم بینایان یکی از پرچالش ترین وظایف کتابخانه ها و کتابداران است . در عصری که حجم اطلاعات در جهان به سرعت افزایش می یابد ، برطرف نمودن نیازهای اطلاعاتی این گروه برای اجتناب از عمیق تر شدن شکاف ناشی از محرومیت اطلاعاتی میان افراد سالم و ناسالم جامعه در زمره تعهدات حرفه کتابداری است . از سوی دیگر پیشرفت های فن آوری و نظام های اطلاع رسانی الکترونیکی به ویژه وب 2 ، افق های جدیدی را بر روی معلولان بالاخص نابینایان گشوده است . فن آوری های موجود در زمینه نظام ها و شبکه های رایانه ای امکان تهیه متون ، اطلاعات و داده های کتاب شناختی را در انواع قالبه های جایگزین چاپ (بریل ، گویا ، چاپ درشت ) فراهم می کند (سودبخش به نقل از ارجمند ، 1385) .

این مقاله سعی بر این دارد که ضمن بیان فن آوری های روز ، زمینه بکارگیری از این ابزارها را در کتابخانه های عمومی تحت پوشش نهاد فراهم کند . ابتدا باید آموزش های ابتدایی به کتابداران در این زمینه داده شود تا بتوانند هرچه بیشتر در خدمت افراد نابینا و کم بینا باشند تا سهولت دسترسی و اصل برابری در دسترسی به اطلاعات حفظ شود .

پیشینیه پژوهش در ایران

اطیابی (1377) ، در پژوهش خود تحت عنوان «بهرمندی نابینایان از رسانه ها در ایران با تاکید بر رسانه های مکتوب (اعم از نشریات ادواری و کتاب ) به خط بریل » سعی نموده در چارچوب نظریه های ارتباطی پیرامون استفاده و بهره مندی مخاطبان از رسانه ها ، وضعیت نابینایان در این عرصه را مورد بررسی قرار دهد . نتایج پژوهش نشان می دهد که 2/87 درصد نابینایان معمولاً به رادیو گوش می کنند ، 8/72 درصد نابینایان به طور مداوم بیننده تلویزیون هستند ، 4/54 درصد نابینایان شخصاً کتاب بریل را مطالعه کنند در حالی که 4/40 درصد افراد نابینا گهگاه از کمک افراد بینا در جهت خواندن منابع نوشتاری معمولی بهره مند می شوند . 2/55 درصد نابینایان به طور معمول روزنامه به خط بریل را مطالعه می کنند . از دیدگاه نابینایان مهمترین مشکل آنان برای استفاده از برنامه های تلویزیون و فیلم های سینمایی ، تصویری بودن این برنامه ها است که این مشکل برای تلویزیون توسط 2/67 درصد افراد و برای سینما نیز توسط 52 درصد نمونه ها بیان شده است .

آیت اللهی (1382)، هدف اصلی از پژوهش خود را «بررسی میزان استفاده نابینایان و کم بینایان از کتاب های گویا ، بریل و الکترونیکی در استان تهران  » بیان نموده است . نتایج بررسی مشخص نمود که بیش از 50 درصد کتابخانه های مورد مطالعه فاقد منابع گویا ، بریل ، چاپ درشت و الکترونیکی روزآمد هستند .

پیشینه پژوهش در خارج از ایران

جانسون 1 (2000) در مقاله ای تحت عنوان «کتاب های الکترونیکی ، کتابخانه ها و دسترسی برای نابینایان » به بررسی چگونگی دسترسی کاربران نابینا به کتاب های الکترونیکی پرداخته است .

هرنوون ، مارتین و پاریس 2 (1992) ، نحوه تهیه کتاب های گویا و بریل برای نابینایان و معلولین از کتابخانه ملی و نحوه عملکرد امانت و مبادله بین المللی این منابع را مورد مطالعه و توجه قرار دادند .

پینیون – کاترین3 (1990) ، در مقاله ای تحت عنوان «خدمات صوتی به نابینایان  و کم بینایان در کتابخانه های عمومی » نگاهی کامل به خدمات ارائه شده به نابینایان و کم بینایان به وسیله کتاب ها و روزنامه های گویا و نوارهای صوتی دارد.

کرادوک (1998)، در پژوهشی تحت عنوان «کتابخانه های عمومی و ارائه خدمات مجلات و روزنامه های گویا به افراد نابینا و کم بینا » اظهار نمود که کتابخانه ملی بریتانیا در خلال سالهای 1984_ 1983 اقدام به سرمایه گذاری جهت راه اندازی کتابخانه های عمومی نابینایان کرد. نتایج پژوهش نشان داد که فقط تعداد اندکی از کتابخانه های نابینایان در حال حاضر فعال هستند ، همچنین در این پژوهش نگاهی کامل به خدمات ارائه شده به نابینایان و کم بینایان به وسیله کتاب ها و روزنامه های گویا و نوارهای صوتی دارد و هدف وی از این بررسی بهبود ارائه خدمات کتبخانه ها به نابینایان عنوان شده است .

لوئیز (2004) ، پژوهشی با عنوان «بررسی تجارب افراد نابینا و کم بینا در استفاده از خدمات اطلاعات الکترونیکی ، با توجه به عملکرد این خدمات در کتابخانه های عمومی » انجام داده است . این تحقیق راجع به افراد کم بینایی است که از خدمات اطلاعات الکترونیکی در موقعیت حقیقی زندگی استفاده می کنند . نتایج حاصله نشان می دهد اکثریت پاسخ دهندگان که 23 نفر با 95 درصد  بوده اند چگونگی استفاده از خدمات الکترونیک را بیش از یک بار در هفته اعلام کرده اند و 5 نفر با 21/7 درصد توضیح دادند که بیشتر آنها به صورت روزانه از خدمات استفاده نموده اند . و 1 نفر 4/3 درصد استفاده از خدمات الکترونیکی را در حدود هر دوهفته یکبار اعلام کرد .

خدمات اطلاع رسانی به نابینایان

اولین مرحله در خدمات اطلاع رسانی به نابینایان ، باور شناخت و درک آنها به صورت بنیادین و همچنین شناخت پارامترهای اجتماعی و داشتن شاخص های مناسب برای جوابگویی به نیازهای اطلاعاتی آنان است .

عامل بعدی شاخص آموزش است . آموزش یکی از پیچیده ترین وظایف هر سازمان است که موجب توانمندی نیروی انسانی در سازمان و موفقیت های آینده را تضمین می کند (عماد خراسانی، 1382 ، 211).

مسئله دیگری که امروزه تمامی افراد جامعه را درگیر کرده است ، کاربرد فن آوری به شکل های مختلف است . کتبخانه ها نیز از این امر مستثنی نستند . کابرد فن آوری در خدمت رسانی به افراد از اصول پذیرفته شده جهانی در کتبخانه ها است و نقطه عطفی در استقلال بخشیدن جهت بازیابی اطلاعات و دسترسی آسان و سریع است . این امر در مورد نابینایان نیز صادق است . اما تا زمانی که به عنوان یک ضرورت شناخته نشود ، همپای دیگر موارد مطرح شده ، و در قالب فعالیت های جانبی باشد ، امکان ایجاد بستری مناسب برای استفاده از فناوری اطلاعات برای همسان سازی نابینایان با محیط پیرامون خود مانند افراد عادی وجود نخواهد داشت .

ابزار مورد نیاز نابینایان

دستگاه به دید : به دید یکی از ابزار خاص کم بینایان است که می تواند متون نوشتاری و چاپی را از طریق یک پویشگر که به صفحه نمایگر متصل است به میزان قابل توجهی بزرگ کرده ، در صفحه نمایشگر نشان دهد . این ابزار در حال حاضر در دو نوع صفحه های نمایشگر بزرگ و قابل حمل در این بخش وجود دارد که کم بینایان می توانند از آنها استفاده کنند .

دستگاه برجسته ساز زای فیوز هیتز : این دستگاه می تواند متون و شکل های مختلفی را که بر روی کاغذ مخصوص چاپ شده است به شکل برجسته درآورد تا نابینایان بتوانند با لمس آن اطلاعات موردنیاز را به دست آورند.

چاپگر بریل : این چاپگر با اتصال به رایانه می تواند فنون نوشتاری را پس از تبدیل شدن به خط بریل ، به شکل خروجی بریل ارائه دهد .

دستگاه ماشین نویسی هرکینز : این دستگاه به خط بریل مخصوص فعالیت ماشین نویسی نابینایان طراحی شده است ، این دستگاه با استفاده از کاغذ مخصوص بریل کار می کند و با بهره گیری از نظام مکانیکی ماشین نویسی می تواند مورد استفاده نابینایان قرار گیرد .

نرم افزار جاز : جاز برنامه نرم افزار قدرتمندی است که به منظور کار با ترکیب کننده گفتاری طراحی شده است . این برنامه مخصوص کسانی است که در قوه بینایی ضعف دارند و می توانند با کمک آن به خواند متون دیجیتالی در محیط رایانه بپردازند .

نرم افزار پک جاز : پک جاز می تواند اطلاعات فارسی ارائه شده در صفحه نمایشگر را بخواند و همچنین به صورت بریل بر روی دستگاه برجسته نگار نمایش دهد .

دستگاه برجسته نگار بریل پکتوس : لونار پلاس یکی از نرم افزارهایی است که در گروه برنامه های بزرگ نمایی رایانه قرار می گیرد و کم بینایان می توانند از آن استفاده کنند .

نرم افزار کرزوایل : این نرم افزار برای خواندن کتابها و فنون نوشتاری در رایانه استفاده می شود . در واقع این برنامه با پویش متن ، می تواند آن را به گفتار تبدیل کرده ، با صدای مشخص و واضح بخواند .

نرم افزار آموزشی سروش : کاربرد این نرم افزار با برجسته نگاری و ضربه های انگشت همراه است . به این شکل که به طور نمونه نقشه ایران در قالب یک برنامه کلی با تقسیم بندی استانی در صحه حساس به ضربه تعبیه شده است . نابینا با قدرت لمس استان مورد نظر را که حدود آن برجسته است انتخاب می کند . سپس با زدن یک ضربه آرام انگشت دست ، نام استان به صورت خودکار از طریق رایانه خوانده می شود (درودی ، 1387 ، 77 - 70).   

وب 2 :

در وب 2 حضور کاربران در فرایند تولید و پخش اخبار و اطلاعات چنان پررنگ است که خود به منبع ارزشمندی برای رسانه های جمعی و رسمی تبدیل شده است . وبلاگ امکانی را در اختیار همه نابینایان قرار می دهد تا صدایشان را به گوش یکدیگر و دیگران برسانند (نوعی پور ، 1384). همچنین وب نوشت کاربردهای گوناگونی برای کتابخانه نیز دارد . از طریق وب نوشت می توان به سهولت اطلاعات و اخبار مرتبط با خدمات کتابخانه را منتشر کرد . در واقع ویژگی اصلی وب نوشت ها ، سهولت و سرعت انتشار اطلاعات روزآمدسازی آنهاست (نوروزی ، 1387) .

در مورد جستجوی دسترس پذیر شرکت گوگل باید گفت که شرکت گوگل در حال آزمایش خدمات جستجوی اینترنتی جدیدی است که به کمک آن نابینایان و افراد دارای دید ضعیف ، بهتر می توانند به اطلاعات مورد نیاز خود در اینترنت دسترسی پیدا کنند . به گزارش خبرگزاری رویترز ، خدمات جستجوی جدید گول با نام «جستجوی دسترس پذیر» ، در هنگام جستجوی یک کلیدواژه ، آن دسته از وب سایت های اینترنت را که دارای ظاهر ساده بوده و به راحتی خوانده می شوند را در ابتدا و پیش از سایر وب سایت ها فهرست می کنند .

هم اکنون نرم افزارهای ویژه ای با قابلیت خواندن صوتی متون موجود در وب سایت ها برای کاربران نابینا وجود دارند و بر خی نرم افزارهای دیگر نیز به بزرگ کردن بخش های مختلف هر وب سایت جهت بازدید افراد کم بینا می پردازند اما مشکل کار اینجاست که این قبیل نرم افزار ها معمولاً در وب سایت های شلوغ با طراحی های گرافیکی پیچیده کارایی چندانی نداشته و افراد نابینا و کم بینا نمی توانند از آنها برای خواندن اطلاعات وب سایت های پیچیده استفاده کنند .

فلش : در رابطه با فلش باید گفت که فلش در رابطه با دسترس پذیری وب مقوله جالبی است و حقیقتاً در این مورد قابلیت های فراوانی دارد . فلش امکان استفاده آسان از صوت را فراهم می کند تا کسانی که مشکلات بینایی دارند ، بتوانند از صوت استفاده کنند (خدمات سودبخش اینترنت ، 1387).

پادکست : موج پادکست به عنوان رسانه از اواخر سال 2004 شروع شد . پادکست یا پاد پخش یکی از روش های انتشار پرونده بر روی اینترنت است و نام عمومی نوعی برنامه آوایی است که توسط کاربران معمولاً بر روی یک پخش کننده موسیقی دیجیتال و عموماً یک آی پاد به شکل یک فایل صوتی ساخته شده است و با استفاده از اینترنت بر روی رایانه های خانگی و یا پخش کننده موسیقی دیجیتال پیاده می شود (پادکست ، 1388).

R.S.S: به کاربران اجازه می دهد تا به طور خودکار تازه ترین اطلاعات و اخبار موجود در وب گاه و وب نوشت کتابخانه را دریافت کنند . در واقع شیوه نوینی است که برای انتشار و گردآوری مطالب از منابع وب ، خبرگزاری ها ، روزنامه ها ، مجلات ، وب گاه ها و وب نوشت ها به کار می رود (نوروزی، 1387) .

my tube : این فناوری یکی از معدود سیستم هایی است که به فناوری «ردیابی چشمی» مجهزند . این سیستم ، با استفاده از دوربین های کیفیت بالایی که روی مانیتور مستقرند حرکت چشم را دنبال می کنند و مکث نگاه ها را می فهمند . کاربر کافی است به نقطه ای نگاه کند که می خواهد کلیک شود . این ابزار وقتی مؤثرتر است که با برنامه هماهنگ خود به نام The Grid  به کار گرفته شود که برای ساده تر کردن محیط ویندوز طراحی شده است .

IEB : نسخه جدید مرورگر اینترنتی مایکروسافت موسوم به IEB دارای امکاناتی برای تسهیل دسترسی به وب برای نابینایان و کم بینایان خواهد شد . در مروگر IEB قابلیتی موسوم به Accessibility Program Manager   که کابران نابینا و کم بینا بتوانند راحت تر صفحات مختلف را مشاهده کرده ، بر روی آنها زوم کنند و بخشی خاص از یک صفحه وب را راحت تر مشاهده نمایند . قابلیت Caret Browsing مرورگر IEB به افراد کم بینا امکان می دهد تا به سادگی و با استفاده از صفحه کلید صفحات وب را مرور کند (سودبخش ، 3) .

پیشنهادت

نهاد کتابخانه عمومی به عوان رابط افراد با آسیب بینایی و کتابدار بخش نابینایان عمل می کند که با فراهم کردن تجهیزات و آموزش چگونگی بکارگیری و استفاده از آنها به کتابداران سعی در رفع نیازهای اطلاعاتی این قشر از افراد جامعه دارد .

افزایش کتابداران بخش نابینایان و کم بینایان

آموزش به کتابدارانی که در این بخش حضور دارند از جمله برگزاری دوره های آموزشی ضمن خدمت ، شرکت در همایش با موضوعات افراد با آسیب بینایی ، برگزاری جلسات و نشست های کشوری و استانی .

افزایش مقالات ، پایان نامه ، طرح پژوهشی با موضوعات افراد با آسیب بینایی .

تجارت الکترونیک

پیشگفتار

امروزه تماسهای تجاری بر روی اینترنت که بواسطه تجارت الکترونیکی است رو به افزایش گذاشته‌است. درحال حاضر نیز در حدود ۹۵٪ از شرکتها بدلیل کاهش هزینه هاوبالا بردن راندمان کار از EDI استفاده می‌کنند بهمین دلیل به توضیح موضوع تجارت الکترونیک پرداخته ایم  

 

 چکیده

تجارت الکترونیکی را می‌توان انجام هرگونه امور تجاری بصورت آنلاین و ازطریق اینترنت بیان کرد . این تکنیک در سالهای اخیر رشد بسیاری داشته‌است و پیش‌بینی می‌شود بیش از این نیز رشد کند . تجارت الکترونیکی به هرگونه معامله‌ای گفته می‌شود که در آن خرید و فروش کالا و یا خدمات از طریق اینترنت صورت پذیرد و به واردات و یا صادرات کالا ویا خدمات منتهی می‌شود . تجارت الکترونیکی معمولاً کاربرد وسیع تری دارد، یعنی نه تنها شامل خرید و فروش از طریق اینترنت است بلکه سایر جنبه‌های فعالیت تجاری ، مانند خریداری ، صورت بردار ی از کالاها ، مدیریت تولید و تهیه و توزیع و جابه‌جایی کالاها و همچنین خدمات پس از فروش را در بر می‌گیرد . البته مفهوم گسترده‌تر تجارت الکترونیک کسب و کار الکترونیک می‌باشد .

 

   

مقدمه:

تاریخچه تجارت الکترونیک :

تجارت الکترونیکی یک مفهوم جدید نیست و استفاده از فناوری های الکترونیکی در انجام امور بازرگانی و تجاری به سالهای قبل باز می گردد . خرید با استفاده از کارت های اعتباری در فروشگاه های وEDI از نمونه های مهم کاربرد الکترونیک د رتجارت به شمار می شود . امکان استفاده از بستر اینترنت برای انجام تجارت الکترونیکی ، امتیازات ویژه ای را برای این گونه امور به ارمغان آورده است . یکی از مهم ترین این امتیازات کاهش هزینه هاست که با رشد اینترنت کمتر نیز می شود . ترکیب تجارت و الکترونیک در واقع از سال 1970 آغاز شد در آن زمان شرکت های بزرگی دست به تشکیل شبکه های کامپیوتری زدند تا اطلاعات تجاری را بین خود و تولید کنندگان دیگر مبادله کنند .این روش تبادل الکترونیکی داده ها یا (EDI) نامیده شد .EDI روشی است برای تبادل اطلاعات تجاری متداول ، با قالبی مشخص ، از یک کامپیوتر دیگر ،EDI نیز همچون تکنولوژی های دیگر در ابتدا چندان مورد توجه قرار نگرفت ، شرکت ها استفاده از آن را پیچیده می یافتند و نمی دانستند که چگونه آن را با سیستم فعلی خودشان ترکیب کنند . البته این رویه به سرعت تغییر کرد و تعداد شرکت هایی که از EDI استفاده کردند به سرعت افزایش یافت . تجارت الکترونیک روش دیگری برای تبادل الکترونیکی و انجام تراکنش های تجاری است که یک پل الکترونیکی بین مراکز تجاری ایجاد می شود د رحالی که تجارت الکترَونیکی با حجم کمتری از اطلاعات که لزوما در قالب یکسانی نبوده و بین مردم عادی رد و

بدل می شوند سر وکار دارد .

EDI به هدف تبادل اطلاعات حجیم تجاری در قالب مشخص و استاندارد بین مراکز تجاری ایجاد شد . در 26 اکتبر 1993، بیل کلینتون رئیس جمهور وقت آمریکا ، با امضای یک دستورالعمل دولت فدرال را موظف کرد که در کمترین زمان ممکن ، تجارت الکترونیکی را برای خرید وفروش سطح ایالت متحده ، باشد ، تعیین شده و وظایف بخش هاو سازمان های مختلف برای انجام یک امر کالاها در سطح آمریکا به شکل عملی در آورد . طبق این دستورالعمل چهار مرحله

 برای راه اندازی تجارت الکترونیکی تعیین شده
تا قبل از مارس 1994 باید ساختار ومعماری یک تجارت الکترونیکی که قابل استفاده در

تعیین شود .

تا قبل از سپتامبر 1994 یک تجارت الکترونیکی اولیه که دولت فدرال و تولید کنندگان خصوصی را قادر به تبادل اطلاعات مربوط به خریدها و قیمت محصولات می کند به طور عملی در سطح

کشور پیاده شود .

تا قبل از جولای 1995 یک سیستم کامل تجارت الکترونیکی در سطح کشور پیاده شدکه قابلیت های سیستم را با پشتیبانی تبادل پول الکترونیکی و استفده از بانک های اطلاعات گسترش دهد .
تا قبل از ژانویه 1997 یک سیستم کامل تجارت الکترونیکی با تمام قابلیت های ممکن در سطح کشور پیاده شود . تجارت الکترونیک در ابتدای پیدایش خود چیزی بیش از یک اطلاع رسانی ساده تجاری نبود . هر کس می توانست محصولات خود را با استفاده از صفحات WEB بر روی اینترنت تبلیغ کند . آمار گرفته شده از 500 شرکت نشان داد که حدود 34 درصد از آن ها در سال 1995 و حدود 80 درصد در سال 1996 از این روش برای تبلیغ محصولات خود استفاده کرده اند . پیشرفت تجارت الکترونیکی به شرکت ها این امکان را داد که تراکنش های تجاری خود را نیز به شکل الکترونیک به انجام برسانند طبق آمار از بین 500 شرکت فوق الذکر فقط 5 درصد تا سال 1996 از این امتیاز تجارت الکترونیکی بهره می گرفتند . مهمترین عامل بازدارنده شرکت ها از روی آوردن به استفاده از این قابلیت ها مساله امنیت بر روی اینترنت بود در آن زمان هنوز هیچ استاندارد برای برقراری امنیت تراکنش های مالی و تجاری بر روی اینترنت پذیرفته نشده بود .

تجارت الکترونیکی چیست؟

در یک تعریف ساده ، تجارت الکترونیکی را می توان انجام هرگونه امور تجاری و بازرگانی به صورت online و از طریق شبکه جهانی اینترنت بیان کرد . این تکنیک در سال های اخیر در بستر internet رشد فزاینده ای داشته است . این امر می تواند شامل خرید و فروش عمده یا خرده کالاهایی فیزیکی و غیر فیزیکی (نظیر اتومبیل و یا نرم افزارهای کامپیوتری) ، ارائه سرویسهای مختلف به مشتریان (نظیر مشاوره های پزشکی یا حقوقی) و دیگر موارد تجاری (هم چون تبادل کالا به کالاو راه اندازی مناقضات و مزایدات) باشند .

هدف از به کار گیری تجارت الکترونیکی ، گسترش روش های قدیمی تجارت نیست ، بلکه ارائه روش جدید در انجام امور بازرگانی محسوب می شود . به واسطه این روش جدید جوانان قادرند که محصولات و خدمات خود را به شکل تمام وقت به تمام خریداران در سراسر جهان مستقل از مرزهای جغرافیایی وملیت ها عرضه کنند . بسیاری از مردم ،تجارت الکترونیکی را منحصر به خرید و فروش از طریق شبکه اینترنت می دانند ، در حالی که این امر فقط بخش کوچکی از تجارت الکترونیک را تشکیل می دهد و این مفهوم اکنون گستره وسیعی از جنبه های مختلف تجاری و اقتصادی را دربرگرفته است . به سادگی می توان هر گونه تراکنش مالی ، تجاری بین موسسات و افراد مختلف را در حیطه تجارت الکترونیک گنجاند . بر مبنای تعریفی که کنسرسیوم صنعت Commerce net از تجارت الکترونیکی ارایه می دهد این نوع تجارت عبارت است از استفاده از کامپیوتر های یک یا چند شبکه برای ایجاد وانتقال اطلاعات تجارت که بیشتر با خرید وفروش اطلاعات ، کالا و خدمات از طریق اینترنت مرتبط است . رسالت تجارت الکترونیکی فقط ارتباط نیست بلکه پی ریزی و تقویت روابط تجاری است . تجارت الکترونیکی در حال تغییر روش های تجارت خرید و حتی تغییر نحوه تفکر ماست . پس تعریف جامع تر از تجارت الکترونیک عبارت ا ست از : تبادل اطلاعات تجاری و فروش اطلاعات خدمات وکالا با استفاده از شبکه جهانی اینترنت .

مدلهای مختلف تجارت الکترونیک

ارتباط بین تکنولوژی و تجارت به سال های خیلی دور باز می گردد . در واقع رونق تجارت از یک پیشرفت تکنیکی آغاز شد . حدود 2000 سال قبل از میلاد ، فنیقیان تکنیک ساخت کشتی را به کار بردند تا نخستین گروهی باشند که از دریای مدیترانه گذشته و به سرزمین های دور ، دست می یابند . با این پیشرفت برای اولین بار در تاریخ جهان مرزهای جغرافیایی برای انجام تجارت گسسته و تجارت با مردمی از اقوام دیگر آغاز شد . «تجارت الکترونیک» مفهوم جدیدی نیست ولی در سال های اخیر رشد فزاینده و غیر قابل پیش بینی داشته که عامل اصلی آن «اینترنت » است . اینترنت یا ابر بزرگراه اطلاعاتی ، شبکه ارتباطی بین صدها میلیون کامپیوتر در سراسر جهان است که سابقه ای بسیار کم دارد . اولین بار پس از جنگ جهانی دوم ، وزارت دفاع آمریکا بر این فکر شد که اگر جنگ هسته ای در آینده اتفاق بیفتد ، اولین مراکز مورد تهاجم ، مراکز مخابراتی و ارتباطی خواهد بود . بنابراین دانشمندان سیستمی را پایه ریزی کردند که پایگاههای نظامی و مراکز مهم را از طریق یک شبکه ارتباطی به هم متصل کرد تا اگر یکی از این خطوط ارتباطی در هنگام جنگ آنها قطع شد سیستم به صورت شبکه به هم متصل بوده و از راه دیگر این ارتباط میسر شود . در حقیقت هیچ نقطه ای مراکز ارتباطی نبوده و انهدام تمام ارتباطات نیز غیر ممکن شود . با این طرز تفکر اولین بار در سال 1969 میلادی 4 کامپیوتر و درسال 1983میلادی 562 کامپوتر به هم متصل شد . بدیهی است یکی از عوامل مهمی که در پیشبرد هر طرح و ایده و اختراعی کمک می کند اقتصاد و شیوه بهینه مالی است و معمولا پول نزد دو گروه از هر جامعه ای است :

* نظامیان ، جهت تحقیقات در زمینه های مختلف

*تجار و شرکت های تولید کننده

سیستم شبکه اینترنت برای هر یک از گروههای فوق الذکر جذاب بود . گروه نظامیان به دلیل حل مشکل ارتباطات در زمان جنگ هسته ای و گروه تجار به دلیل پیدا کردن بازار بسیار و جذاب مشتری با هزینه بسیار کم .

نتیجه آن شد که هر دو گروه به پیشبرد این پروژه کمک کردند به گونه ای که از حالت انحصاری درآمده و به صورت یک پروژه فراگیر برای تمام افراد روی زمین خدمات خود را ارائه دهد هم اکنون حدود 800 میلیون نفر از اینترنت استفاده می کنند و حدود 10 تا 20 درصد از آنها ماهیانه به این جمع افزوده می شود . همان طور که اشاره شد یکی از گروههایی که به پیشرفت اینترنت کمک کرد گروه تجار بود که مفهومی را به نام تجارت الکترونیک به وجود آورد . در سال های اخیر این حقیقت برای تمام شرکت ها مسلم شده که تجارت الکترونیکی ، منافع ملی بسیاری را برای آنها به همراه خواهد داشت ، درایران نیز شاهد شکل گیری وب سایت های مختلف که برای همین منظور طراحی شده است ، هستیم . از مهمترین مواردی که این تکنولوژی در اختیار ما قرار می دهد ، می توان به امکان خصوصی سازی سرویس ها ، انجام سرویس دهی به مشتریان در بهترین حالت ممکن و هم چنین وجود یک سیستم منسجم مدیریتی اشاره کرد .
روش های ایجاد یک تجارت الکترونیک از نوع B2C :
جزای اصلی یک تجارت الکترونیکی از نوع B2C تشکیل شده از یک فروشگاه الکترونیکی که به شکل صفحات متعدد WEB ساخته شده و توسط مرورگرهای مشتریان مورد استفاده قرار می گیرد ، و یک سرویس دهنده WEB که تمام مسائل مدیریتی فروشگاه و هر آنچه که از دید مشتریان به دور است به واسطه آن انجام خواهد گرفت . به غیر از این دو جزء اصلی بسیاری از فروشگاه های الکترونیکی ، نیازمند یک بانک اطلاعاتی نیز هستند تا مشخصات کالاها ، مشتریان و اطلاعات دیگر را در آن ذخیره کنند .همچنین اجزای فرعی دیگری نیز ممکن است بنا به ویژگی های فروشگاه مورد نیاز باشند از جمله این اجزا می توان از ابزار پردازش پرداخت های مشتریان و همچنین ابزارهایی برای ارسال محصولات و خدمات از طریق اینترنت نام برد .
تجارت Consumer to Consumer – c2c :[1]

انجام مزایده و مناقصه کالاها از طریق اینترنت ، در این گروه از تجارت الکترونیکی می گنجد نمونه ای از این نوع تجارت الکترونیکی که در حال حاضر به سرعت در حال رشد است را می توان در سایت e bay مشاهده کرد .

تجارت Business to Administration :

این نوع تجارت شامل تمام تراکنشهای تجاری ، مالی بین شرکت ها و سازمان های دولتی است . تامین نیازهای دولت توسط شرکت ها و پرداخت عوارض و مالیات ها از جمله مواردی است که می توان در این گروه گنجاند . این نوع تجارت الکترونیک در حال حاضر دوران کودکی خود را می گذارند ولی در آینده ای نزدیک و بعد از آن که دولت ها به ارتقاء ارتباطات خود به واسطه تجارت الکترونیکی توجه نشان دهند به سرعت رشد خواهد کرد .

تجارت Consumer to Administration – C2A :

این گروه هنوز پدیدار نشده است ولی به دنبال رشد انواع B2C وB2A دولت ها احتمالا تراکنش های الکترونیکی را به حیطه هایی همچون جمع آوری کمک های مردمی ، پرداخت مالیات بر درآمد و هرگونه امور تجاری دیگری که بین دولت و مردم انجام می شود گسترش خواهند داد .
B2A – Business to government:

این نوع تجارت رد وبدل کردن اطلاعات تجاری بین تاجر تولید کننده و دولت است .
تاجر تولید کننده ، تصویر و توضیحات کالا را قرار می دهد وامکان تماس مستقیم با خود را با ارائه تلفن ، فکس ، پست الکترونیک و... ایجاد می کند . بعدا دولت به عنوان مصرف کننده برای واحدهای تحت پوشش خود کالا را خریداری می نماید .

خرید و فروش در این سیستم به صورت عمده و ارسال ودریافت پول از طریق سیستم سنتی (عموما بانک ها) می باشد ، همچنین حمل وتحویل کالا به روش سنتی (عموما از طریق کشتی ،

كانتینر و یا هواپیما) می باشد .

مشخصه های عمده این نوع تجارت عبارتند از :

*حذف واسطه ها و دلال ها بین تولید کننده و دولت .

*امکان جستجو و تحقیق بسیار سریع برای دولت جهت دستیابی به کالای با کیفیت و بهای مناسب
امکان ارتباط مستقیم بین تولید کننده جهت دریافت نظرات دولت نسبت به کالای ارائه شده .
Government to Business – C2B:

این نوع تجارت ردوبدل کردن اطلاعات تجاری بین دولت به عنوان تولید کننده کالاو تاجر به عنوان خریدار کالا است . دولت به عنوان تولید کننده کالا مشخصات و تصاویر کالا را در سایت خود قرار داده و تاجر به عنوان خریدار کالا عمل می کند ولی بدیهی است خود مصرف کننده نیست و وی در نظر دارد این کالا را به تنهایی و یا به همراه کالاهای دیگر به مشتری مصرف کننده و به صورت تک فروشی بفروشد .

*حذف واسطه و دلال های بین دولت و تاجر

*امکان ارتباط مستقیم بین دولت و تاجر جهت دریافت نظرات تاجر نسبت به کالای ارائه شده .
Government to client – c2c:

این نوع تجارت دریافت بهای خدمات و کالای تولید شده توسط دولت از مصرف کننده است . دولت به عنوان مصرف کننده یک سری خدمات و کالاهای انحصاری به مصرف کننده امکان پرداخت بهای آن را به صورت مستقیم (online) می دهد .

دریافت پول از طریق یک واسطه به نام سیستم بانکی تجاری (merchant account) انجام می شود . ارائه خدمات و کالاها به طریق سنتی انجام می شود .

مشخصه بارز این نوع تجارت عبارتست از :

پرداخت مبلغ مورد نیاز به سهولت و از پشت کامپیوتر شخصی خود با داشتن کارت قابل شناسایی سیستم بانکی تجاری و صرفه جویی در وقت و انرژی مثل پرداخت قبوض آب ، برق ، تلفن ، گاز ، مالیات و ...

تجارت الکترونبکی به صورت فروش روی یک خط :

تجارت الکترونیکی به طور دقیق انجام کارهای تجاری به صورت خط یا خرید و فروش محصولات و خدمات از طریق ویترین های وب است . کالاهایی که به این شکل خرید و فروش می شوند کالاهای فیزیکی مانند اتومبیل و یا خدمات تنظیم برنامه مسافرت ، مشاور پزشکی روی خط و یا آموزش از را ه دور است نوع دیگر کالا که به شکلی روزافزون به روی شبکه اینترنت خرید و فروش می شود کالای رقمی است . اخبار ، صورت تصویر ، پایگاه داده ، نرم افزار و تمام محصولات مبتنی بر دانش مثال هایی از کالای رقمی است . بدین ترتیب تجارت الکترونیک همانند فروش کاتالوگ یا فروش خانگی از طریق تلویزیون به نظر می رسد .
منظور از تجارت الکترونیک چیست ؟

اصطلاح «تجارت الکترونیکی» به تمام جنبه های پردازش های تجاری که از طریق شبکه اینترنت و فن آوری های وب جهان گستر صورت می گیرد ، اطلاق می گردد که ساده ترین شکل آن خرید الکترونیکی است .

انواع تجارت الکترونیک :

تجارت Business to Business – BB :

این نوع تجارت رد و بدل اطلاعات تجاری بین دو تاجر یا دو شرکت می باشد .
تاجر اول که خود تولیدکننده است و در سایت خود تصویر و توضیحات کالا را قرار داده و امکان برقراری تماس مستقیم خود را با ارائه تلفن ، فاکس ، پست الکترونیک و ... ایجاد می کند . تاجر دوم که خریدار است ولی خود مصرف کننده نیست و درنظر دارد این کالا را به تنهایی یا به همراه کالاهای دیگر به مشتری مصرف کننده و به صورت عمده بفروشد .خرید و فروش در این سیستم به صورت عمده می باشد .

ارسال و دریافت پول از طریق سیستم سنتی (عموما بانک ها و از طریق گشایش اعتبار) است .
حمل وتحویل کالا به روش سنتی (عموما از طریق کشتی ، کانتینر و یا هواپیما ) است .
مشخصه های عمده این نوع تجارت 3 مطلب است :

حذف واسطه و دلال های بین تولید کننده و خریدار اصلی .

امکان جستجو و تحقیق بسیار سریع برای خریدار جهت دستیابی به کالای با کیفیت و بهای مناسب
امکان دریافت اطلاعات و نظرات خریدار جهت تولید کننده پس از فروش کالا به این ترتیب می تواند کیفیت کالای خود را مطابق ایده های خریدار تغییر دهد .

مثال این نوع تجارت در تجارت سنتی ایران مثل فروش کالای کارخانه های تولید لوازم خانگی به فروشگاه ها می باشد همچنین نمونه ای دیگر از این نوع تجارت ، عملکرد شرکتی است که از این شبکه برای انجام سفارش به تولید کنندگان دریافت پیش فاکتورو فاکتور خرید و همچنین پرداخت هزینه های استفاده از EDI انجام می شود ولی در واقع از پنج یا شش سال پیش به شکل امروزی خود درآمده است . شرکت Cisco یکی از اولین شرکت های بزرگی بود که در جولای 1996 سایت تجارت الکترونیکی خود را راه اندازی کرد بعد از آن که تلاش جدی بقیه شرکتها برای چنین امری آغاز شد .

یک ماه بعد Microsoft نرم افزار تجاری خود را که امکان انجام فروش از طریق اینترنت را می داد به بازار عرضه کرد اکنون زمان آن بود که مسائل مالی و بانکی نیز مطرح شود .
سپس IMB یک سیستم شبکه اقتصادی راه اندازی کرد و شروع به بازاریابی برای استراتژی های تجارت الکترونیکی خود کرد . شرکت نیز با همکاری شرکت First Data Crop و برای رقابت با IBM سیستم MSFDC را به بازار عرضه کرد .

تجارت الکترونیک به سرعت در حال رشد بود .

تجارت Business to Consumer :

بیشترین سهم در انجام تجارت الکترونیکی از نوع BC را خرده فروشی تشکیل می دهد . تجارت بین فروشنده و خریدار که در حال حاضر جزو متداول ترین تراکنش ها در حیطه تجارت الکترونیکی بر روی اینترنت است و یک نوع B2C محسوب می شود این نوع تجارت به معنای ارتباط مستقیم مصرف کننده تنهایی با تاجر یا تولید کننده و پرداخت بهای کالا از طریق اینترنت می باشد .

تاجر یا تولید کننده در سایت تصویر وتوضیحات وبهای کالا را قرار داده و امکان خرید آن را به صورت مستقیم (online) را بری مصرف کننده ایجاد می کند . خرید و فروش در این سیستم به صورت تک فروشی می باشد .

ارسال و دریافت پول از طریق یک واسطه بنام سیستم بانکی تجاری انجام می شود از سوی دیگر حمل کالا از طریق پست یا توسط خود شرکت انجام می گیرد .

 مشخصه های عمده این نوع تجارت 3 مطلب زیر است :

*حذف واسطه بین تولید کننده ومصرف کننده .

*پرداخت مبلغ مورد نیازبه سهولت و از پشت کامپیوتر شخصی خود با داشتن کارت قابل شناسایی سیستم بانکی (merchantccount) و صرفه جویی در وقت و هزینه .
امکان ارتباط مستقیم مصرف کننده با تولید کننده درجهت دریافت نظرات مصرف کننده نسبت به کالاهای ارائه شده . مبالغ دراین نوع تجارت برا ی هر تراکنش پائین بوده و به عنوان تک فروشی باید باشد زیرا :

الف ) مشتری جهت خرید مستقیم (online) برای پرداخت مبالغ بالا به این روش ، ریسک نمی کند .

ب ) سیستم بانکی تجاری بابت ارائه این سرویس بین 2 تا 10 درصد از هر معامله کم کرده و به تولید کننده بازپرداخت می کند.

این نوع تجارت با گسترش WEB به سرعت افزایش کرد و اکنون به راحتی می توان انواع واقسام از شیرینی گرفته تا اتومبیل و نرم افزارهای کامپیوتری را از روی اینترنت خریداری کرد
B2C از حدود 5 سال پیش با راه اندازی سایت هایی چون  Amazon وCDNOW آغاز شد. اغراق نیست اگر پیشگام درامر B2C «راجف بزوس» بدانیم که در سال 1994 شرکت Amazon را بنا نهاد . وی که یک تاجرکم تجربه در امر خرده فروشی بود سایت خود را فقط به هدف فروش کتاب از طریق اینترنت را ه اندازی کرد . این ایده ساده مقدمه ای بود برای تحول جهانی .

مزایای تجارت الکترونیک از نوع BC :

تجارت الکترونیکی یک فناوری برای تغییر است شرکت هایی که از آن به هدف ارتقاء سیستم فعلی خود استفاده می کنند از مزایای آن به طور کامل بهره نخواهند برد . بیشترین امتیازات تجارت الکترونیکی نصیب سازمانهایی خواهد شد که می خواهند روش و ساختار تجارت خود را تغییرداده و آن را با تجارت الکترونیکی همگون سازند . از دید خریداران فروشگاه های الکترونیکی ، مهمترین امتیازاتی که می توان به تجارت الکترونیکی منسوب کرد عبارتند از :
کاتولوگ و مشخصات کالاها به سهولت قابل دسترسی و مشاهده بوده و مشتری همچنین قادر است بر اساس ویژگیها متعدد (همچون نام ، نوع ، رنگ ، وزن ، قیمت ...) کالای مورد نظر خود را جستجو کند . توضیح کالاها می تواند به همراه تصاویر متعدد بوده و در عین حال می توان شامل تصاویر 3 بعدی نیز باشد که مشتری از زوایای گوناگون کالای مورد نظر را مشاهده می کند .
کالاها وخدمات می تواند توسط بقیه خریداران نظر دهی شوند و مشتری قادر است از نظرات بقیه خریداران درمورد کالای مورد نظر خود مطلع شوند .

خرید از فروشگاه می تواند به صورت 24 ساعته و در تمام روزهای هفته انجام گیرد .
بعضی از محصولات (همچون نرم افزار، کتابهای الکترونیکی ، موسیقی ، فیلم و...) در همان زمان خرید قابل دریافت از سایت فروشگاه هستند .

کالاها معمولا از فروشگاههای فیزیکی ارزانترخواهند بود(به علت کم بودن هزینه های سربار فروشگاه و زیاد بودن تعداد خریداران ) .

فشار و استرس از یک فروشگاه فیزیکی ، به هنگام خرید از یک فروشگاه الکترونیکی وجود نخواهد داشت .

مقایسه انواع گوناگون یک کالای خاص در فروشگاه های مختلف می تواند به راحتی انجام گیرد . فاصله این فروشگاه ها به اندازه یک click است .
خریدار قادر است تمام فروشگاه ها را برای یافتن مناسب ترین قیمت برای کالا مورد نظر خود جستجو کند .

خریدار پس از انتخاب کالا به سادگی و با فشردن چند کلید قادر به انجام سفارش و پرداخت هزینه ها بوده و بعد از مدت معینی کلای خریداری شده خود را در منزل دریافت خواهد کرد .
بعد ار دریافت کالا ، اگر مشکلی درکالای دریافت شده موجود باشد ، خریدار می تواند به سایت فروشگاه مراجعه کرده و از امکانات ارجاع کالا استفاده کند .

تجارت الکترونیکی در قالب خرید و فروش

تجارت الکترونیکی و خرید و فروش کالا به صورت روی خطی محدود نمی شود بعنوان مثال یک فروشگاه بر روی وب نه تنها در سراسر جهان مشتری دارد بلکه با تولید کنندگان ، حسابداران ، خدمات ، پرداخت وجه ، موسسات دولتی و رقبای تجاری خود به صورت روی خط در ارتباط است . تمام این بخش ها که در مراحل تجاری تولید و مصرف شرکت دارند باید تغییر کند و این تغییر تمام شرکت ها و موسساتی را که خود بخشی از تجارت الکترونیکی نمی دانند در بر خواهد گرفت. علاوه بر این تجارت الکترونیکی تغییرات چشمگیری در شیوه سفارش توزیع و تبادل کالا و شیوه جستجوی و معامله و مصرف کالاها و خدمات به وجود خواهد آورد .

مدل های تجارت الکترونیکی :

مدل های تجارت الکترونیکی معمولا به وسیله ترکیبی از بازنمایی های غیر رسمی ، متنی ، شفاهی ، گرافیکی موقتی مورد نمایش داده می شوند اما این بازنمودها معمولا باعث محدود شدن درک واضح مسائل تجارت الکترونیکی که سهامداران با آن رودررو هستند می شوند و اغلب شکاف میان مدیران تجاری و توسعه دهندگان IT را که باید سیستم های اطلاعاتی تجارت الکترونیکی را ایجاد نماید عمیق تر می کنند .

روش های مربوط به تحلیل سیستم های IT، معمولا دارای نوع جانبداری تکنولوژیکی هستند و عموما ملاحضات تجاری را به خوبی منعکس می کنند . در عین حال رویکردهای متعلق به علوم تجاری غالبا فاقد استحکام لازم برای توسعه سیستم های اطلاعاتی هستند . ادغام تجارت و مدل سازی IT ، مسلما به نفع صنعت خواهد بود زیرا تلفیق تجارت و سیستم ها IT ، مدتی است که یکی از ویژگی های بازار تجارت الکترونیکی شده است . در پروژه های تجارت الکترونیکی نشان دادن چیزهای ارزشی در میان دست اندرکاران معین مهم است زیرا طرح های جدیدی را می توان به سهولت به زنجیره خریدار – فروشنده اضافه کرد یا آنها را کنا رگذاشت . این فرآیند واسطه گری (Intermediation) و حذف واسطه گری (Disintermediation) نشان دهنده ریسک های خاص تجارت الکترونیک برای فروشندگان سنتی است مثلا واسطه ها مثل بازارها و دلال ها می توانند به سادگی در پروژه های تجارت الکترونیکی ظاهر و ناپدید شوند . روش ما قادر به مدل سازی عناصر قدرت نیز هست ما تنها می توانیم مدل خود قیمت ها را بلکه مدل دست اندکارانی را که سرویس با محصولی انتخاب می کنند ، ایجاد نماییم . مدل سازی دست اندرکارانی که مبادرت به انتخاب می کنند از آن رو مهم است که تجارت الکترونیک و ممکن است هزینه های سوئیچینگ را کاهش و شفافیت بازار را افزایش دهد تا به سهولت بیشتری سایر عرضه کنندگان را انتخاب کنند . اکثر پروژه های تولید تجارت الکترونیکی به سرعت انجام می شوند بنابراین داشتن مدلی کند می تواند مزیت برجسته ای به تکنیک های مدل سازی سنتی داشته باشد .
مدل Store front :[2]

امروزه خرید online از امور روزمره در دنیا به شمار می رود که در عین حال از محبوبیت بسیاری نیز برخوردار است طبق آمار موجود در پایان سال 99 حدود 55 میلیون نفر یعنی 60 درصد از کاربران اینترنت به صورت online خرید کرده اند . مدل را می توان تداعی گر کلمه e-business در ذهن کاربران دانست ، زیرا اکثر آنها واژهe-business را معادلStore front می دانند . این مدل با ادغام اعمالی چون پردازش پراکنش ها(transaction processing) مسائل امنیتی ، امور مربوط به پرداخت های onlineو ذخیره سازی اطلاعات ، فروشندگان اینترنتی را قادر به فروش کالا و خدمتشان بر روی وب کرده است که می توان این اعمال را پایه و اساس تبادلات مستقیم تجاری بر روی اینترنت دانست . برای اداره سایت های مبتنی بر این مدل لازم است تا فروشندگان ، لیستی از محصولات خود را در قالب کاتولوگ هایی در اختیار مشتریان قرار داده و سفارشات آن ها از طریق وب سایتی که به همین منظور طراحی شده دریافت می کنند . بسیاری از شرکت ها از روشی مشابه بنامEDI (Electronic Data interchange) استفاده می کنند که این روش با استاندارد کردن مسائلی چون صورت پرداخت ها ، صورت حسابها و.... امان ایجاد نوعی اطلاعات بین مشتریان و شرکت های تجاری به صورت الکترونیکی را دراختیار می گذارد .

 

 

مدل Dynamic Pricing :

وب همان گونه که روش های تجارت را دگرگون کرد تغییراتی در نحوه قیمت در نحوه قیمت گذاری کالاها نیز ایجتد نمود . کمپانی های هم چون

 اPricelin وmadiaین امکان را برای مشتریان فراهم ساخته اند تا قابهای پیشنهادی خود را درموردکالاها و خدمات بیان کنند . بسیاری از سایت ها با استفاده از راهبردهای منتخب در شرکت با دیگر سایت ها و همچنین ارائه تبلیغات تجاری ، محصولات خود را با قیمتی مناسب و بسیار نازل و یا حتی رایگان عرضه می کنند .
مبادله خدمات و ایجاد تحقیقات از دیگر روش های مورد استفاده شرکت ها برای جلوگیری از افزایش قیمت ها ست .

مدل Name-Your-Price :

مدل تجاری Name-Your-Price این امکان را دراختیار مشتریان قرارمی دهد تا قیمت کالا و سرویس های مورد نظرشان را تعیین کند(سایتwww.oriceline.com مثال مناسبی در این مورد است ).

بسیاری از شرکت هایی که از این مدل تجارت تبعیت می کنند با پیشگامان عرصه هایی چون حمل ونقل ، واگذاری اعتبار و صنایعی دیگر از این دست ، دارای نوعی مشارکت هستند . این صنایع پس از دریافت بهای مطلوب مشتری تصمیم به فروش کالا و یا خدمات خود می گیرند .
مدل Comparison Pricing :

مدل Comparison Pricing این امکان را برای مشتری فراهم می سازد تا با جستجو درمیان تمامی تجار اینترنتی ، کالا و یا خدمات دلخواهشان را با نازل ترین بها بیابند (همان طور که در سایت Bottomdollar.com) ، مشاوره خواهید کرد که این سایت ها غالبا درآمد خود را از راه شرکت با برخی از تجار به خصوص بدست می آورند . بدین ترتیب شما باید در استفاده از این خدمات دقت کنید زیرا الزاما پایین ترین قیمت موجود بر روی وب را دریافت نکرده اید . این در حالی است که دیگر سایتها مشابه به امید کسب مشتریان بیشتر معروفترین فروشگاه های اینترنتی را جستجو می کند .

سایت Bottomdollar.com

Bottomdollar.com ازتکنولوژی IA برای جستجوی در وب و یافتن محصولات مورد نیاز شما با بدترین قیمت موجود استفاده می کند . برنامه هایی که بر مبنای این تکنولوژی توسعه می یابند ، قابلیت جستجو و طبقه بندی مقادیر عظیمی از منابع اطلاعاتی را دارا بوده و پاسخ ها را بر اساس همین منابع ارائه می دهند .

تکنولوژی IA و نرم افزارهای مبتنی بر آن ، امروزه روش خرید مردم را تغییر داده اند . امروزه مشتریان توضیح می دهند به جای مراجعه مستقیم به فروشگاه از سرویس هایی چون Bottomdollar.com برای دستیابی به بهترین قیمت ها استفاده کنند و این مساله رقابت در میان فروشندگان اینترنتی را شدید تر می کند .

مدل Bartering (مدل مبادلات پایاپای) :

یکی دیگر از روش های مدیریتی معمول در زمینه تجارت الکترونیکی مبادله خدمات پایاپای محصولات است سایت Ubarter.com(http://www.woarter.com%29/ سایتی است که درآن مشتریان معمولی و کمپانی های مختلف می توانند محصولات خود را در ازای دریافت کالاهای مطلوبشان بفروش برسانند . فروشنده یک پیشنهاد اولیه با هدف انجام یک مبادله پایاپای با خریدار و به منظور جلب موافقت نهایی مشتری ارائه می کند . مجموعه عظیمی از محصولات و خدمات موجود در این سایت با استفاده از همین روش قابل معامله هستند .
زیر شاخه های تجارت الکترونیک:

عرضه محصولات و خدمات رایگان :

بسیاری از کارآفرینان ، مدل تجاریشان را بر روی جریان تبلیغات بازرگانی استوار می سازند . شبکه های تلویزیونی ، ایستگاههای رادیویی ، مجلات ، رسانه های چاپی و غیره با سرمایه گذاری بر روی تبلیغات کسب درآمد می کنند . بسیاری از این سایت ها که معرفی خواهد شد به منظور انجام مبادلات پایاپای محصولات و خدمات با کمپانی های دیگر دارای نوعی مشارکت هستند .

سایت (http://www.iwon.com%29iwon.com/ یک سایت پر مخاطب است که تمام کاربران را که در حال استفاده از آن هستند . این سایت مخاطبان را درقرعه کشی شرکت داده و هدایایی را به برندگان اختصاص می دهد .
سایت Freelotto.com سایت دیگری است که با تکیه بر درآمدی که از راه تبلیغات نصیب آن می شود جوایز گرانبهایی را به بازدید کنندگان عرضه می کند .
اعطای وام بر روی اینترنت :

یکی دیگر از زیر شاخه های تجارت الکترونیک که با رشد سریعی نیز روبه رو بوده است ، پدیده ، اعطای وام به کاربران در اینترنت است . شما با جستجو در میان وام دهندگان قادر هستید مبلغ مورد نظرتان را با کمترین بهره بیابید .

فرایند استخدام از طریق وب :

از وب می توان به طور موثری در فرایند استخدام بهره جست شما چه استخدام کننده باشید چه در جستجوی کار ، مسلما وب تاثیری بسزایی را درجستجو شما خواهد گذاشت .جویندگان کار خواهند آموخت که چگونه شرح حال نوشته ، آن را به صورت online پست کنند و تمام لیست های مشاغل مناسب با شرایط و احتیاجاتشان مورد جستجو قرار دهند . استخدام کنندگان می توانند مشاغل مورد نیازشان را به سایت های قابل جستجو پست کنند که غالبا با مجموعه عظیمی از درخواست ها روبه رو می شوند .

سرویس های خبر رسانی online :

رشد بی رویه فناوری اطلاعاتی هیچ مشکلی را به جای نمی گذارد . وب نقش عمده ای در پیشرفت عرصه هایی چون انتشارات و اطلاع رسانی ایفا می کند .
سازمان های اطلاع رسانی خوشنامی چون ، news week ،Well Street journal ICNN ، از وب به عنوان محیطی پویا برای گسترش دامنه اطلاع رسانی خود بهره می جویند .
شما می توانید از نسخه های رایگان روزنامه استفاده کنید و اگر به عضویت روزنامه درآیید، به بانک اطلاعاتی Barrons دسترسی کامل داشته باشید .Barrons یک بانک اطلاعاتی online شامل تفاسیر و مقالات و تحلیل های مختلفی در مورد صنعت سرمایه گذاری است . نویسندگان با اتکا بر منابع قابل اطیمنان می توانند مطالب خودشان را بر روی وب منتشر کنند .

انتشارات در وب محدودیت های روش سنتی چاپ همانند هزینه های چاپ و دیگر هزینه های جانبی را ندارد و بدین وسیله امکان رقابت سازمان های مستقل خبری وب با پیشروان قدیمی عرضه اطلاع رسانی فراهم می آورد .

سرویس های ارائه خدمات مسافرتی online [3]

هم اکنونکاربران وب قادرهستند به جستجوی و انجام مقدمات امور مسافرتی خود و به صورت Online بپردازند و بدین وسیله مبالغ کمتری را بابت انجام این گونه امور مصرف کنند . اطلاعاتی که قبلا تنها در آژانس های مسافرتی قابل دسترسی بود امروز بر روی وب ارائه می شود شما پایین ترین قیمت ها ، مناسب ترین زمان ها و بهترین صندلی ها خالی موجود مطابق با شرایط خودتان را به راحتی بر روی وب خواهید یافت .

انواع سایت های پرتال :

سایت های پرتال به بازدید کنندگان امکان می دهند تا تقریبا هر چیزی را که در جستجوی آن هستید در یک محل پیدا کنند این سایت ها معمولا حاوی اخبار ، وقایع ورزشی ، گزارش وضعیت هوا و همچنین امکان جستجو در وب هستند . بیشتر مردم واژه پرتال را می شنیدند ، اغلب به یاد موتورهای جستجو می افتادند . درواقع موتورهای جستجو ، نوع از پرتال یعنی پرتال افقی هستند این گونه پرتال ها اطلاعات را درمجموعه بسیار گسترده ای از موضوعات مختلف جمع آوری می کنند .

نوع دیگر پرتال که به «پرتال عمودی» معروف است اطلاعات را درمجموعه خاصی از موضوعات جمع آوری می کند به عبارت ساده تر ، پرتالهای افقی ، عمومی و پرتال های عمودی تخصصی هستند .

خرید های online بخش عمده ای از سایت های پرتال را به خود اختصاص می دهند . سایت های پرتال به کاربران کمک می کنند تا اطلاعات زیادی را درمورد اقلام مورد جستجوی خود جمع آوری کرده و برخلاف برخی از بازارچه های خرید online امکان از بازارچه های خرید online امکان برگشت و گذار مستقل در فروشگاههای مختلف را در اختیار آنها قرارمی دهند برای مثال Yahoo! به کاربران اجازه می دهد . تا گشتی در سایت های مختلف بزنند ، اما امکان خرید اجناس و پرداخت بهای آن تنها از طریق Yahoo! امکان پذیر است .
سایت About.com به کمک سرویس ویژه ای موسوم به Site Guide که به مانند یک نماینده خرید برای کاربران انجام وظیفه می کند تجربه منحصر به فردی را در اختیار کاربران قرار می دهد . بهره گیری از امکانات سایت های پرتال جهت خرید online برای اکثر کاربران جالب است . هریک از سایت های پرتال تجربه تقریبا متفاوتی را دراختیار قرار می دهند .
برخی دیگر از سایت های پرتال بابت درج پیوند فروشندگان ، مبالغی را از آن ها دریافت می کنند در حالی که این عمل در برخی دیگر از سایت ها به صورت رایگان انجام می پذیرد .
برای نمونه سایت Goto.com به ازای هر فرآیند “Click-Thtough” که از جانب خریداران انجام می شود صورت حسابی را برای فروشنده مربوطه ارسال می کنند .
سایت های دیگری هم ، چون About .com وAltavista.com از ارسال صورت حساب بابت تبلیغ کالاها و خدمات شرکت های عرضه کننده خودداری می کنند اما در این سایت ها پرداخت بهای کالاها و خدمات تنها از طریق آنها صورت می گیرد به این ترتیب بخشی از سود حاصل از خرید نصیب آن ها می شود .

پرتال های عمودی در سایت اجتماعی :

پرتال های عمودی اطلاعات بسیار زیادی را تنها در مورد یک موضوع به خصوص در اختیار قرار می دهند ، این گونه سایت ها اغلب به عنوان سایت های اجتماعی شناخته می شوند . سایتهای مزبور مملو از گروه های مختلف با علاقه مندییهای ویژه هستند سایتهای اجتماعی ، اغلب ویژگیهایی چون سهیم کردن بازدیدکنندگان در سایت ، ارائه خدماتی جهت گفتگو و امکان جستجو برای یافتن اطلاعات ویژه ای را دارند پرتال های عمودی از جذابیت های فوق العاده ای به منظور تحریک باز دید کنندگان به بازدید مجدد سایت ، برخوردار هستند بسیاری از سایت های برتال عمودی ، اطلاعاتی را در اختیار می هند که مربوط به شاخه های تخصصی از علوم مختلف همچون پزشکی و حقوق است .

سایت Heal the on web MD به آدرس http://www.webmd.comHYPERLINK "http://www.webmd.com/"/ به عنوان سایت اجتماعی پزشکی منبع بزرگی از اسناد مربوط به این شاخه از علوم را درا ختیار بازدیدکنندگان قرار می دهد از طریق سایت می توان اقدام به یافتن پزشکان و متخصصین امور در این زمینه کرد . عضویت در پرتال های تخصص پزشکی این امکان را برای اعضا فراهم می کند که از آخرین پیشرفتهای پزشکی مطلع شده و علاوه بر دسترسی به جدیدترین شماره ها مجله های پزشکی بتوانند با سایر اعضای پرتال نیز به بحث و گفتگو بنشینند .

مزایای استفاده از تجارت الكترونیكی

به طور كلی مزایای استفاده از تجارت الكترونیكی را می‌توان به پنج دسته تقسیم كرد كه شامل بستر ارتباطی، از بین رفتن واسطه‌ها، افزایش قدرت خریداران و پیدایش بازارهای جدید برای تولید كنندگان، سفارشی كردن محصولات درخواستی و خدمات پشتیبانی قوی و پیدایش مؤسسات اقتصادی نو پا و رقابت سراسری است.

-1بستر مناسب اطلاعاتی و ارتباطی

یكی از امكاناتی كه اینترنت در اختیار تجارت و بازرگانی قرار می‌دهد اطلاعات نسبتاً كامل و گسترده‌ای است كه در مورد هر كالا چه از نظر فنی و چه به لحاظ تجاری می‌توان یافت. امكانی كه در دنیای واقعی، ارزش تجاری بسیار زیادی دارد اما بدون صرف هزینه و زمان زیاد به‌دست نمی‌آید. ارزش دیگر تجارت الكترونیكی آن است كه امكان ایجاد ارتباط با همه افرادی كه برای تكمیل یك فرآیند بازرگانی لازم است با آن‌ها تماس گرفته شود، در كوتاه‌ترین زمان از طریق e-mail ،chat و روش‌های دیگر امكان‌پذیر است.

2- حذف نسبی واسطه ها

حذف واسطه‌ها یكی دیگر از ارزشمندترین دستاوردهای تجارت الكترونیكی می باشد كه باعث كاهش بی‌سابقه قیمت كالاها و خدمات در جهان شده است. براساس برآوردهای انجام شده، حذف واسطه‌ها و ایجاد ارتباط مستقیم بین خریداران و فروشندگان بین 15 تا 50 درصد موجب كاهش قیمت تمام شده كالاها و خدمات برای مشتریان شده است.

3- افزایش قدرت خریداران و پیدایش بازارهای جدید برای تولید كنندگان

ارتباط اینترنتی فرصتی را در اختیار خریداران قرار می‌دهد كه بتوانند با طیف گسترده‌ای از تولیدكنندگان در سرتاسر جهان ارتباط برقراركنند و از این طریق به تقاضای  مورد نظر خود از بین پیشنهاد‌های مختلف برسند و در مقابل فروشندگان قدرت چانه‌زنی بیشتری برای كسب امتیاز و مزایای بیشتر داشته باشند. در صورتی‌كه در دنیای حقیقی به علت محدودیت‌های ناشی از فاصله جغرافیایی، مشتریان چنین قدرت انتخابی ندارند.

البته این ساختار برای تولیدكنندگان هم دارای مزایا و امتیازات فراوانی است. از جمله می‌توان به امكان عرضه و فروش محصولات به تمام مردم جهان اشاره ‌كرد. در واقع تجارت الكترونیكی به تولیدكنندگان امكان جهانی شدن محصولاتشان را با صرف هزینه كم (نسبت به آنچه كه در مقابل به‌دست می‌آید) می‌دهد. شاید جالب باشد كه بدانید به عنوان مثال، جلد پنجم كتاب داستانی هری‌پاتر توانسته است با استفاده از شیوه فروش آن‌لاین  در شب اول انتشار خود فروشی معادل یك میلیون جلد را در جهان داشته باشد. امكان وقوع چنین حادثه شیرینی برای ناشر این كتاب در دنیای حقیقی، آن‌ هم در مدت زمانی كوتاه، یا اصلاً محال بود یا به امكانات گسترده مالی و تبلیغاتی و توزیع نیاز داشت كه هر سازمانی توانایی انجام آن را دارا نیست.

4- سفارشی كردن محصولات و خدمات پشتیبانی قوی

مزیت دیگر تجارت الكترونیكی آن است كه شما قادر خواهید بود كه محصولات مورد درخواست خود را به صورت سفارش و مطلوب خود خرید كنید. به عنوان مثال ما می‌توانیم هنگام مراجعه به سایت شركت Dell كامپیوتر مورد درخواست خود را با همان خصوصیاتی كه مایلیم، سفارش داده و خریداری  كنیم. در این فرایند  روش كار شركت دل برای قبول سفارش در خواستی به این صورت است كه ابتدا امكان انتخاب و ارائه پیشنهاد در اختیار مشتری قرار می‌گیرد. سپس پیشنهاد مشتری با توجه به امكانات شركت مورد بررسی قرار گرفته و نهایتاً مورد قبول یا عدم قبول قرار می‌گیرد. در صورت قبول درخواست، مراحل بعدی ثبت سفارش و دریافت مبلغ طی می‌شود و اعلام ارسال كالا و شیوه پیگیری محموله در مدت ارسال از طریق فرستادن e-mailهای متعدد انجام می‌شود. مشتری نیز به نوبه خود می‌تواند زمان دریافت را اعلام نماید. نهایتاً مشتری می‌تواند با دادن اطلاعات مختلف در‌مورد كالاهای خریداری شده و برقراری ارتباط الكترونیكی با شركت تولیدكننده نسبت به رفع نقص كالای مورد نظر اقدام نماید.

شركت‌هایی كه از این طریق به فروش محصولات و خدمات خود اقدام می‌كنند به طور دائم از طریق روش های مختلف، سریع و كم هزینه در ارتباط با مشتریان خود هستند و پشتیبانی قوی باعث ترغیب مردم به خرید از اینترنت می‌شود. در سال‌های نخست رواج شیوه الكترونیكی فروش كالا، استفاده از این روش فقط برای كالای كوچك و ارزان مثل ساعت، عروسك، كتاب، لباس استفاده می‌شد اما اكنون با توجه به رشد روزافزون تجارت الكترونیكی، صنایع بزرگی همچون صنعت ماشین سازی نیز به این روش رو آورده‌اند. مثلا با مراجعه به سایت شركت فورد می‌توانیم ماشین مورد درخواست خود را از نظر رنگ یا امكانات جانبی به دلخواه انتخاب كنیم.

5- پیدایش مؤسسات اقتصادی نوپا و رقابت سراسری

یكی از پیامدهای تجارت الكترونیكی ایجاد مؤسسات جدید اقتصادی است كه توانایی رقابت و حتی در مواردی سبقت گرفتن از شركت‌های كهنه كار را دارند. درحال حاضر دو نوع بازار خرید و فروش یعنی بازار سنتی و حقیقی و بازار مجازی و مبتنی بر شبكه به موازات یكدیگر عمل می‌كنند و هر كدام دارای قواعد تجارتی خاص خود هستند كه گاه دارای خصوصیاتی مشترك و گاه با یكدیگر متفاوت هستند. در برخی موارد كسب و كارهای نوپا توانسته‌اند با ایجاد سیاست‌های كاربردی در بازار جدید مجازی گوی رقابت را از رقبای سنتی بگیرند و بازار محصولات مختلف را تصاحب كنند. مثلا می‌توان به رقابت بین مؤسسه Barnes Noble و شركت Amazon در خرید و فروش كتاب یا موارد دیگری چون Dell در كامپیوتر و e toys در اسباب بازی اشاره كرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتیجه:

v    امروزه تاثیر کسب وکار الکترونیک در شرکت بزرگی مثل IBM را بررسی می کنیم:
لطفا به آمارهای زیر که مربوط به سال 1999 می باشند توجه کنید

v     15 میلیارد دلار فروش از طریق وب در سال 1999، با نرخی معادل 40 میلیون دلار در روز

v     13 میلیارد دلار خرید مواد از طریق وب، 750 میلیون دلار صرفه جویی در هزینه ها

v    زمان برنامه ریزی عرضه و تقاضا، از 45 روز به 20 روز

v    زمان چرخه سفارش، از 27-44 روز به 2-32 روز

v    سرعت در پاسخگویی(ارسال سریع)،درآمد از 0 به 103 میلیون دلار

v    42 میلیون پاسخگویی به سفارشات بر روی وب ، 750 میلیون دلار صرفه جویی در بخش پشتیبانی

v    بخش تجارت با شرکاء، به 45000 نفر از شرکاء اجازه می دهد تا سفارش دهند،وضعیت سفارش خود را پیگیری کنند و تامین مالی و اعتباری خود در IBM رااز طریق شبکه وب و بطور online انجام دهند.

v    سایت های اختصاصی برای اطلاع رسانی ، مشاوران IT،تحلیل گران مالی و سهامداران
 صفحه سرمایه گذاران - 300000 صفحه مشاهده در ماه

v    برنامه های توسعه مدیران به صورت online،شبیه سازی آموزشی و ابزارهای یادگیری

v     صرفه جویی 200 میلیون دلاری در سال 1999

 

 

منابع

کتابها:

نوید زراعتی،تجارت الکترونیک از ابتدا تا انتها،پارس بوک

دکتر نادر ستاری بحری ،راهها یپیمایش برای رضایت مشتری،موسسه Fair faxT

مارک کر،تبلیغ کارامد وب سایت،نادر نقشینه،پامچال

ریچارد دنی،موفقیت در فروش،محمود سبزی و حمیدرضا بیرانوندی،جزیل،چاپ اول 85

محمدجواد نظام پور،مبانی بازاریابی بین المللی تحت وب،عابد

دیوان محاسبات کشور قسمت دوم

ماده 3- اركان تشكيلات

اركان تشكيلات ديوان محاسبات كشور عبارتست از :

الف- رئيس كل

ب- دادستان

ج- معاونين

د- مستشاران

الف- رئيس كل :

رئيس كل ديوان محاسبات كشور عالي‌ترين مقام ديوان محاسبات كشور است كه پس از افتتاح هر دوره قانونگذاري به پيشنهاد كميسيون ديوان محاسبات، بودجه و امور مالي مجلس شوراي اسلامي و تصويب نمايندگان ملت انتخاب مي‌شود.
رئيس كل ديوان محاسبات كشور مطابق مقررات مربوط عهده‌دار مسئوليت تحقق كليه اهداف و وظايف و اختيارات ديوان محاسبات كشور مي‌باشد و بالطبع جهت اداره كليه امور ديوان محاسبات كشور از هر گونه اختيارات حقوقي، اجرائي، اداري، مالي مطابق مقررات برخوردار است و ساير اركان ديوان محاسبات كشور وفق وظايف محوله تحت نظر رئيس كل ديوان محاسبات كشور انجام وظيفه مي‌نمايند.

ب- دادستان :

دادستان ديوان محاسبات كشور پس از افتتاح هر دوره قانون گذاري به پيشنهاد كميسيون ديوان محاسبات و بودجه مجلس شوراي اسلامي و تصويب نمايندگان ملت انتخاب مي‌شود.
دادسراي ديوان محاسبات كشور از يك دادستان و تعداد كافي داديار و يك دفتر تشكيل مي‌شود و وظايف آن عبارتست از :

1- اقدام در جهت حفظ حقوق بيت‌المال در حدود قوانين و مقررات مالي كشور

2- رسيدگي و تنظيم دادخواست و طرح آن در هيئت‌هاي مستشاري يا مراجع قضايي در موارد بشرح زير :

الف- موارد كسري ابوابجمعي مسئولين

ب- عدم ارائه صورتهاي مالي، حساب درآمد و هزينه دفاتر قانوني و صورتحساب كسري و يا اسناد و مدارك در موعد مقرر به ديوان محاسبات كشور

ج- تهيه زائد بر اعتبار و يا عدم رعايت قوانين و مقررات مالي

د- عدم واريز به موقع درآمد و ساير منابع تأمين اعتبار منظور در بودجه عمومي به حساب مربوط و همچنين عدم واريز وجوهي كه به عنوان سپرده يا وجه‌الضمان و يا مثيقه و يا نظائر دريافت مي‌گردد.

هـ - عدم پرداخت به موقع تعهدات دولت كه موجب ضرر و زيان بيت‌المال مي‌گردد.

و- سوء استفاده و غفلت و تسامح در حفظ اموال و اسناد و وجوه دولتي و يا هر خرج و يا تصميم نادرست كه باعث اتلاف يا تضييع بيت‌المال شود.

ز- موارد مطروحه در گزارشهاي حسابرسي و گواهي حسابهاي صادره توسط ديوان محاسبات كشور

ح- ايجاد موانع و محظورات غيرقابل توجيه از ناحيه مسئولين ذيربط دستگاهها در قبال مميزين و يا حسابرسها و ساير كارشناسان ديوان محاسبات كشور در جهت انجام وظايف آنان

ط- پرداخت و دريافتهائي كه خلاف قوانين موجود به دستور كتبي مقامات مسئول صورت گيرد.

ي- موارد مطروحه در گزارشات حسابرسان داخلي و خارجي شركتها و مؤسسات و سازمانهاي مربوط

ك- تعقيب جزائي متخلفين نسبت به ضرر و زيان وارده به بيت‌المال در مراجع قضائي و اعلام گزارش به رئيس كل ديوان محاسبات كشور

3- مراقبت مستمر در اجراي آراء صارده تا حصول نتيجه و اعلام موارد عدم اجراء آراء از طرف دستگاهها يا اشخاص حقوقي به مجلس شوراي اسلامي

4- ابلاغ و اجراء آراء صادره از سوي هيئت‌هاي مستشاري و محكمه تجديدنظر به دستگاههاي اجرائي

5- درخواست تجديدنظر يا اعاده دادرسي نسبت به آراء صادره از هيئت‌هاي مستشاري طبق مقررات مربوط

6- پيشنهاد صدور احكام دادياري به رئيس كل ديوان محاسبات كشور

7- درخواست هر گونه اطلاعات و يا اسناد و مدارك از هيئت‌هاي مستشاري طبق مقررات مربوط

8- درخواست تأمين خواسته يا محكوم به از محكمه تجديدنظر

9- حضور در جلسات رسيدگي هيئت‌هاي مستشاري و محكمه تجديدنظر بعنوان مدعي‌العموم بيت‌المال و ساير كميسيونهاي ذيربط حسب مورد

10- عضويت و حضور در جلسات هيئت عمومي ديوان محاسبات كشور

11- رسيدگي به موارد مطروحه از طرف رئيس كل ديوان محاسبات كشور
دادستان ديوان محاسبات كشورمسئوليت حسن انجام وظايف دادسراي ديوان محاسبات كشور را دارد و صرفاً برخي از وظايف قابل تفويض ايشان قابل واگذاري به دادياران دادسرا مي‌باشد و مي‌تواند به هر يك از دستگاهها در جهت انجام وظايف دادسرا مراجعه نمايد.
وظايف شعب دادياري دادسراي ديوان محاسبات كشور مطابق وظايف دادسرا از طرف دادستان تعيين و به تصويب رئيس كل ديوان محاسبات كشور مي‌رسد.

ج – معاونين :

ديوان محاسبات كشور مطابق بند (الف) ماده (15) قانون ديوان محاسبات كشور مصوب 11/11/1361 مجلس شوراي اسلامي چهار معاون دارد كه صرفاً بر اساس ساختار سازماني در محدوده وظايف و اختيارات تعيين شده از سوي رئيس كل ديوان محاسبات كشور انجام وظيفه مي‌نمايند.

برخي از وظايف و اختيارات رئيس كل عبارتست از :

1- پيگيري كليه امور قضائي در محاكم عمومي و رسيدگي و حسابرسي كليه دستگاههاي اجرائي

2- شركت در جلسات مجلس شوراي اسلامي و پاسخگوئي به تذكرات و سئوالات مطروحه و كليه موارد ارجاعي از سوي مجلس شوراي اسلامي

3- ارائه گزارش تفريغ بودجه به مجلس شوراي اسلامي همراه با نظرات تفصيلي و تحليلي ديوان محاسبات كشور

4- ارائه گزارش عملكرد ديوان محاسبات كشور به مجلس شوراي اسلامي

5- ارائه آئين نامه مقررات مالي، استخدامي و تشكيلات ديوان محاسبات كشور جهت تصويب در مجلس شوراي اسلامي

6- تهيه و تنظيم و صدور دستورالعملهاي اداري و تدوين آئين نامه‌هاي اجرايي قوانين مربوط به امور ديوان محاسبات كشور

7- تعيين و اعمال سياستهاي اجرائي ديوان محاسبات كشور در كليه مراحل و مراتب گردش امور و اركان ديوان

8- انجام امور مربوط به هيئت عمومي و شورايعالي حسابرسي

9- اجراي امور مربوط به تحقيق و تفحص در امور مالي شركت

10- تهيه گزارش عملكرد ديوان محاسبات كشور و ارزيابي عملكرد مالي دستگاههاي مشمول حسابرسي

11- سازماندهي و بررسي، ايجاد و اصلاح تشكيلات و تعيين خط مشي‌ها و روشهاي انجام امور ديوان محاسبات كشور

12- تأمين و نگهداري نيروي انساني متخصص مورد نياز ديوان محاسبات كشور بر اساس خط مشي‌هاي ابلاغ شده از سوي مجلس شوراي اسلامي

13- تأسيس و اداره مركز آموزشي اختصاصي به منظور بهسازي و تجهيز نيروي انساني متخصص مورد نياز ديوان محاسبات كشور

14- تربيت افراد ماهر و حرفه‌اي و كارآمد مورد نياز از طريق مراكز اختصاصي آموزشي يا ساير مراكز آموزش عالي و تخصصي كشور

15- نظارت و ارزشيابي نتايج حاصل از انجام وظايف افراد و ارزيابي عملكرد واحدها از نظر لزوم انطباق با اهداف و وظايف و سياستهاي ديوان محاسبات كشور

16- تهيه و تدوين و تصويب طرح طبقه‌بندي مشاغل و آئين نامه‌هاي مورد نياز

17- تعيين تشكيلات تفصيلي ديوان محاسبات كشور در جهت اصلاح ساختار به منظور دستيبابي به اهداف ديوان محاسبات كشور در جهت اصلاح ساختار به منظور دستيابي به اهداف ديوان محاسبات كشور در محدوده مقررات مربوط و اين آئين نامه مي‌باشد.

18- نظارت بر حسن عملكرد كاركنان از طريق انجام بازرسي و ارزيابي برنامه‌اي، متناوب و غيرمترقبه

19- كسب اطلاعات و آمار مورد نياز ديوان محاسبات كشور از مجموعه اطلاعات و آمار موجود در كشور و واحدهاي مختلف و ايجاد مراكز اطلاع رساني مطلوب با فعاليت حسابرسي ديوان محاسبات كشور

20- ايجاد بايگاني منظم و كارآمد اسناد مالي

21- بررسي و مطالعه تطبيقي و برقراري ارتباط فرهنگي و اداري و مالي و محاسباتي با ديگر نظامات كشور و ساير كشورها

22- معرفي منطقي و مرتب نقش و جايگاه ديوان محاسبات كشور به مردم و دستگاههاي دولتي و عمومي

23- تهيه و تدوين بودجه ديوان محاسبات كشور و اجراي آن بعد از تصويب توسط مجلس شوراي اسلامي

24- انعقاد قراردادهاي همكاري داخلي و خارجي جهت تبادل اطلاعات و روشها و نحوه انجام فعاليتهاي مرتبط با اهداف ديوان محاسبات كشور بر اساس مقررات مربوط

25- انجام امور وظايف شوراي اداري ديوان محاسبات كشور

26- بررسي مقررات و تهيه پيش‌نويس مقررات در زمينه وظايف محوله

27- انجام كليه مقررات مالي و محاسباتي و اداري در جهت اداره امور ديوان محاسبات كشور و تهيه تفريغ بودجه ديوان محاسبات كشور

28- بررسي و انجام اقدامات لازم جهت پيوستن « عهدنامه‌ها و مقاوله‌ نامه‌ها و قراردادها و توافق‌ نامه‌ها و موافقتنامه‌هاي بين‌المللي در محدوده مقررات مربوط. اين گونه وظايف كه از اهم وظايف و اختيارات رئيس كل ديوان محاسبات كشور محسوب مي‌گردد صرفاً بر اساس تفويض اختيار و تعيين شرح وظايف هر يك از چهار معاون ديوان محاسبات كشور انجام مي‌پذيرد. بنابراين امور حسابرسي وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتي و نهادها و شركتها و امور حقوقي و مجلس و تفريغ بودجه و برنامه‌ريزي و اجرائي و اداري و مالي در محدوده شرح وظايف مصوب رئيس كل ديوان محاسبات كشور از طريق معاونين انجام مي‌پذيرد.

د- هيئت‌هاي مستشاري :

ديوان محاسبات كشور داراي حداكثر هفت هيئت مستشاري مي‌باشد هر هيئت مركب از سه مستشار است كه يكي از آنها رئيس هيئت خواهد بود، كه توسط رئيس كل ديوان محاسبات كشور از بين افراد امين، متدين، كاردان انتصاب و پس از تاييد كميسيون ديوان محاسبات و بودجه مجلس شوراي اسلامي منصوب مي‌گردند و افزايش تعداد هيئت‌هاي مستشاري و تعيين رؤساي هيئت‌ها و صدور حكم مستشاران از وظايف رئيس كل ديوان محاسبات كشور است. هيئت‌هاي مستشاري در موارد زير رسيدگي و انشاء راي مي‌نمايند :

1- عدم ارائه صورتهاي مالي، حساب درآمد و هزينه، دفاتر قانوني و صورتحساب كسري و يا اسناد و مدارك در موعد مقرر به ديوان محاسبات كشور

2- تعهد زائد بر اعتبار و يا عدم رعايت قوانين و مقررات مالي

3- عدم واريز به موقع درآمد و ساير منابع تأمين اعتبار منظور در بودجه عمومي به حساب مربوط و همچنين عدم واريز وجوهي كه به عنوان سپرده يا وجه‌الضمان و يا وثيقه و يا نظائر آنها دريافت مي‌گردد.

4- عدم پرداخت به موقع تعهدات دولت كه موجب ضرر و زيان به بيت‌المال مي‌گردد.

5- سوء استفاده و غفلت و تسامح در حفظ اموال و اسناد و وجود دولتي و يا هر خرج يا تصميم نادرست كه باعث اتلاف يا تضييع بيت‌المال بشود.

6- رسيدگي و صدور رأي نسبت به گزارشهاي حسابرسي و گواهي حسابهاي صادره توسط ديوان محاسبات كشور

7- پرونده‌هاي كسري ابوابجمعي مسئولين مربوط

8- ايجاد موانع و محظورات غيرقابل توجيه از ناحيه مسئولين ذيربط دستگاهها در قبال مميزين و يا حسابرسها و ساير كارشناسان ديوان محاسبات كشور در جهت انجام وظايف آنان

9- پرداخت و دريافتهائي كه خلاف قوانين موجود به دستور كتبي مقامات مسئول صورت گيرد.

10- تأييد و يا صدور رأي نسبت به گزارشات حسابرسان داخلي و خارجي شركتها و مؤسسات و سازمانهاي مربوط

11- اعمال مجازات اداري در صورت احراز وقوع تخلف ضمن صدور رأي نسبت به ضرر و زيان وارده متخلفين

12- اعلام رأي نسبت به ضرر و زيان وارده در مواقعي كه وقوع جرم احراز مي‌شود و ارسال پرونده به مراجع قضائي از طريق دادسراي ديوان محاسبات كشور جهت تعقيب

13- رأي به جبران ضرر بيت‌المال توسط مسئوليني كه بدون سوء نيت ضرري به بيت‌المال وارد كرده باشند.

14- رأي بر جبران ضرر حاصله از تخلفاتي كه ناشي از دستور رئيس جمهور و نخست وزير (معاون اول رئيس جمهور) و وزراء بوده و اثر مالي داشته باشد و تنظيم و ارائه گزارش لازم به رئيس كل جهت تقديم به مجلس شوراي اسلامي

15- رسيدگي به جزائم عمومي كه از طريق دادستان ديوان محاسبات كشور در مراجع قضائي مطرح مي‌شود بلحاظ وظايف ديوان محاسبات كشور

16- عضويت در هيئت عمومي ديوان محاسبات كشور

17- ارائه اسناد و مدارك مورد تقاضاي دادستان ديوان محاسبات كشور

18- تصحيح و رفع ابهام آراء و احكام صادره توسط هيئت‌هاي مستشاري

19- صدور قرار بر حسب مقتضيات پرونده‌هاي مطروحه

20- اعلام موارد اعاده دادرسي حسب مورد به محكوم عليه يا دادستان

21- رسيدگي و صدور رأي در خصوص پرونده‌هاي مطروحه ناشي از قوانين مربوط به ديوان محاسبات كشور

22- انجام كليه مواردي كه بموجب قوانين و مقررات بعهده هيئت‌هاي مستشاري محول مي‌گردد

23- ساير موارد ارجاعي از طرف رئيس كل ديوان محاسبات كشور در محدوده مقررات و مقتضيات اهداف و وظايف ديوان محاسبات كشور

ماده 4- هيئت عمومي ديوان محاسبات كشور

هيئت عمومي مستشاران ديوان محاسبات كشور با حضور حداقل سه چهارم از مستشاران اصلي ديوان محاسبات كشور با دعوت و به رياست رئيس كل ديوان محاسبات كشور براي رسيدگي به موارد زير تشكيل مي‌گردد و تصميمات هيئت عمومي با رأي اكثريت مطلق حاضرين در جلسه معتبر است :

1- ايجاد هماهنگي و وحدت رويه در انجام وظايف هيئت مستشاري

2- صدور رأي در خصوص تفريغ بودجه و گزارشهاي نهائي آن

3- ساير مواردي كه رئيس كل ديوان محاسبات كشور تشكيل هيئت عمومي را لازم بداند.

تبصره 1- شرح وظايف هر يك از اركان و اعضاء تشكيلات ديوان محاسبات كشور بر اساس مقررات مربوط و در محدوده اهداف و وظايف ديوان محاسبات كشور توسط رئيس كل تعيين و ابلاغ مي‌گردد.

تبصره 2- به منظور رعايت كامل همبستگي مشاغل تخصصي و فني ديوان محاسبات تعيين و طرح طبقه‌بندي مشاغل رديفهاي سازماني و ضوابط صدور گواهي حسابرس خبره جهت كادر فني و تخصصي ديوان هر يك از واحدهاي تشكيلاتي موكول به تصويب شوراي اداري ديوان محاسبات كشور است.

تبصره 3- هيئتهاي حسابرسي مستقيماً تحت مسئوليت رئيس كل ديوان محاسبات كشور قرار دارند و بر حسب حوزه‌هاي ستادي و استاني و متناسب با تفويض اختيارات بعمل آمده در دادسرا و ستاد ديوان محاسبات استانها همكاري مي‌نمايند.

تبصره 4- تعداد پانصد رديف سازماني در سطوح كمك كارشناس تا كارشناس مسئول و رشته‌هاي شغلي حسابرسي در اختيار رئيس كل ديوان محاسبات قرار داده مي‌شود تا بر اساس نياز واحدهاي مختلف متناسب با توسعه فعاليت يا اصلاحات ضروري به واحد مزبور اضافه نمايد.

 

مديران ارشــد ديوان محاسبات كشور

·  رئيس كل :دكتر عبدالرضا رحماني فضلي

 

·  دادستان : دكتر اصغر عربيان

 

·   معاون حقوقی امور مجلس و تفریغ بودجه: فريدون همتي

·  معاون برنامه ريزي و اموراجرايي : عليرضا داورپناه

·  معاون فنی و امور حسابرسی وزارتخانه ها ، موسسات دولتی و  نهادها: مصطفی علی اصغرپور

·   سرپرست معاونت فنی و امور حسابرسی شرکتها : عبداله صفائی نسب

منشور اخلاق حرفه ای در دیوان محاسبات کشور

مقدمه:
به منظور هماهنگی عملکرد کارکنان دیوان محاسبات کشور با ضوابط و معیارهای لازم، موازین رفتار حرفه ای ملهم از تعالیم دینی و مقررات موضوعه، بشرح زیر ابلاغ می شود.

هدف:
از آنجایی که پیش بینی نهادی، بنام دیوان محاسبات کشور در اصل 54 قانون اساسی و انجام وظایف بشرح اصل 55 همان قانون و تجلّی نماد سازمانی عملکــردی در قـانون مربوطه این تشکیلات نظارتی از موجبات اعتماد سازی و اطمینان بخشی عمومی نسبت به عملکرد دستگاههای کشور بویژه از حیث چگونگی کسب درآمدها و نحوه مصرف آنها است، بر این مبنا چگونگی فعالیت کارکنان نیز می بایست منطبق بر تعالیم دینی و ارزشهای اخلاقی و در چارچوب ضوابط و معیارهای قانونی و استانداردهای لازم الرعایه بوده و اثربخشی و کیفیت کار مربوطه را ارتقاء دهد.


تعریف:
موازین رفتار حرفه ای به الزاماتی اطلاق می شود که رعایت آن به هنگام حسابرسی یا رسیدگی لازم و ضروری می باشد.

 

1- توکل به خداوند متعال:
همواره خود را در محضر خداوند دیده و او را ناظر اعمال خویش بداند و با اتکال به خداوند متعال و تحصیل رضای او به اظهارنظر بپردازد.

2- حقیقت یابی:
گزارشات و اظهار نظرات را باید مبتنی بر مدارک مستند و شواهدی استوار سازد که دلالت بر حقیقت رویدادها دارد. بنحوی که هرگز ادعای معنونه متضمن حدس یا گمان نبوده و یا در فرض واقعیت بدون پشتوانه استنادی نباشد.

3- علّت یابی:
به بررسی دقیق عوامل زمینه ساز تخلف و علل اخــذ تصمیمات خلاف قوانین و مقررات پرداخته و احراز کند این تخلف ناشی از عدم آگاهی آنان به موضوع یا قوانین و مقررات بوده و یا اینکه رویداد مذکور بنا به جهات و دلایل دیگری حادث شده است.

4- صداقت و درستکاری:
صداقت یکی از ارزشهای اساسی و محوری در رفتار و اخلاق حرفه ایست و می بایست مبنای رسیدگیها و اظهارنظر قرار گیرد، بنحوی که جز به درستی و صداقت نظر ندهد.

5- امانت و رازداری:
آمار و اطلاعات بدست آمده باید همواره بعنــــوان امانت و اسرار حرفه ای تلقی شده و صرفاً در جهت ایفاء وظایف دیوان محاسبات کشور بکار گرفته شود و از آن به هیچوجه در جهت منافع شخصی، گروهی و یا اضرار به غیر استفاده نشده و از افشاء آن جز در مواردی که در قانون احصاء گردیده است، خودداری گردد.

6- مناعت طبع:
از پذیرش ضمنی یا صریح هرگونه هبه، هدیه و نیز قبول وعده مال یا امتیاز و نظائر آن تحت هر عنوانی که باشد از دستگاهها یا اشخــاص مرتبط بـــا موضــوع رسیدگی بطور مستقیم یا غیر مستقیم اجتناب و در صورت دریافت چنین پیشنهادی فوراً مراتب را به مقام مافوق خود گزارش نماید.

7- شجاعت و شهامت:
همواره دارای خصلتی باشد که بر اساس آن امکان تحصیل کامل دلائل، مدارک، اخذ نتایج و ارائه گزارشات و اظهارنظر منطقی و حقیقی به دور از هرگونه ترس، ضعف و اثرپذیری در مقابل نفوذ قدرت گروهها و اشخاص یا علائق مادی برای او فراهم گردیده و جز در محدوده قانونی عمل نکند.

8- بیطرفی و صحت عمل:
به دور از هرگونه تأثیرپذیری از گرایشات شخصی، گروهی یا سیاسی با استفاده از اطلاعات و نظرات دستگاه مورد رسیدگی و سایر اشخاص صرفاً بر اساس شواهد بدست آمده و مقـــــررات مربوط با تشخیص درست و به موقع موضوع با حســن تدبیر به حسابرسی یا رسیدگی بپردازد و هرگز از مدار بیطرفی خارج نشده و همواره به صحت عمل خود اطمینان داشته باشد.

9-استقلال رأی:
همه توانائیهای خود را فارغ از هرگونه تأثیرپذیری از جریانها و عوامل سیاسی، اجتماعی و مالی، در جهت انجام وظیفه و اثبات حقیقت بکار بسته و از هرگونه پیشداوری نسبت به موضوع یا اشخاص ذیمدخل در موضوع رسیدگی یا حسابرسی اجتناب ورزیده و روابط شخصی یا اجتماعی خود را با دستگاه یا اشخاص در کارش تأثیر ندهد. همچنین نباید هیچگونه سابقه همکاری یا معاملات تجاری با دستگاه یا اشخاص مرتبط با موضوع مورد رسیدگی داشته باشد و در غیر اینصورت مراتب را بر اساس سلسله مراتب به اطلاع رئیس کل دیوان محاسبات کشور برساند.

10- اعتماد سازی:
عوامل مثبت و مفید در امر رسیدگی یا حسابرسی را با رعایت موازین رفتار حرفه ای مدنظر قرار داده و گزارشات و اقدامات خود را مبتنی بر صداقت، درستکاری، هدفمندی، استقلال رأی و بیطرفی، ترجیح منافع عموم بر منافع شخصی با حفظ روابط مناسب با دستگاه یا اشخاص در حد و مرزی که به روند رسیدگی و تهیه گزارش مستند و مستدل لطمه نزند، استوار سازد.

11- صلاحیتهای حرفه ای:
به فنون حسابرسی و رسیدگی در موضوع مربوط مسلط بوده و به چگونگی رویدادهای مورد رسیدگی یا حسابرسی و اسناد، مدارک و دلائل قانونی اشراف داشته باشد و در جهت پیشرفت علمی و به هنگام نگهداشتن مهارت و شایستگی حرفه ای خود مستمراً اهتمام ورزد.

12- حسن تدبیر:
با شناخت از اهداف، وظایف تشکیلات و مقررات دستگاه مورد رسیدگی و بر اساس داده های آماری و اطلاعات .مستند و امکانات موجود به برنامه ریزی پرداخته و با چاره اندیشی مناسب، مقتضی و به موقع، توانایی، لیاقت و کاردانی خود را اثبات رســـانده و در انجام وظیفه، مسئولانه و بنحو شایسته عمل نماید. بطوریکه عملکرد او سبب پوشش نقاط ضعف برنامه ریزیها و کمبود امکانات یا سایر عوامل مؤثر بر روند انجام کار شود.

13- قانون گرایی پویا:
اصل را بر تقدم قوانین و مقررات بر معیارهای حسابرسی قرار داده و با انطباق آنها با موضوعــات و و ایجاد هماهنگی منطقی بین آنها اقدام نماید و به همراه آن به نقص و یا ابهام قواعد، کارایی، اثربخشی و صرفه اقتصادی قوانین و مقررات یا عملیات انجام شده توسط دستگاهها توجه داشته باشد و برای اصلاح و ارتقاء آنها پیشنهاد ارائه دهد.

14- انضباط :
به مقررات و ضوابط اداری عامل و با دستگاه مورد رسیدگی برخورد مناسب و تعامل مطلوب و متناسب شأن و حرفه مربوطه داشته باشد و از دخالت در امور اجرایی جداً پرهیز نماید.

15- پاسخگوئی:
همواره می بایست در خصوص اقدامات و گزارشات خود پاسخگو باشد و برای هر مورد دلیل منطقی و قانونی ارائه دهد و در حد متعارف در موقعیت سازمانی و حرفه ای مربوطه قادر به اثبات نظریات خود باشد.

16- ضمانت اجرایی:
جهت حسن اجرای موازین رفتار حرفه ای، اشخاص مشمول با اتیان سوگند به این موازین متعهد می باشند.

17- دامنه شمول:
کلیه کارکنان دیوان محاسبات و اشخاص موضوع قانون الحاق یک ماده به قانون دیوان محاسبات کشور مصوب 15/2/81 و آیین نامه اجرایی آن ذیمدخل و مؤثر در فرایند رسیدگی یا حسابرسی هستند، مشمول این موازین رفتار حرفه ای می باشند.

18- موازین رفتار حرفه ای بر اساس راهبردهای اساسی دیوان محاسبات کشور در تاریخ 20/2/83 به تصویب ریاست دیوان محاسبات کشور رسیده و از تاریخ تصویب لازم الرعایه است.

 

 

 

 

 

تشكيلات سازماني

نمودار سازمانی دیوان محاسبات کشور    

 

رئيس کل

هيات عمومي

دادسراي ديوان محاسبات كشور

شعبات دادياري
اجراي احكام

هياتهاي مستشاري

حوزه رياست كل

دفترحراست
دفتر رياست
دفتر مطالعات حسابرسي مديريت و امور زيربنائي
دفتر روابط عمومي و امور بين الملل
ادارات كل ديوان محاسبات استانها

معاونت فني و امور حسابرسي شركتها

دفتربرنامه ريزي و نظارت بر امور حسابرسي شركتها
اداره كل بررسيهاي فني و هماهنگي امور حسابرسي شركتها
اداره كل رسيدگي به امور حسابرسي شركتها
هياتهاي حسابرسي

معاونت فني و امور حسابرسي وزارتخانه ها موسسات دولتي و نهادها

دفتربرنامه ريزي و نظارت بر امور حسابرسي وزارتخانه ها موسسات دولتي و نهادها
اداره كل بررسيهاي فني و هماهنگي امور حسابرسي وزارتخانه ها موسسات دولتي و نهادها
اداره كل رسيدگي به امور حسابرسي وزارتخانه ها موسسات دولتي و نهادها
هياتهاي حسابرسي

 معاونت برنامه ريزي و امور اجرايي

 گزينش
اداره كل امور اداري و پشتيباني
اداره كل امور مالي
مركز آموزش و بهسازي منابع انساني
دفتر سازماندهي برنامه ريزي و خدمات مديريت

معاونت حقوقي امور مجلس و تفريغ بودجه

 دفتر حقوقي و امور مجلس
اداره كل هماهنگي و تلفيق تفريغ بودجه

ديوان‌ محاسبات‌ كشور قسمت اول

تاريخچه‌ ديوان‌ محاسبات‌ كشور

بطور كلي‌ ميتوان‌ تاريخ‌ حساب‌ را قبل‌ از تاريخ‌ خط و كتابت‌ و از زمان‌ انسانهاي‌ ابتدائي‌ تلقي‌ كرده‌ و شمارش‌ را اولين‌ رابطه‌ كمي‌ و عملي ‌انسانها دانست‌ زيرا قديمي‌ترين‌ مدارك‌ مكتوب‌ در جهان‌ از صورتحساب و واژه‌نامه‌ها تشكيل‌ ميگردد. و بالطبع‌ نگاهداشتن‌ حساب‌ چيزها يكي‌ از نيازهاي‌ انسان‌ اجتماعي‌ است‌ حسابداري‌ و حسابدهي‌ از عصر سومري‌ ها آغاز و در عصر رنسانس‌ در اروپا حسابداري‌ بعنوان‌ دفترداري‌ دوطرفه‌ وجود پيدا كرده‌ است‌ و سپس‌ دولتها بعنوان‌ اهرم‌ كنترل‌ دخل‌ و خرج ‌از آن استفاده‌ نموده اند.‌ « سيستم‌ ثبت‌ و ضبط معقول » ناشي‌ از مسئوليت‌ حكمرانان‌ دربرابر مردم‌ و در ميان‌ سلسله‌ مراتب‌ خود جايگاهي‌ ويژه‌ پيدا كرده‌ و در ايران‌نيز از دوره‌ هخامنشيان‌ نظام‌ مالي‌ وجود داشته است. بعد از اينكه‌ ايرانيان‌ به‌دين‌ اسلام‌ مشرف‌ شدند در اداره‌ امور حسابرسي‌ مشاغلي‌ چون‌ وزير و والي‌،حاسب‌(به‌ كليه‌ كاركنان‌ امور مالي‌كه‌ در محاسبات‌ دخل‌ و خرج‌ مملكت‌ فعاليت‌ داشته‌اند «حاسب‌» گفته‌ ميشده) ‌، قاسم‌، عامل‌ زكات‌ و امثالهم‌ وجود داشته است. در دوره‌ صفويه‌ و قاجاريه‌ امور مالي‌ از اوضاع‌ بهتري‌ برخوردار شده‌ بطوريكه اميركبير اولين‌ وزارتخانه‌ (ماليه‌) را تأسيس‌ نمود و از سال‌ 1225 هجري ‌قمري‌ يكي‌ از رشته‌هاي‌ مدرسه‌ دارالفنون‌ به‌ «حسابداري‌» اختصاص‌ داده‌ شده‌ و به‌ فارغ‌التحصيلان‌ اين ‌ رشته‌ مدرك‌ ارائه ‌ ميشده‌ است ‌. بعد از تصويب‌ متمم‌ قانون ‌ اساسي‌ در1286 هجري‌ شمسي‌ « محاسبات‌» و« تفريغ‌حساب‌ جاري» مطالبي‌ است‌ كه‌ زير بناي‌ حسابداري‌ و حسابرسي‌ را تعيين ‌نمودند.

ديوان‌ محاسبات‌ كشور طبق‌ اصول‌ 101 تا 103 قانون‌ اساسي‌ و متمم‌ آن‌در سالهاي‌ 1258 و 1286 هجري‌ و شمسي موجوديت‌ پيدا كرده‌ و قانون‌ آن‌در دوره‌ دوم‌ 23 صفر 1329 بتصويب‌ رسيده‌ است‌. ساختار ديوان‌ محاسبات‌ بنحوي‌ بوده‌ است‌ كه‌ رئيس‌ آن‌ بطور فردي‌ و اعضاء محكمه‌ آن‌ بطور جمعي‌ ازطرف‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ انتخاب‌ ميشده‌اند. ديوان‌ محاسبات‌ در سال‌ 1302منحل‌ گرديده‌ و در سال‌ 1312 هجري‌ شمسي‌ مجددا تأسيس‌ گرديد كه‌ سه ‌شعبه‌ مستشاري‌ داشته‌ و رئيس‌ شعبه‌ اول‌ رياست‌ ديوان‌ محاسبات‌ را نيز عهده دار بوده‌ وهر شعبه‌ تعداد‌ كافي‌ مميز حساب‌ داشته‌ است‌.

در ديوان‌ محاسبات‌ يك‌ نفر مدعي‌ العموم‌ (دادستان‌) و به‌ تعداد‌ ‌كافي‌ وكيل‌عمومي‌ تعيين‌ شده‌ بوده‌ است‌. در اين‌ زمان‌ ديوان‌ محاسبات‌ وابسته‌ به‌ وزارت‌ دارائي‌ بوده‌ است . وزير ماليه‌ 27 نفر را از ميان‌ مستخدمين ‌رسمي‌ دولت‌ به‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ پيشنهاد مي‌نمود و مجلس‌ نيز از بين‌ آنان‌18 نفر را انتخاب‌ مي‌كرد وزير ماليه‌ (9) نفر آنها را به‌ رياست‌ و عضويت ‌شعب‌ سه‌گانه‌ مستشاري‌ منصوب‌ نموده‌ و 9 نفر ديگر عضو قائم‌ مقام‌ بوده‌ كه ‌در صورت‌ فوت‌و استعفا يكي‌ از رؤسا يا اعضاء شعب‌ و يا اگر وزيرماليه‌ تغيير يكي‌ از آنها را لازم‌ مي‌ دانست‌ به‌ جانشيني‌ منصوب‌ ميشده‌اند. انتخاب‌ اعضاء ديوان‌ از طرف‌ مجلس‌ هر سه‌ سال‌ يكبار تجديد ميشد و اعضاءسابق‌ را ميتوانستند مجددا انتخاب‌ كنند .
دادستان‌ ديوان‌ از طرف‌ وزير ماليه‌ و بموجب‌ فرمان‌ شاه‌ تعيين‌ مي‌شد و مميزين‌ و اعضاء دفتري‌ ديوان‌ را وزير ماليه‌ در حدود مقررات‌ استخدامي‌ انتخاب‌ مي‌كرد. از سال‌ 1313 تا1352 يعني‌ حدود40سال‌ تغييري‌ درقانون‌ ديوان‌ محاسبات‌ ايجاد نشد‌ وكماكان‌ ديوان‌ محاسبات‌ زير نظر وزارت‌ ماليه‌ اداره‌ ميشده‌ است‌.

در سال‌ 1352 قانون‌ ديوان‌ محاسبات‌ مورد تجديد نظر كلي‌ قرار داده‌ شده‌ و وزير دارائي‌ مكلف‌ بوده‌ ظرف‌ سه‌ ماه‌ پس‌ از افتتاح‌ هر دوره‌ قانونگذاري ‌مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ به‌ معرفي‌ مستشاران‌ و جانشين‌ آنها اقدام‌ و 40 نفر از افراد واجد شرايط را به‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ معرفي‌ نمايد. كميسيون‌ دارائي‌ و بودجه‌ مجلس‌ از بين‌ 40 نفر 15 نفر را بعنوان‌ مستشاران‌ عضو اصلي‌ و 5 نفر را بعنوان‌ جانشين‌ يا عضو علي‌البدل‌ انتخاب‌ ميكرد و 15 نفر در 5 شعبه‌ مستشاري‌ انجام‌ وظيفه‌ مي‌نموده‌اند . رئيس‌ شعبه‌ اول‌ هيئت‌ مستشاري‌ رئيس‌كل‌ ديوان‌ محاسبات‌ بود كه‌ با پيشنهاد وزير دارائي‌ و فرمان‌ شاه‌ منصوب‌ مي شد‌ و قائم‌ مقام‌ رئيس‌ كل‌ نيز به‌ پيشنهاد رئيس‌ كل‌ ديوان‌ و حكم‌ وزير دارائي‌ انتصاب‌ مي‌يافت‌.
دادستان‌ ديوان‌ از بين‌ مستخدمين‌ رسمي‌ واجد شرايط وزارت‌ دارائي‌ و ازطرف‌ وزير دارائي‌ انتخاب‌ و منصوب‌ ميشد كه‌ رياست‌ دادسراي‌ ديوان ‌محاسبات‌ را عهده‌دار بوده‌ و دادياران‌ دادسراي‌ ديوان‌ محاسبات‌ نيز با پيشنهاد دادستان‌ و حكم‌ وزير دارائي‌ منصوب‌ مي‌گرديدند.

حاج‌ ميرزاشمس‌ الدين‌ جلالي‌ - حسنعلي‌ كمال‌ هدايت‌ - نصراله‌ صبا -محمد مهدي‌ شاهرخ‌ - احمد ضرغام‌ پور - اسداله‌ اكرمي‌ - مهدي‌ شه‌ملكي‌ -عبدالولي‌ نور نعمت‌ الهي‌ - رؤساي‌ ديوان‌ محاسبات‌ از 1312 تا 1358بوده‌اند.
بعد از پيروزي‌ انقلاب‌ شكوهمند اسلامي‌ و در قانون‌ اساسي‌ جمهوري ‌اسلامي‌ ايران‌ مصوب‌ سال‌ 1358 مطابق‌ اصول‌ 54 و 55 ، ديوان‌ محاسبات‌كشور از وزارت‌ امور اقتصادي‌ و دارائي‌ منفك‌ و تحت‌ اداره‌ مستقيم‌ مجلس‌شوراي‌ اسلامي‌ و بعنوان‌ سازماني‌ مستقل‌ موجوديت‌ يافت‌. قانون‌ ديوان‌ محاسبات‌ كشور درسال‌ 1361 به‌ تصويب‌ رسيده‌ و بعدها اصلاحاتي‌ درآن‌ بعمل‌ آمده‌ است‌.

ديوان‌ محاسبات‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ مستقيما زير نظر مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ است‌ و در امور مالي‌ و اداري‌ استقلال‌ دارد و اعتبار مورد نياز آن‌ با پيشنهاد ديوان‌ و تاييد كميسيون‌ برنامه، بودجه و محاسبات مجلس‌ شوراي ‌اسلامي‌ جداگانه‌ در لايحه‌ بودجه‌ كل‌ كشور منظور ميشود. رئيس‌ و دادستان ‌ديوان‌ محاسبات‌ پس‌ از افتتاح‌ هر دوره‌ قانونگذاري‌ به‌ پيشنهاد كميسيون‌ برنامه، بودجه و محاسبات مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ و تصويب‌ نمايندگان‌ مردم ‌انتخاب‌ ميشوند. مقر ديوان‌ محاسبات‌ كشور در تهران‌ بوده‌ و در مراكز استانها نيز ادارات كل مستقر ميباشند. 3 تا 7 هيئت‌ مستشاري‌ و يك‌ محكمه‌ تجديد نظر و تعدادي‌ كافي‌ داديار دادسراي‌ ديوان‌ از ديگر اعضاء ديوان‌ محاسبات‌ كشور هستند. جهت‌ تعيين‌ اعضاء هيئت‌ مستشاري‌ رئيس ‌ديوان‌ محاسبات‌ به ازاي هر هيئت مورد نياز 5 نفر افراد واجد شرايط را به‌ كميسيون‌ برنامه، بودجه و محاسبات مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ معرفي‌ و كميسيون‌ مزبور نيز به ازاي هر هيئت 3 نفر را بعنوان ‌اعضاء اصلي‌ و يك‌ نفر را بعنوان‌ عضو علي‌البدل‌ انتخاب‌ و به‌ ديوان‌ اعلام‌ مي نمايد و رؤساي‌ شعب‌ از طرف‌ رئيس‌ ديوان‌ محاسبات‌ تعيين‌ و منصوب‌ ميگردند.

محكمه‌ تجديد نظر داراي‌ يك‌ شعبه‌ بوده‌ كه‌ رياست‌ آنرا حاكم‌ شرع‌ منتخب‌ رئيس‌ قوه‌ قضائيه‌ عهده‌ دار است‌ و دو نفر كارشناس‌ محكمه‌ توسط رئيس‌ ديوان‌ و از ميان‌ مستشاراني‌ كه‌ در صدور رأي‌ مورد تجديدنظر شركت ‌نداشته‌اند انتخاب‌ ميشوند.

هيئت‌ عمومي‌ ديوان‌ محاسبات‌ كشور به‌ رياست‌ رئيس‌ كل‌ ديوان‌ محاسبات‌ و با حضور دادستان‌ و حداقل‌ سه‌ چهارم‌ از مستشاران‌ اصلي‌ ديوان ‌محاسبات‌ كشور با دعوت‌ رئيس‌ ديوان‌ جهت‌ رسيدگي‌ به‌ مواردي كه‌ در قانون‌ تصريح‌ شده‌ تشكيل‌ و تصميمات‌ آن‌ با رأي‌ اكثريت‌ مطلق‌ حاضرين‌ معتبر است‌.

ديوان‌ محاسبات‌ كشور از نظر مقررات‌ استخدامي‌ تابع‌ آئين‌ نامه‌ خاصي ‌است‌ كه‌ از طرف‌ ديوان‌ تهيه‌ و به‌ تصويب‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ رسيده‌ است‌. لازم‌ به‌ ذكر است مطابق‌ مصوبه 17/4/1358شوراي‌ انقلاب‌ اسلامي‌ ايران‌ از تاريخ‌ تصويب‌، خدمت‌ مستشاران‌ ديوان‌ محاسبات‌ (قبلي‌) منقضي‌ اعلام‌ و وظايف‌ ديوان‌ محاسبات‌ تا تشكيل‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ و انتخاب‌ مستشاران‌ جديد به‌ هيأتي‌ مركب‌ ازيك‌ رئيس‌ و دو نفر عضو كه‌ از طرف‌ وزارت‌ امور اقتصادي‌ و دارائي‌ پيشنهاد و به‌ تصويب‌ هيئت‌ وزيران‌ رسيده‌ با تاييد نهائي‌ شوراي‌ انقلاب‌ واگذارگرديد.

آقاي‌ سيدمحمود روح‌ الاميني‌ به‌ سمت‌ رئيس‌ و آقايان‌ پرويز افشار و ذبيح‌اله‌ مميززاده‌ به‌ سمت‌ اعضاء هيئت‌ مزبور در جلسه‌ مورخ 1/8/1358شوراي‌ انقلاب‌ تصويب‌ و از سوي‌ وزير امور اقتصادي‌ و دارائي‌ منصوب‌گرديدند.
از سال‌ 1361 تاكنون‌ با توجه‌ به‌ تصويب‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ در دوره‌اول‌ آقاي‌ محمود پاكروان‌ (رئيس‌) و آقاي‌ مير جواد عطاري‌ ابراهيم‌ زاده‌ (دادستان‌) و در دوره‌ دوم و سوم‌ آقاي‌ ايرج‌ صفاتي‌ دزفولي‌ ( رئيس‌) و آقاي‌احمد عليزاده‌ (دادستان‌) در دوره‌ چهارم آقاي‌ عليرضا رخشنده‌رو (رئيس‌) وآقاي‌ سيد لطف‌ اله‌ اتابكي‌ (دادستان‌) و دوره‌ پنجم‌ و ششم مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ آقاي‌ مهندس‌ سيدكاظم‌ ميرولد رياست‌ ديوان‌ محاسبات‌ را عهده‌دار شدندو آقايان‌ سيد لطف‌ اله‌ اتابكي‌ و سيد اصغر هندي به عنوان دادستان به ترتيب انجام‌ وظيفه‌ نمودند.

در دوره هفتم  آقاي رحيمي به عنوان (رئيس‌) وآقاي اميري اصفهاني به عنوان (دادستان‌) انتخاب شدند و در دوره هشتم نيز آقاي دكتر رحماني فضلي به عنوان (رئيس) و آقاي دكتر عربيان به عنوان (دادستان) انتخاب گرديده و مشغول انجام وظيفه مي باشند.

آشنايي با ديوان محاسبات كشور

ديوان محاسبات كشور مؤسسه اي دولتي است كه در امور مالي و اداري مستقل مي باشد و زيرنظر مجلس شوراي اسلامي بعنوان بازوي نظارتي آن عمل مي نمايد. اين ديوان به كليه حسابهاي وزارتخانه، مؤسسات، شركتهاي دولتي و ساير دستگاههائي كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي‌كنند به ترتيبي كه قانون مقرر مي‌دارد رسيدگي يا حسابرسي مي‌نمايد كه هيچ هزينه‌اي از اعتبارات مصوب تجاوز نكرده و هر وجهي در محل خود به مصرف رسيده باشد. ديوان محاسبات حسابها و اسناد و مدارك مربوطه را برابر قانون جمع‌آوري و گزارش تفريغ بودجه هر سال را به انضمام نظارت خود به مجلس شوراي اسلامي تسليم مي‌نمايد. ديوان محاسبات در اصطلاح حقوقي چنين تعريف شده است :

ديوان محاسبات دادگاهي است مالي كه مأمور معاينه و تفكيك محاسبات اداره ماليه و تفريغ كليه حسابداران خزانه بوده و نيز نظارت مي‌كند كه هزينه‌هاي معينه در بودجه از ميزان معين شده تجاوز نكند و تغيير و تبديل نيابد و هر وجهي در محل خود صرف شود و نيز مكلف است كه در امر معاينه و تفكيك محاسبات ادارات دولتي و جمع‌آوري سند خرج محاسبات و صورت كليه محاسبات مملكتي اقدام نمايد.

با توجه به صراحت قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران چگونگي ساختاري و مفهوم چنين تعريفي بطور صريح در اصول 54 و 55 قانون اساسي آمده است.
ديوان محاسبات كشور علاوه بر ستاد مركزي مستقر در پايتخت ، در كليه مراكز استانها نيز به موجب قانون تشكيلات استاني دارد.

اهداف ، وظايف و اختيارات ديوان محاسبات كشور:
مطابق قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و مقررات جاري مربوط، اهداف ديوان محاسبات كشور عبارتند از :
الف- اعمال كنترل و نظارت مستمر مالي به منظور پاسداري از بيت‌المال.

ب - عدم تجاوز هرگونه هزينه از اعتبارات مصوب در بودجه كل كشور.

ج- مصرف هرگونه وجهي از بودجه كل كشور در محل مصرف قانوني تعيين شده.

د- كنترل عمليات و فعاليتهاي مالي كليه وزارتخانه‌ها، مؤسسات شركتهاي دولتي و ساير دستگاههايي كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي‌كنند.

هـ - بررسي و حسابرسي وجوه مصرف شده و درآمدها و ساير منابع تأمين اعتبار در ارتباط با سياستهاي مالي تعيين شده در بودجة مصوب با توجه به گزارش عملياتي و محاسباتي مأخوذه از دستگاههاي مربوطه

و- تهيه و تدوين گزارش تفريغ بودجه بانضمام نظرات خود و ارائه آن به مجلس شوراي اسلامي.

همچنين وظايف و اختيارات ديوان محاسبات كشور بر اساس مقررات جاري مربوط عبارتست از :
الف- حسابرسي يا رسيدگي كليه حسابهاي درآمد و هزينه و ساير دريافتها و پرداختها و نيز صورتهاي مالي دستگاهها از نظر مطابقت با قوانين و مقررات مالي و ساير قوانين مربوط و ضوابط لازم‌الاجرا، اعم از وزارتخانه‌ها، مؤسسات، شركتهاي دولتي و ساير واحدها كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي‌نمايند و هر گونه واحد اجرايي كه بر طبق اصول 44 و 45 قانون اساسي مالكيت عمومي بر آنها مترتب است و يا واحدهايي كه شمول مقررات عمومي در مورد آنها مستلزم ذكر نام است.

ب - بررسي وقوع عمليات مالي در دستگاهها به منظور اطمينان از حصول و ارسال صحيح و بموقع درآمد و يا انجام هزينه و ساير دريافتها و پرداختها

ج- رسيدگي به موجودي حساب اموال و دارائيهاي دستگاهها

د- بررسي جهت اطمينان از برقراري روشها و دستورالعملهاي مناسب مالي و كاربرد مؤثر آنها در جهت نيل به اهداف دستگاههاي مورد رسيدگي

هـ - اعلام نظر در خصوص لزوم وجود مرجع كنترل كننده داخلي و يا عدم كفايت مرجع كنترل كننده موجود در دستگاههاي مورد رسيدگي با توجه به گزارشات حسابرسي‌ها و رسيدگيهاي انجام شده جهت حفظ حقوق بيت‌المال

و- رسيدگي به حساب كسري ابوابجمعي و تخلفات مالي و هرگونه اختلاف حساب مأمورين ذيربط دولتي در اجراي قوانين و مقررات مربوط

ز- اقدام در حفظ حقوق بيت‌المال در حدود قوانين و مقررات مالي

ح- تنظيم دادخواست عليه مسئول يا مسئولين خاطي از مقررات مالي و طرح در هيئت‌هاي مستشاري

ط- رسيدگي به مورد كسري ابوابجمعي مسئولين و طرح دادخواست عليه آنها و صدور آراء متناسب با موضوع مطروحه

ي- رسيدگي و انشاء رأي نسبت به :

1- عدم ارائه صورتهاي مالي – حساب درآمد و هزينه- دفاتر قانوني و صورتحساب كسري و يا اسناد و مدارك در موعد مقرر به ديوان محاسبات كشور.

2- تهيه زائد بر اعتبار و يا عدم رعايت قوانين و مقررات مالي.

3- عدم واريز بموقع درآمد و ساير منابع تأمين اعتبار منظور در بودجه عمومي به حساب مربوط و همچنين عدم واريز وجوهي كه به عنوان سپرده يا وجه‌الضمان و يا وثيقه و يا نظائر آنها دريافت مي‌گردد.

4- عدم پرداخت به موقع تعهدات دولت كه موجب ضرر و زيان به بيت‌المال مي‌گردد.

5- سوء استفاده و غفلت و تسامح در حفظ اموال و اسناد و وجوه دولتي و يا هر خرج يا تصميم نادرست كه باعث اتلاف يا تضييع بيت‌المال شود.

6- گزارشهاي حسابرسي و گواهي حسابهاي صادره توسط ديوان محاسبات كشور.

7- پرونده‌هاي كسري ابوابجمعي مسئولين ذيربط.

8- ايجاد موانع و محظورات غيرقابل توجيه از ناحيه مسئولين ذيربط دستگاهها در قبال مميزين و يا حسابرسها و ساير كارشناسان ديوان محاسبات كشور در جهت انجام وظايف آنان

9- پرداخت و دريافتهائي كه خلاف قوانين موجود به دستور كتبي مقامات مسئول صورت گيرد.

10- تأييد و يا صدور رأي نسبت به گزارشات حسابرسان داخلي و خارجي شركتها و مؤسسات و سازمانهاي مربوط.

11- اعمال مجازات اداري متخلفين علاوه بر صدور رأي نسبت به ضرر و زيان وارده به بيت‌المال.

12- ارسال پرونده‌هاي مربوط به وقوع جرم به مراجع قضائي جهت تعقيب متهمين.

13- پرونده‌هاي مسئولين امر كه بدون سوء نيت ضرري به بيت‌المال وارد كرده‌اند.

14- تخلفات ناشي از دستور رئيس جمهوري و معاون اول و وزراء و صدور حكم مبني بر جبران ضرر وارده و اعلام گزارش نحوه تخلف به مجلس شوراي اسلامي.

15- تعقيب جرائم عمومي از طريق مراجع قضائي

ك- اجراء آراء ديوان محاسبات كشور و اعلام گزارش موارد بلااجراء به مجلس شوراي اسلامي

م- درخواست تأمين خواسته و يا محكوم به

ن- ايجاد هماهنگي و وحدت رويه در انجام وظايف هيئت‌هاي مستشاري

س- صدور رأي در خصوص تفريغ بودجه و گزارش نهائي‌ آن

ع- حسابرسي و رسيدگي به حسابهاي درآمد و هزينه، صورتهاي مالي، اسناد و مدارك مربوط به دستگاهها

ف- تهيه دستورالعمل مربوط به مدت و نحوه نگهداري، حفظ اسناد دفاتر، صورت حسابهاي مالي و مدارك مزبور كه توسط دستگاهها به ديوان محاسبات كشور ارسال مي‌شود و يا مداركي كه توسط ديوان محاسبات كشور تهيه مي‌گردد بصورت عين و همچنين طرز تبديل آنها به عكس يا فيلم و يا ميكروفيلم و يا ميكروفيش يا نظائر آن و همچنين طريقه محو اسناد و مدارك مزبور

ض- تعيين نحوه حفظ و نگهداري و بايگاني صورت حسابهاي مالي و اسناد و مدارك مربوط در دستگاهها

ق- رسيدگي به موضوعاتي كه حسب مورد از طرف مجلس شوراي اسلامي ارجاع مي‌شود.

ر- تحقيق و تفحص در كليه امور مالي كشور

ش- عضويت در سازمانهاي بين‌المللي مربوط نظير سازمان بين‌المللي مؤسسات عالي حسابداري (اينتوساي) و سازمان آسيائي مؤسسات عالي حسابداري ( آسوساي )

آئين نامه اجرائي قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب

وزارت امور اقتصادي و دارايي
هيات وزيران در جلسه مورخ 13/2/1366 بنا به پيشنهاد مشترك مورخ 25/12/1365 وزارت امور اقتصادي و دارايي و ديوان محاسبات كشور آيين نامه اجرايي ماده 10 قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب مصوب 22/4/1365مجلس شواري اسلامي را به شرح زير تص.يب نمودند:

ماده 1ـ صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور صورتحسابي است كه ارقام مربوط به كليه درآمدهاي قطعي وصول شده وهزينه هاي قطعي و غير قطعي انجام يافته را برطبق عناوين و تقسيمات مندرج در قانون بودجه سال مربوط و اصلاحات قانوني آن به نحوي نشان دهد كه امكان مقايسه ارقام پيش بيني شده با عملكرد واقعي فراهم آيد.
صورت گردش نقدي خزانه حاوي اطلاعات زير نيزبايستي در جداول جداگانه هاي تنظيم و ضميمه صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور گردد:

الف : دريافتهاي خزانه شامل :

1ـ موجودي اول سال خزانه .
2ـ درآمدهاي وصولي سال مورد عمل بودجه .
3ـ ساير منابع تامين اعتبار.
4ـ واريز پيش پرداختها و علي الحسابهاي سالهاي قبل .

ب ـ پرداختهاي خزانه شامل :

1ـ هزينه هاي سال مورد عمل بودجه .
2ـ پيش پرداختها و علي الحسابها.
3ـ پيش پرداختها و علي الحسابهاي سالهاي قبل كه به هزينه قطعي منظور شده .
4ـ موجودي آخر سال خزانه .

و همچنين صورت وضعيت اقلام سنواتي حاوي اطلاعات زير:

1ـ پيش پرداختها و علي الحسابهاي انتقالي از سنوات قبل .
2ـ هزينه محل پيش پرداختها يا علي الحسابهاي سنوات قبل جمعي و خرجي .
3ـ واريز نقدي پيش پرداختها يا علي الحسابهاي سنوات قبل .
4ـ مانده پيش پرداختها و علي الحسابهاي سنوات قبل .

ماده 2ـ صورتحساب دريافت و پرداخت ماهانه وزارتخانه يا موسسه دولتي و يا واحدهاي تابعه دستگاههاي مذكور در شهرستان و استان ، صورتحسابي است كه گردش و نتيجه فعاليتهاي مالي يك ماه رانشان مي دهد.

ماده 3ـ حساب نهايي وزارتخانه يا موسسه دولتي و يا واحدهاي تابعه دستگاههاي مذكور در شهرستان و استان حسابي است كه علاوه برنشان دادن گردش فعاليتهاي مالي يكساله ، حاصل عمليات مربوط به بستن حسابهاي موقت و همچنين انتقال مانده حسابهاي دايمي به سال بعد را منعكس نمايد.

ماده 4ـ حساب سالانه نهادهاي انقلاب اسلامي و ساير دستگاههاي كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي نمايند حسابي است كه علاوه برنشان دادن گردش و نتيجه فعاليتهاي مالي يك ساله دستگاههاي مذكور از محل درآمد اختصاصي منظور در بودجه و اعتبارات جاري و عمراني دريافتي از محل درآمد عمومي ، حاصل عمليات مربوط به بستن حسابهاي موقت و انتقال مانده حسابهاي دايمي به سال بعد را منعكس نمايد.

ماده 5ـ كليه وزارت خانه ها و موسسات دولتي و واحدهاي تابعه آنها در شهرستان و استان مكلفند صورتحساب دريافت و پرداخت ماهانه و نهايي هر سال مالي را در مواعد مقرر در بند الف ماده دو قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب در سه نسخه كه طبق مفاد اين آيين نامه هر سه نسخه آن به انضاء هاي مجاز رسيده باشد تهيه و تنظيم و به شرح زير اقدام نمايند:

الف ـ نسخه اول صورتحسابهاي دريافت و پرداخت ماهانه و حساب نهايي به انضمام اصل اسناد و مدارك به ترتيب مقرر در ماده 40 قانون ديوان محاسبات كشور مصوب يازدهم بهمن ماه 1361 و دستورالعمل هاي مربوط جهت حسابرسي و يا رسيدگي موضوع قانون اصلاح قانون و مقررات ديوان محاسبات كشور مصوب پانزدهم تير ماه 1362 توسط دستگاه مربوط نگهداري مي شود و مراتب را به ديوان محاسبات كشور اعلام نمايد.
نحوه تحويل صورتحسابها و حساب نهايي و اسناد و مدارك منضم به آن توسط ديوان مذكور تعيين خواهد شد.

ب ـ نسخه دوم صورتحسابهاي دريافت و پرداخت ماهانه و حساب نهايي به انضمام مداركي كه وزارت تمور اقتصادي و دارايي تعيين
مي نمايد در مواعد مقرر به وزارت مذكور ارسال مي گردد.

ج ـ نسخه سوم صورتحسابهاي دريافت و پرداخت ماهانه و حساب نهايي به عنوان سابقه در بايگاني ذيحسابيها نگهداري مي شود.

ماده 6ـ در اجراي تكاليف مقرر در ماده 2 قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب و ماده 6اين آيين نامه كليه دستگاههاي اجرايي كه طبق قانون محاسبات عمومي داراي ذيحساب هستند مكلفند امكانات تشكيلاتي و پرسنلي لازم را به منظور نگهداري و تنظيم حسابها در اختيار ذيحسابان قرارداده و با تشريك مساعي لازم موجبات انجام به موقع تنظيم حساب دستگاه مربوط را فراهم نمايند.

ماده 7ـ وزارت برنامه و بودجه مكلف است حداكثر تا پايان خردادماه هر سال اطلاعات مربوط به بودجه اصلاح شده اعتبارات جاري و عمراني و اختصاصي سال قبل كليه دستگاههاي اجرايي را جهت بررسي و تطبيق با ارقام بودجه مندرج در حساب نهايي دستگاههاي اجرايي به وزارت امور اقتصادي و دارايي و ديوان محاسبات كشور ارسال نمايد.

ماده 8ـ وزارت امور اقتصادي و دارايي مكلف است صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور هر سال را حداكثر تا پانزدهم آذرماه سال بعد تنظيم و جهت تاييد به هيات وزيران تسليم نمايد.

ماده 9ـ هيات وزيران حداكثر ظرف مدت يك ماه صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور را بررسي و پس از تاييد به وزارت امور اقتصادي و دارايي ارسال مي نمايد تا از طريق وزارت مذكور در مهلت مقرر در ماده يك قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب به ديوان محاسبات كشور تسليم گردد.

ماده 10ـ آن تعداد از دستگاههاي اجرايي مشمول قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب كه تات تاريخ تصويب اين آيين نامه نتوانسته اندحسابهاي نهايي و سالانه سنوات 1361 و بعد از آن را در مواعد مقرر تنظيم و به مراجع ذيربط تسليم نمايند مكلفند حسابهاي سنوات 1361 لغايت 1364 خود را حداكثر تا پايان مرداد ماه 1367 به شرح زير تنظيم و به وزارت امور اقتصادي و دارايي و ديوان محاسبات تسليم نمايند:

الف ـ حساب نهايي و سالانه سال 1361 حداكثر تا پايان شهريور 1366
ب ـ حساب نهايي و سالانه سال 1362 حداكثر تا پايان آبان 1366
ج ـ حساب نهايي و سالانه سال 1363 حداكثر تا پايان اسفند 1366
دـ حساب نهايي و سالانه سال 1364 حداكثر تا پايان مرداد1367

ماده 11ـ در اجراي ماده 3 قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب، وزارت امور اقتصادي و دارايي مكلف است صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور مربوط به سال 1361 و سالهاي بعد از آن را با رعايت قانون مذكور طبق برنامه زمان بندي مشروح زير:
صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور مربوط به سنوات 1361 و 1362 تا ارديبهشت سال 1367
صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور مربوط به سنوات 1363 و 1364 تا ارديبهشت سال 1368 تهيه و به هيات وزيران تسليم نمايد.
هيات وزيران ظرف مدت يك ماه صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور هريك از سنوات مذكور را بررسي و پس از تاييد به وزارت امور اقتصادي و دارايي اراسل مي نمايد تا به ديوان محاسبات كشور تسليم گردد.

ماده 12ـ هرگونه اصلاح يا تغييري در هر يك از مواد اين آيين نامه منوط به پيشنهاد وزارت امور اقتصادي و دارايي و تاييد ديوان محاسبات كشور و تصويب هيات وزيران خواهد بود.

قانون تفريغ بودجه سالهاي پس از انقلاب

ماده 1-بمنظور تسريع در امر تفريغ بودجه و انجام وظيفه قانون ديوان محاسبات كشورمطابق اصل 55 قانون اساسي وزارت امور اقتصادي ودارائي مكلف است براساس ضوابط مقرر در اين قانون (صورتحساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور )هر سال را حداكثر تا پايان دي ماه سال بعد تنظيم و پس از تاييد هيات وزيران جهت تهيه گزارش تفريغ بودجه به ديوان محاسبات كشور ارسال نمايد.

تبصره - دستور العمل چگونگي تهيه و تنظيم (صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور )وهمچنين نمونه فرمهاي مورد نياز وچگونگي تنظيم و ارائه آن با رعايت مفاد اين قانون توسط وزارت امور اقتصادي و دارائي و ديوان محاسبات كشور مشتركا تعيين وابلاغ خواهدشد.

ماده 2- كليه وزارتخانه ها ،سازمانها ،موسسات و شركتهاي دولتي وهمچنين نهادهاي انقلاب اسلامي وشركتها و ساير دستگاههائي كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي نمايند مكلفند حسب مورد حسابها و صورتهاي مالي خود را تهيه و پس از تاييد وياتصويب مراجع ذيربط در مواعد ذيل يك نسخه آنرا به وزارت اموراقتصادي دارائي تسليم و مراتب را به ديوان محاسبات كشوراعلام نمايند.

الف - در مورد وزارتخانه ها وموسسات دولتي صورتحساب دريافت و پرداخت هر ماه تا آخر ماه بعد وحساب نهائي هر سال حداكثر تا پايان خردادماه سال بعد.

ب - در مورد شركتهاي دولتي وساير دستگاههاي مذكور دراين قانون طبق مقررات و مواعد قانوني مربوط و در غير اينصورت حساب نهائي هر سال حداكثر تا پايان تيرماه سال بعد.

تبصره 1- آن تعداد از دستگاههاي مذكوردراين قانون كه تا تاريخ تصويب اين قانون نتوانسته اندحسابهاي نهائي وصورتهاي مالي سنوات 1361 به بعد خود را در مواعد قانوني مربوط تهيه وبه مراجع ذيربط تسليم نمايند مكلفند حسابها وصورتهاي مالي سال 1361 تاپايان 1364 خود را به ترتيبي كه در آئيننامه اجرائي اين قانون معين ميشود تنظيم و ارسال دارند.

تبصره 2- حسابهاوصورتهاي مالي سنوات (1353تاپايان 1360)كماكان بر طبق تبصره (66)قانون بودجه سال 1361 وتبصره (69)قانون بودجه سال 1363 تنظيم خواهد شد.

ماده 3- وزارت اموراقتصادي و دارائي مكلف است صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور مربوط به سنوات 1361 تاپايان 1365 را طبق برنامه زمان بندي شده كه در آئيننامه اجرائي اين قانون معين خواهد شد تهيه وتنظيم نموده و پس ازتاييد هيات وزيران به ديوان محاسبات كشور ارسال دارد.

ماده 4- هرگاه بعضي از دستگاههاي مذكور در اين قانون نسخ حساب نهائي وياحساب وصورتهاي مالي هريك ازسنوات مربوط را در مهلتهاي تعيين شده به وزارت امور اقتصادي ودارائي ارسال ننمايندوزارت مزبور مكلف است بشرح زير عمل نمايد.

1- فهرست دستگاههاي موضوع اين ماده را به ضميمه صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور تنظيمي هرسال جهت بررسي وتعقيب موضوع واقدامات قانوني به ديوان محاسبات كشورارسال نمايد.

2- در سورد دستگاههاي مندرج درفهرست موضوع بند (1) اين ماده كه ازمحل اعتبارات عمومي دولت استفاده نموده اند در مقابل اعتبارات مصوب مربوط هر دستگاه پرداختهاي خزانه از اين بابت پس از وضع وجوه برگشتي به خزانه و درمقابل درآمدهاي پيش بيني شده در قانون بودجه سال مورد عمل دستگاه وصولي هاي خزانه از اين بابت را درصورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور همان سال منظورنمايد.

3- چنانچه تراز نامه وحساب سود وزيان سالانه شركتهاي دولتي و موسسات انتفاعي وابسته به دولت كه به گواهي هيات مديره ياهيات عامل ،حسب مورد رسيده ليكن ظرف مهلت تعيين شده در اين قانون به تصويب مراجع صلاحيتدار طبق اساسنامه مربوط نرسيده باشد ارقام مورد لزوم از صورتهاي مالي مذكور استخراج ودرصورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور درج نمايد.

4- درمواردي كه تهيه حساب درآمدوهزينه مربوط به اعتبارات جاري وسرمايه گذاري ثابت واختصاصي منظور در قانون بودجه هرسال برخي از دستگاهها جزئا ويا كلا برطبق عناوين وتقسيم بندي مندرج در قانون بودجه سال مربوط (برنامه ،موادهزينه ،طرح در مورد هزينه وطبقه بندي درآمدها)به علت عدم رعايت موازين مربوط مقدور نباشد وزارت امور اقتصادي ودارائي مجاز است ارقام هزينه ،پيش پرداخت علي الحساب ودرآمد اين قبيل موارد را از صورت حسابهاي مربوط استخراج وبصورت يك قلم در صورتهاي منضم به صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور سال موردنظرمنظور وفهرست دستگاههاي متخلف موضوع اين بند را جهت بررسي وتعقيب واقدامات قانوني همراه صورت حساب عملكردسالانه بودجه كل كشوربه ديوان محاسبات كشورارسال نمايد.

5- وزارت اموراقتصادي ودارائي مكلف است صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور اصلاح شده دستگاههاي موضوع بندهاي (2)و(3)اين ماده را در سالي كه حساب نهائي ويا صورتهاي مالي مصوب مربوط به وزارت مذكور واصل ميگردد تهيه وهمراه صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور همان سال به هيات وزيران تسليم نمايد تاپس از تاييد به ديوان محاسبات كشور ارسال گردد.

ماده 5- مسئولان مربوط در دستگاههاي مشمول اين قانون منجمله شركتها وموسسات دولتي كه شمول قانون به آنهامستلزم ذكر نام است مكلفند اطلاعات ومدارك مربوط به حسابهاي سنوات مذكور را كه به نحوي از انحاء در رابطه با تهيه وتنظيم صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور هرسال مورد مطالبه وزارت امور اقتصادي ودارائي قرار ميگيرد در اسرع وقت تهيه وبه وزارت مذكور ارسال نمايند.

تبصره - سازمان تامين اجتماعي مكلف است درآمدهاي وصولي و عملكرد هزينه هاي هرسال خود را با همان عناوين ومشخصات وطبقه بندي كه در قانون بودجه سال مربوط براي آن پيش بيني شده ياميشودبراساس ضوابط مقرر دراين قانون جهت درج در صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور به وزارت امور اقتصادي ودارائي اعلام نمايد.

ماده 6- ديوان محاسبات كشورمكلف است (مطابق اصل 55 قانون اساسي با بررسي حسابها واسنادومدارك وتطبيق با صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور نسبت به تهيه تفريغ بودجه سالانه اقدام وهر سال گزارش تفريغ بودجه سال قبل را به انضمام نظرات خودبه مجلس شوراي اسلامي تسليم )وهرنوع تخلف از مقررات اين قانون را رسيدگي وبه هياتهاي مستشاري ارجاع نمايد.

ماده 7- وزارت اموراقتصادي ودارائي مكلف است بمنظورفراهم آوردن موجبات تنظيم بموقع صورت حساب عملكردسالانه بودجه كل كشور حداكثر ظرف مدت سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون با همكاري سازمان امور اداري و استخدامي كشور ضمن تجديد نظر در تشكيلات موجود نسبت به ايجاد تشكيلات متناسبي براي اين امر اقدام نمايد .وزارت برنامه وبودجه اعتبارات مورد نياز وزارت امور اقتصادي ودارائي براي اداره تشكيلات مذكورواجراي اين قانون رادربرنامه جداگانه اي تحت عنوان (برنامه تنظيم صورت حساب عملكرد سالانه بودجه كل كشور) در لايحه بودجه هر سال منظور خواهد نمود.

تبصره - تا معادل بيست درصداعتبار برنامه مذكور در قسمت اخير ماده 7 براي اصلاح وبهبود سيستمهاي حسابداري مورد عمل وهمچنين تشويق و ترغيب كارمندان وساير كساني كه در امر تهيه وتنظيم حسابها وهمچنين صورتحسابهاي عملكرد سالانه بودجه كل كشور فعاليت موثري مبذول ميدارنددر لايحه بودجه هر سال مطابق اصل 53 قانون اساسي اختصاص خواهد يافت واعتبار مذكور بدون الزام به رعايت قوانين ومقررات استخدامي وبارعايت مقررات قانون نحوه هزينه كردن اعتباراتي كه بموجب قانون از رعايت قانون محاسبات عمومي وساير مقررات عمومي دولت مستثني هستند قابل مصرف ميباشد.

ماده 8- شركتها وموسسات وسازمانهاي دولتي كه شمول مقررات عمومي به آنها مستلزم ذكر نام است نيز مشمول مفاد اين قانون ميباشند.

ماده 9- پس از تصويب آئيننامه اجرائي اين قانون قسمت اخيرماده (37)ومواد(74)و(78)قانون محاسبات عمومي مصوب 15 ديماه 1349 (وهمچنين بند(ج )ماده (1)و ماده (8)وقسمت اخير ماده 43 قانون ديوان محاسبات كشور در رابطه با تهيه لايحه تفريغ بودجه )وساير قوانين ومقررات مغاير ملغي است.

ماده 10- آئيننامه اجرائي اين قانون حداكثر ظرف سه ماه ازتاريخ تصويب اين قانون توسط وزارت امور اقتصادي ودارائي تهيه وپس از تاييدديوان محاسبات كشور به تصويب هيات وزيران خواهدرسيد
قانون فوق مشتمل بر ده ماده وپنج تبصره در جلسه روز يكشنبه بيست ودوم تيرماه يكهزاروسيصدوشصت وپنج مجلس شوراي اسلامي تصويب ودر تاريخ 26/4/1365 به تاييد شوراي نگهبان رسيده است.

قانون آئين نامه مالي ، محاسباتي و معاملاتي ديوان محاسبات كشور

ماده 1 ـ امور مالي ، معاملاتي و محاسباتي ديوان محاسبات كشور طبق مفاد اين قانون اداره و انجام خواهد شد .

 

ماده 2 ـ حواله اجازه‌ اي است كه كتباً وسيله مقامات مجاز ديوان محاسبات براي تأديه تعهدات و بدهيهاي قابل پرداخت از محل اعتبارات مربوط عهده مدير امور مالي ديوان محاسبات در وجه ذينفع صادر مي شود .

 

ماده 3 ـ درخواست وجه سندي است كه مدير امور مالي ديوان محاسبات براي دريافت وجه به منظور پرداخت حواله‌هاي صادر شده موضوع ماده 2 اين قانون و ساير پرداختهائي كه بموجب قانون از محل بودجه مورد عمل عهده خزانه در وجه حساب يا حسابهاي بانكي ديوان محاسبات صادر ميگردد ، تنظيم مينمايد .

 

ماده 4 ـ تنخواه گردان حسابداري عبارتست از وجهي كه خزانه از محل اعتبارات مصوب ديوان محاسبات براي انجام بعضي از هزينه هاي سال جاري و تعهدات قابل پرداخت سالهاي قبل در اختيار مدير امور مالي ديوان محاسبات قرار ميدهد تا در قبال حواله هاي صادر شده پرداخت و سپس با ارائه اسناد هزينه جهت تكميل تنخواه‌گردان درخواست وجه نمايد .

 

ماده 5 ـ تنخواه گردان پرداخت عبارتست از وجهي كه از محل تنخواه گردان حسابداري از طرف مدير امور مالي ديوان محاسبات با تاييد رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان براي انجام برخي از هزينه‌ها در اختيار واحدها و يا مأموريني كه به موجب اين قانون و آئين‌نامه‌ هاي اجرائي آن مجاز به دريافت تنخواه‌گردان هستند قرار ميگيرد تا به تدريج كه هزينه هاي مربوط انجام مي شود اسناد هزينه تحويل و مجدداً‌ وجه دريافت دارند .

 

ماده 6 ـ مقامات مجاز ديوان محاسبات از لحاظ اين قانون عبارتند از :
الف ـ رئيس ديوان محاسبات .
ب ـ افرادي كه از طرف رئيس ديوان محاسبات به موجب احكام رسمي صادره توس ايشان مجاز به امضاي احكام ، قراردادها ، حواله ها و اسناد هزينه ميباشند در حدود مقررات اين قانون و مفاد احكام تفويض حق امضاي رئيس ديوان محاسبات .

 

ماده 7 ـ مدير امور مالي به موجب حكم رئيس ديوان محاسبات به منظور انجام وظايف مشروحه زير به اين سمت منصوب مي شود .

الف ـ اعمال نظارت و تامين هماهنگي لازم در اجراي مقررات مالي و محاسباتي در ديوان محاسبات كشور .

ب ـ اداره امور مالي و نظارت بر امور مالي و محاسباتي و نگاهداري و تنظيم حسابهاي ديوان محاسبات بر طبق اين قانون
و ساير قوانين و مقررات مربوط .

ج ـ نظارت بر حفظ اسناد و دفاتر مالي .

د ـ نگاهداري و تحويل و تحول وجوه و نقدينه ها و سپرده ها و اوراق بهاءدار ديوان محاسبات .

هـ ـ نگاهداري حساب اموال ديوان محاسبات و نظارت بر اموال مذكور .

و ـ انجام ساير وظايفي كه در اين قانون بطور مستقيم بر عهده مدير امور مالي ديوان محاسبات محول شده و يا وظايفي كه با رعايت اين قانون و ساير قوانين و مقررات عمومي دولت از طرف رئيس ديوان محاسبات به مدير امور مالي ديوان محاسبات ارجاع مي شود .

تبصره ـ وظايفي كه در قانون محاسبات عمومي و ساير قوانين و مقررات عمومي دولت بر عهده ذيحسابان وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتي واگذار شده است، در هر مورد كه لازم باشد و مغاير با مفاد اين قانون نباشد به مدير امور مالي ديوان محاسبات محول مي شود .

 

ماده 8 ـ امين اموال مسوولي است كه به موجب حكم رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان از بين مستخدمين رسمي واجد صلاحيت به اين سمت منصوب و انجام قسمتي از وظايف و مسووليتهاي امور مالي ديوان محاسبات به او محول ميشود .
تبصره ـ كارپردازان و واحدهاي تداركاتي و ساير مأموران ديوان محاسبات مادام كه به اقتضاي طبع و ماهيت وظايف قانوني خود و يا مأموريتهاي محوله مجاز به دريافت تنخواه‌ گردان پرداخت ميباشند از لحاظ مقررات مربوط به واريز تنخواه گردان دريافتي در حكم اين امين اموال محسوب ميشوند .

 

ماده 9 ـ در هر مورد كه شرايط تصدي مشاغل موضوع اجراي اين قانون لازم‌ الذكر باشد و موارد در آئين نامه‌‌ استخدامي ديوان محاسبات و يا ساير آئين نامه ها و مقررات مربوط ذكر نشده باشد ، شرايط تصدي و احراز مشاغل به تائيد رئيس ديوان محاسبات خواهد رسيد .

 

ماده 10ـ اصطلاحاتي كه در اين قانون براي آنها تعريف مشخصي ارائه نشده است ، طبق مفاد قانون محاسبات عمومي كشور مصوب 1/6/1366 و ساير قوانين و مقررات عمومي دولت تعريف مي شود .

 

ماده 11ـ وجوهي كه وسيله ديوان محاسبات به عنوان سپرده و يا وجه‌الضمان و يا وثيقه ويا نظاير آنها دريافت مي‌گردد بايد به حسابهاي مخصوصي كه ازطرف خزانه در بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران و يا شعب ساير بانكهاي دولتي كه از طرف بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران نمايندگي داشته باشند افتتاح مي گردد واريز شود وجوه واريز شده به حساب مذكور بدون حق برداشت خواهد بود و بايد در ‎آخر هر ماه به حساب مخصوص تمركز وجوه سپرده در خزانه منتقل شود .
تبصره ـ وزارت امور اقتصادي و دارائي مكلف است از طريق واگذاري تنخواه گردان رد سپرده از حساب تمركز وجوه سپرده موجبات تسريع و تسهيل در رد كليه سپرده هاي موضوع اين ماده را فراهم نمايد .

 

ماده 12ـ در مواردي كه براي تقسيط بدهي اشخاص به ديوان محاسبات و يا دادن مهلت به بدهكاران مزبور و نيز هزينه‌هاي نقدي ناشي از استنكاف و ياعدم پرداخت به موقع بدهي به موجب مقررات خاص و يا مقررات عمومي تعيين تكليف نشده باشد نحوه عمل طبق تشخيص رئيس ديوان محاسبات خواهد بود .

 

ماده 13 ـ وجود اعتبار در بودجه ديوان محاسبات به خودي خود براي اشخاص ( اعم از حقيقي يا حقوقي ) ايجاد حق نمي كند و استفاده از اعتبارات بايد با رعايت مقررات مربوط به خود به عمل آيد .

 

ماده 14ـ در مورد آن قسمت از هزينه هاي جاري مستمر كه نوعاً‌ انجام آن از يك سال مالي تجاوز مي كند ديوان محاسبات مي تواند براي مدت متناسب قراردادهائي را كه مدت اجراي آن از سال مالي تجاوز مي كند منعقد نمايد . ديوان محاسبات مكلف است در بودجه سالانه خود اعتبارات لازم براي پرداخت تعهدات مربوط را مقدم بر ساير اعتبارات منظور نمايد .

 

ماده 15ـ پرداخت هزينه‌ها به ترتيب پس از طي مراحل تشخيص ، تأمين اعتبار ، تعهد ، تسجيل و حواله با رعايت مفاد اين قانون به عمل خواهد آمد .

 

ماده 16ـ اختيار و مسئوليت تشخيص و انجام تعهد و تسجيل و حواله به عهده رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان و مسئوليت تأمين اعتبار و تطبيق پرداخت با قوانين و مقررات به عهده مدير امور مالي ديوان محاسبات و يا افراد مجاز از طرف ايشان مي باشد .

 

ماده 17ـ ديوان محاسبات كشور به منظور ايجاد تسهيل در پرداخت هزينه هاي خود در تهران و مراكز استانها وجوه لازم به عنوان تنخواه گردان را در اختيار امناي اموال مربوط قرار خواهد داد . آئين نامه نحوه واگذاري و ميزان و موارد استفاده از انواع تنخواه‌ گردانهائي كه واگذاري آنها بر حسب اين ماده و ساير مواد اين قانون ضرورت پيدا مي‌كند و همچنين ترتيب واريز آنها به موجب دستورالعملي انجام خواهد شد كه از طرف رئيس ديوان محاسبات تهيه و ابلاغ خواهد گرديد .

 

ماده 18 ـ اعتبارات مندرج در بودجه ديوان محاسبات تحت عنوان “ ديون بلامحل ” در مورد اعتبارات جاري و عمراني و همچنين ساير بدهيهايي كه خارج از اختيار ديوان ايجاد شده باشد به تشخيص رئيس ديوان محاسبات كشور تعيين و قابل مصرف مي‌ باشد .

 

ماده 19ـ در مواردي كه لازم است قبل از انجام تعهد بر اساس شرايط مندرج در احكام و يا قراردادها طبق مقررات وجهي پرداخت شود مي توان به تشخيص رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان مبالغي به عنوان پيش پرداخت تأديه نمود .

 

ماده 20ـ در مواردي كه بنا به عللي تسجيل و يا تهيه اسناد و مدارك لازم براي تأديه تمام دين مقدور نبوده و يا پرداخت تمام وجه مورد تعهد ميسر نباشد مي توان قسمتي از وجه تعهد انجام شده را تحت عنوان علي الحساب به تشخيص رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان پرداخت نمود .

 

ماده 21ـ ميزان و موارد تأديه پيش پرداخت و علي الحساب و همچنين نحوه واريز و احتساب آنها به هزينه قطعي توسط رئيس ديوان محاسبات تعيين مي گردد .

 

ماده 22ـ كليه اعتبارات جاري و عمراني (سرمايه گذاري ثابت) منظور در بودجه ديوان محاسبات تا آخر سال مالي قابل تعهد و پرداخت است و مانده وجوه اعتبارات مصرف نشده هر سال بايد حداكثر تا پايان فروردين ماه سال بعد به خزانه برگشت داده شود . تعهداتي كه تا آخر سال مالي مربوط با رعايت مقررات در حدود اعتبارات مصوب ايجاد شده و پرداخت نشده باشد از محل اعتبارات ديوان محاسبات قابل پرداخت خواهد بود .

 

ماده 23ـ پرداخت كمك يا اعانه به افراد واحدهاي تابعه با تشخيص رئيس ديوان محاسبات با اخذ رسيد از دريافت كننده به هزينه قطعي منظور خواهد شد .

 

ماده 24ـ اجراي طرحهاي عمراني ديوان محاسبات از نظر مقررات مالي و معاملاتي و محاسباتي تابع اين قانون و ساير قوانين و مقررات عمومي دولت ( در حدودي كه با اين قانون مغاير نباشد ) خواهد بود ، لكن در كليه موارد مسئوليتها و وظايف امور ذيحسابي به مدير امور مالي ديوان محاسبات واگذار مي شود .

 

ماده 25ـ براي ديوان محاسبات كشور و واحدهاي تابعه آن در تهران و مراكز استانها حسب مورد از طرف خزانه و يا نمايندگي خزانه در استانها در بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران و يا ساير بانكهاي دولتي كه از طرف بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران نمايندگي داشته باشند ، به تعداد مورد نياز حسابهاي بانكي براي پرداختهاي مربوط افتتاح خواهد شد . استفاده از حسابهاي مزبور با امضاي مشترك رئيس ديوان محاسبات و مدير امور مالي ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف آنها به عمل خواهد آمد و كليه پرداختهاي ديوان محاسبات منحصراً‌ از طريق حسابهاي بانكي امور مالي ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف آنها به عمل خواهد آمد و كليه پرداختهاي ديوان محاسبات منحصراً از طريق حسابهاي مذكور مجاز خواهد بود .

ماده 26ـ معاملات ديوان محاسبات اعم از خريد ، فروش ، اجاره ، استجاره ، پيمانكاري، اجرت كار و غيره ( به استثناي مواردي كه مشمول مقررات استخدامي مي شود ) بايد حسب مورد از طريق مناقصه و يا مزايده انجام شود مگر در موارد زير :

1ـ در مورد معاملاتي كه طرف معامله وزارتخانه ها يا مؤسسه دولتي و يا شركت دولتي باشد .

2ـ در مورد معاملاتي كه انجام آنها به تشخيص رئيس ديوان محاسبات كشور و يا مقامات مجاز از طرف ايشان با نهادها و مؤسسات و شركتهاي زير مقرون به صرفه و صلاح ديوان محاسبات باشد .

الف ـ مؤسسات و نهادهاي عمومي غيردولتي و مؤسسات تابعه كه بيش از پنجاه درصد سهام و يا سرمايه و يا مالكيت آنها متعلق به مؤسسات و نهادهاي مذكور باشد .

ب ـ شركتهاي تعاوني مصرف و توزيع كاركنان وزارتخانه ها و مؤسسات دولتي و شركتهاي دولتي كه بر اساس قوانين و مقررات ناظر بر شركتهاي تعاوني تشكيل و اداره مي شوند .

ج ـ شركتها و مؤسسات تعاوني توليد و توزيع كه تحت نظارت مستقيم دولت تشكيل و اداره مي گردند .

3ـ در مورد خريد اموال و خدمات و حقوقي كه به تشخيص و مسئوليت رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان منحصر به فرد بوده و داراي انواع مشابه نباشد .

4ـ در مورد خريد و استجاره اموال غيرمنقول كه به تشخيص و مسئوليت رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان با كسب نظر كارشناس رسمي دادگستري و يا كارشناس خبره و متعهد رشته مربوط با مسئوليت رئيس ديوان محاسبات كشور انجام خواهد شد .

5 ـ در مورد خريد خدمات هنري با رعايت موازين اسلامي و صنايع مستظرفه و خدمات كارشناسي .

6 ـ در مورد خريد كالاهاي انحصاري دولتي و يا ساير كالاهائيكه داراي فروشنده انحصاري بوده و براي آنها از طرف دستگاههاي ذيربط دولتي نرخهاي معيني تعيين و اعلام شده است .

7 ـ در مورد خريد كالاهاي مورد مصرف روزانه كه در محل از طرف دستگاههاي ذيربط دولتي و يا شهرداريها براي آنها نرخ ثابتي تعيين شده باشد .

8 ـ در مورد كالاهاي ساخت كارخانه‌هاي داخلي و كرايه حمل ونقل بار از طريق زميني كه از طرف دستگاههاي دولتي ذيربط براي آنها نرخ تعيين شده باشد .

9 ـ در مورد كرايه حمل و نقل هوائي ، دريائي و هزينه مسافرت و نظاير آنها در صورت وجود نرخ ثابت و مقطوع .

10 ـ در مورد تعمير ماشين آلات و تجهيزات ثابت و متحرك به تشخيص رئيس ديوان محاسبات و مقامات مجاز از طرف ايشان .

11ـ در مورد خريد قطعات يدكي براي تعويض يا تكميل لوازم و تجهيزات ماشين‌آلات ثابت و متحرك موجود و همچنين ادوات و ابزار و وسايل اندازه گيري دقيق و لوازم آزمايشگاههاي علمي و فني و نظاير آنها با تعيين بهاي مورد معامله حداقل وسيله يك نفر كارشناس خبره و متعهد رشته مربوط كه برحسب مورد توسط رئيس ديوان محاسبات و يا مقامات مجاز از طرف ايشان انتخاب خواهد شد .

12ـ در مورد معاملاتي كه به تشخيص رئيس ديوان محاسبات به ملاحظه صرفه و صلاح ديوان محاسبات بايد مستور بماند .
تبصره ـ انجام معاملات موضوع رديف هاي 1 و 2 اين ماده بدون رعايت تشريفات مناقصه و يا مزايده مشروط به آن است كه دستگاه فروشنده مورد معامله را در اختيار داشته و يا تهيه‌كننده يا انجام دهنده آن باشد و يا اينكه وظيفه تهيه و توزيع و فروش مورد معامله را به عهده داشته باشد .

ماده 27 ـ معاملات ديوان محاسبات به سه دسته جزئي ، متوسط و عمده به شرح زير تقسيم مي شود :
الف ـ معاملات جزئي ـ معاملاتي كه مبلغ آن از يك ميليون ريال تجاوز نكند .
ب ـ معاملات متوسط ـ معاملاتي است كه مبلغ آن از يك ميليون ريال بيشتر باشد و از پنج ميليون ريال تجاوز ننمايد.
ج ـ معاملات عمده ـ معاملاتي است كه مبلغ آن از پنح ميليون ريال بيشتر باشد .
تبصره 1 ـ مبناي نصاب در خريد براي معاملات جزئي و متوسط مبلغ مورد معامله و در مورد معاملات عمده مبلغ برآورد است .
تبصره 2 ـ مبناي نصاب در فروش مبلغ ارزيابي كاردان خبره به انتخاب ديوان محاسبات مي باشد .

ماده 28 ـ مناقصه در معاملات بطرق زير انجام مي شود :

الف ـ در مورد معاملات جزئي به كمترين بهاي ممكن به تشخيص و مسئوليت كارپرداز .

ب ـ در مورد معاملات متوسط به كمترين بهاي ممكن به تشخيص و مسووليت كارپرداز و تأييد مقامات مجاز از طرف رئيس ديوان محاسبات كشور .

ج ـ در مورد معاملات عمده با انتشار آگهي مناقصه عمومي و يا ارسال دعوتنامه (مناقصه محدود) به تشخيص رئيس ديوان محاسبات كشور و يا مقامات مجاز از طرف ايشان .

ماده 29 ـ مزايده در معاملات بطرق زير انجام ميپذيرد :

الف ـ در مورد معاملات جزئي به بيشترين بهاي ممكن به تشخيص و مسووليت مأمور فروش .

ب ـ در مورد معاملات متوسط با حراج .

ج ـ در مورد معاملات عمده با انتشار آگهي مزايده عمومي .

ماده 30 ـ در مواردي كه انجام مناقصه يا مزايده به تشخيص يك هيأت سه نفره مركب از :

الف ـ رئيس ديوان محاسبات يا مقامات مجاز از طرف ايشان .

ب ـ مدير امور مالي ديوان .

ج ـ يكنفر از كاركنان خبره به انتخاب رئيس ديوان محاسبات به مصلحت نباشد ، ميتوان معامله را بطريق ديگري انجام داد در اين صورت هيأت مزبور نحوه انجام معامله را تعيين خواهد نمود .
ماده 31 ـ اعمال نظارت مالي بر مخارج ديوان محاسبات از نظر انطباق پرداخت با مقررات اين قانون و ساير قوانين و مقررات مربوط بعهده رئيس ديوان محاسبات كشور است .

 

آيين نامه مجموعه اهداف و وظايف و اختيارات ديوان محاسبات كشور

كليات

ديوان محاسبات كشور مستقيماً زيرنظر مجلس شوراي اسلامي مي‌باشد و سازمان و اداره امور آن در تهران و مراكز استانها به موجب قانون تعيين مي‌گردد.

ديوان محاسبات كشور به كليه حسابهاي وزارتخانه، مؤسسات، شركتهاي دولتي و ساير دستگاههائي كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي‌كنند به ترتيبي كه قانون مقرر مي‌دارد رسيدگي يا حسابرسي مي‌نمايد كه هيچ هزينه‌اي از اعتبارات مصوب تجاوز نكرده و هر وجهي در محل خود به مصرف رسيده باشد. ديوان محاسبات حسابها و اسناد و مدارك مربوطه را برابر قانون جمع‌آوري و گزارش تفريغ بودجه هر سال را به انضمام نظارت خود به مجلس شوراي اسلامي تسليم مي‌نمايد. اين گزارش بايد در دسترس عمومي گذاشته شود. ديوان محاسبات در اصطلاح حقوقي چنين تعريف شده است :

ديوان محاسبات دادگاهي است مالي كه مأمور معاينه و تفكيك محاسبات اداره ماليه و تفريغ كليه حسابداران خزانه بوده و نيز نظارت مي‌كند كه هزينه‌هاي معينه در بودجه از ميزان معين شده تجاوز نكند و تغيير و تبديل نيابد و هر وجهي در محل خود صرف شود و نيز مكلف است كه در امر معاينه و تفكيك محاسبات ادارات دولتي و جمع‌آوري سند خرج محاسبات و صورت كليه محاسبات مملكتي اقدام نمايد.
با توجه به صراحت قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران چگونگي ساختاري و مفهوم چنين تعريفي بطور صريح و منجّز در اصول ”55“ و ”54“ آمده است.

ماده 1- اهداف

مطابق قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و مقررات جاري مربوط اهداف ديوان محاسبات كشور عبارتند از :

الف- اعمال كنترل و نظارت مستمر مالي به منظور پاسداري از بيت‌المال.

ب - عدم تجاوز هرگونه هزينه از اعتبارات مصوب در بودجه كل كشور.

ج- مصرف هرگونه وجهي از بودجه كل كشور در محل مصرف قانوني تعيين شده.

د- كنترل عمليات و فعاليتهاي مالي كليه وزارتخانه‌ها، مؤسسات شركتهاي دولتي و ساير دستگاههايي كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي‌كنند.

هـ- بررسي و حسابرسي وجوه مصرف شده و درآمدها و ساير منابع تأمين اعتبار در ارتباط با سياستهاي مالي تعيين شده در بودجة مصوب با توجه به گزارش عملياتي و محاسباتي مأخوذه از دستگاههاي مربوطه

و- تهيه و تدوين گزارش تفريغ بودجه بانضمام نظرات خود و ارائه آن به مجلس شوراي اسلامي.

ماده 2- وظايف و اختيارات

وظايف و اختيارات ديوان محاسبات كشور بر اساس مقررات جاري مربوط عبارتست از :

الف- حسابرسي يا رسيدگي كليه حسابهاي درآمد و هزينه و ساير دريافتها و پرداختها و نيز صورتهاي مالي دستگاهها از نظر مطابقت با قوانين و مقررات مالي و ساير قوانين مربوط و ضوابط لازم‌الاجرا، اعم از وزارتخانه‌ها، مؤسسات، شركتهاي دولتي و ساير واحدها كه به نحوي از انحاء از بودجه كل كشور استفاده مي‌نمايند و هر گونه واحد اجرايي كه بر طبق اصول 44 و 45 قانون اساسي مالكيت عمومي بر آنها مترتب است و يا واحدهايي كه شمول مقررات عمومي در مورد آنها مستلزم ذكر نام است.

ب - بررسي وقوع عمليات مالي در دستگاهها به منظور اطمينان از حصول و ارسال صحيح و بموقع درآمد و يا انجام هزينه و ساير دريافتها و پرداختها

ج- رسيدگي به موجودي حساب اموال و دارائيهاي دستگاهها

د- بررسي جهت اطمينان از برقراري روشها و دستورالعملهاي مناسب مالي و كاربرد مؤثر آنها در جهت نيل به اهداف دستگاههاي مورد رسيدگي

هـ - اعلام نظر در خصوص لزوم وجود مرجع كنترل كننده داخلي و يا عدم كفايت مرجع كنترل كننده موجود در دستگاههاي مورد رسيدگي با توجه به گزارشات حسابرسي‌ها و رسيدگيهاي انجام شده جهت حفظ حقوق بيت‌المال

و- رسيدگي به حساب كسري ابوابجمعي و تخلفات مالي و هرگونه اختلاف حساب مأمورين ذيربط دولتي در اجراي قوانين و مقررات مربوط

ز- اقدام در حفظ حقوق بيت‌المال در حدود قوانين و مقررات مالي

ح- تنظيم دادخواست عليه مسئول يا مسئولين خاطي از مقررات مالي و طرح در هيئت‌هاي مستشاري

ط- رسيدگي به مورد كسري ابوابجمعي مسئولين و طرح دادخواست عليه آنها و صدور آراء متناسب با موضوع مطروحه

ي- رسيدگي و انشاء رأي نسبت به :

1- عدم ارائه صورتهاي مالي – حساب درآمد و هزينه- دفاتر قانوني و صورتحساب كسري و يا اسناد و مدارك در موعد مقرر به ديوان محاسبات كشور.

2- تهيه زائد بر اعتبار و يا عدم رعايت قوانين و مقررات مالي.

3- عدم واريز بموقع درآمد و ساير منابع تأمين اعتبار منظور در بودجه عمومي به حساب مربوط و همچنين عدم واريز وجوهي كه به عنوان سپرده يا وجه‌الضمان و يا وثيقه و يا نظائر آنها دريافت مي‌گردد.

4- عدم پرداخت به موقع تعهدات دولت كه موجب ضرر و زيان به بيت‌المال مي‌گردد.

5- سوء استفاده و غفلت و تسامح در حفظ اموال و اسناد و وجوه دولتي و يا هر خرج يا تصميم نادرست كه باعث اتلاف يا تضييع بيت‌المال شود.

6- گزارشهاي حسابرسي و گواهي حسابهاي صادره توسط ديوان محاسبات كشور.

7- پرونده‌هاي كسري ابوابجمعي مسئولين ذيربط.

8- ايجاد موانع و محظورات غيرقابل توجيه از ناحيه مسئولين ذيربط دستگاهها در قبال مميزين و يا حسابرسها و ساير كارشناسان ديوان محاسبات كشور در جهت انجام وظايف آنان

9- پرداخت و دريافتهائي كه خلاف قوانين موجود به دستور كتبي مقامات مسئول صورت گيرد.

10- تأييد و يا صدور رأي نسبت به گزارشات حسابرسان داخلي و خارجي شركتها و مؤسسات و سازمانهاي مربوط.

11- اعمال مجازات اداري متخلفين علاوه بر صدور رأي نسبت به ضرر و زيان وارده به بيت‌المال.

12- ارسال پرونده‌هاي مربوط به وقوع جرم به مراجع قضائي جهت تعقيب متهمين.

13- پرونده‌هاي مسئولين امر كه بدون سوء نيت ضرري به بيت‌المال وارد كرده‌اند.

14- تخلفات ناشي از دستور رئيس جمهوري و معاون اول و وزراء و صدور حكم مبني بر جبران ضرر وارده و اعلام گزارش نحوه تخلف به مجلس شوراي اسلامي.

15- تعقيب جرائم عمومي از طريق مراجع قضائي

ك- اجراء آراء ديوان محاسبات كشور و اعلام گزارش موارد بلااجراء به مجلس شوراي اسلامي

م- درخواست تأمين خواسته و يا محكوم به

ن- ايجاد هماهنگي و وحدت رويه در انجام وظايف هيئت‌هاي مستشاري

س- صدور رأي در خصوص تفريغ بودجه و گزارش نهائي‌ آن

ع- حسابرسي و رسيدگي به حسابهاي درآمد و هزينه، صورتهاي مالي، اسناد و مدارك مربوط به دستگاهها

ف- تهيه دستورالعمل مربوط به مدت و نحوه نگهداري، حفظ اسناد دفاتر، صورت حسابهاي مالي و مدارك مزبور كه توسط دستگاهها به ديوان محاسبات كشور ارسال مي‌شود و يا مداركي كه توسط ديوان محاسبات كشور تهيه مي‌گردد بصورت عين و همچنين طرز تبديل آنها به عكس يا فيلم و يا ميكروفيلم و يا ميكروفيش يا نظائر آن و همچنين طريقه محو اسناد و مدارك مزبور

ض- تعيين نحوه حفظ و نگهداري و بايگاني صورت حسابهاي مالي و اسناد و مدارك مربوط در دستگاهها

ق- رسيدگي به موضوعاتي كه حسب مورد از طرف مجلس شوراي اسلامي ارجاع مي‌شود.

ر- تحقيق و تفحص در كليه امور مالي كشور

ش- عضويت در سازمانهاي بين‌المللي مربوط نظير سازمان بين‌المللي مؤسسات عالي حسابداري (اينتوساي) و سازمان آسيائي مؤسسات عالي حسابداري ( آسوساي )

کمک های اولیه در شرایط جّوی نامساعد بخش دوم

گزیدگی و نیش زدگی

     کشور ما با توجه به وضع جغرافیایی خاص خود و اختلاف آب و هوا درمناطق مختلف،دارای جانوران سمی گوناگون است که شتاسایی آنها جهت پیش گیری و درمان احتمالی،کاملاًضروری است.در هر حال گزیدگی و نیش زدگی،یکی از راههای ورود سم به بدن تلقی می شود.دراین فصل به چند مورد مهم از گزیدگی و نیش زدگی اشاره خواهد شد.

 

●مار گزیدگی

    گرچه اکثر مارها سمی نیستند،اما گزش آنها به علت ایجاد ترس و وحشت ممکن است باعث بروز شوک روانی شود.بنابراین ضروری است پس از گزش در صورت امکان مار را کشته و جسد آن را به منظور تعیین نوع و چگونگی درمان – تزریق پادزهر – همراه مصدوم به مراکز بهداشتی- درمانی فرستاد.

     کارگران ساختمانی،کارگران حفرتونل،کارگران واحد تعمیرات وتاسیسات کارخانه ها،کارگران انبارها،کارگران فاضلابرو،کشاورزان،کارگران مراکز کشت و صنعت،کارگران دامپروریها و محافظین جنگلها بیشتر در معرض خطر مارگزیدگی قرار دارند.

     به طور کلی مارهای سمی ایران از نظر وضع ظاهری دارای مشخصات زیر می باشند:

-  در هر طرف سر حفره ای بین چشم و بینی خود دارند که مارهای غیر سمی فاقد آن هستند.

-  مردمک چشم آنها عمودی یا بیضی شکل است در حالی که مردمک چشم مارهای غیر سمی گرد می باشد.

-  سر مارهای سمی مثلثی شکل بوده و از پولکهای ریز پوشیده شده است.

-  طول مارهای سمی تا اندازه ای کوتاه و بدنی زخیم دارند.

-      مارهای سمی دارای دندان نیش پیشین هستند.دندان نیش این مارها،لوله ای شکل و توخالی بوده و در قسمت جلوی دهان در فک فوقانی جای دارد.

     شکل صفحه بعد،موارد اختلاف بین مار سمی و غیر سمی را نشان می دهد.

 

مهمترین علایم مارگزیدگی

-    درد شدید سوزاننده همراه با تورم در محل گزیدگی

-    ایجاد حفره در محل گزیدگی (جای یک یا دو سوراخ در محل گزیدگی)

-    تغییر رنگ پوست(ابتدا خاکستری استکه کم کم به طرف سیاهی می رود.)

-    احساس تشنگی

-    خواب آلودگی

-    ضعف عمومی،نبض تند،تهوع و استفراغ

-    عروق فراوان

-    اختلال در عمل تنفس

-    بروز شک

 

یادآوری مهم!

-    گزش مارهای"افعی" غالباً همراه با تورم شدید،خونریزی موضعی،ادرار خونی،عدم انعقاد خون،ظهور دانه های قرمز و چسبندگی خون در یک تا دو ساعت اول است.

-   علایم ناشی از گزش مار"کبرا و کفچه مار"در مدتی کمتر از یک ساعت بروز نموده و بسرعت پیشرفت می نماید همراه با ضعف و سستی،اختلال در ستگاه تنفس و شوک بوده و مرگ بر اثر فلج دستگاه تنفس اتغاق می افتد.

-   دراثر گزش مار "دریایی"شخص دچار دردهای عضلانی،خونریزی درون ماهیچه ها و ادرار قرمز یا قهوه ای می شود.

 

●چه باید کرد؟

-   بستن فوری نوار ،بند یا پارچه تا شده در بالای محل گزش،نوار را باید کمی بالاتر از محل تورم بست و آن را باید طوری محکم کرد که انگشت سبابه به زیر آن بلغزد.

-   فشار ناشی از بستن نوار باید بحدی باشد که جریان خودن ورودی را متوقف کند نه شریانی را و نبض در زیر محل بستن نوار باید ضربان عادی خود را داشته باشد .

-   مکیدن زهر از بدن مصدوم .کمک دهنده باید یک شکاف طولی به اندازه یک سانتیمتر در روی محل دندانهای مار داده و آن را بمکد.این کار را می توان توسط تیغه چاقوی تیزی که بر روی آتش گرفته و سپس سرد شده باشد انجام داد.کمک دهنده باید بلافاصله مواد مکیده شده را از دهان خارج کند.

-   عمل شکاف دادن و مکیدن سم باید در دقایق اولیه انجام شود،به طوری که اگر نیم ساعت از زمان گزش گذشته باشد ،اثری نخواهد داشت.

-   شکاف را عمیق انجام ندهید ،به طوری که فقط پوست و بافت زیر جلدی شکاف بردارد.

-   اگر محل گزیدگی نزدیک مفصل و یا در نزدیکی شریانی است که دارای نبض می باشد،آن را شکاف ندهید،زیرا خطرناک است.

-   مصدوم را حرکت ندهید،در صورت ضرورت به او کمک کنید تا آهسته حرکت نماید.

-   مصدوم را برای تزریق پادزهر به مراکز بهداشتی – درمانی اعزام کنید.

-   در صورت فلج عضلات تنفسی،بلافاصله تنفس مصنوعی را آغاغز کنید.

-   در صورت بروز شوک به درمان آن بپردازید.

دقت کنید!

   سرمهای ضد مارگزیدگی  با نامهای مختلف در کشور موجود می باشد مانند سرمهای"پلی والان"که همراه با دستور العمل و تاریخ مصرف عرضه شود.این سرم بر ضد سم پنج نوع افعی و یک نوع مار کبرای ایرانی تهیه شده و سرمهای "مونوالان"یا اختصاصی که بر ضد سم هر یک از مارها تهیه گردیده است، در دسترس می باشد.

 

 

 

 

برای پیشگیری چه باید کرد؟

□    از راه رفتن در تاریکی و پاگذاردن بر سطوح نامنظم،سوراخ دار و سطوحی که از چوب و الوار پوشیده شده،خودداری کنید.

□    پوشیدن چکمه و کفش ساقه بلند و استفاده از دستکش در مناطق پر مار،روشی منطقی است.

□    از وظایف مسوولین بهداشت حرفه ای در مناطق مارخیز آن است که نوع مارهای سمی،درجه سمیت و وسایل درمانی لازم را همیشه در اختیار داشته باشند.

به خاطر داشته باشید!

- بر روی محل گزیدگی،یخ نگذارید،زیرا یخ باعث اثر سم نشده و بر عکس با کاهش علایم موضعی،کادر درمانی را در تخمین شدت مصدومیت دچار کمراهی می کند.

- پس از شناسایی میزان مصدومیت توسط کادر درمانی،برای کاهش درد و تورم می توان از کمپرس یخ استفاده کرد.

- بهتر است مصدوم را گرم نگهداشته و اگر در حالت تهوع و استفراغ نیست،به او جرعه جرعه آب،چای یا شیر بدهید.

- در تمام گزیدگی ها توسط حیوانات باید مسئله خطر انتقال بیماری کزاز را نیز در نظر گرفت و اقدامات پیش گیری را انجام داد.یادآور می شود در صورت آلودگی دندان مار،امکان انتقال سایر بیماریهای ویروسی،میکروبی و انگلی نیز وجود دارد.

●اطلاعات بیشتری درباره مار و نمارگزیدگی

-      مارها،مناطق آرام و ساکت را برای زندگی ترجیح می دهند.

- حرکت مارهای سمی معمولاً کند است،در حالی مارهای غیر سمی سریع و چابک هستند.

- فصل بهار و تابستان دوران فعالیت مارها بوده و به شکار می پردازند اما در فصل زمستان سستس و رخوت پیدا می کنند و به خواب زمستانی می روند.

- مبارزه با موشها و از بین بردن آنها که غذای مارها را تشکیل می دهند،موجب مهاجرت مارها و کاهش تعداد آنها می شود.

- گاهی با ایجاد "دود"در مناطق آلوده،مارها را می توان فراری داد.

- مارها نسبت به نیکوتین حساس هستند و می توان با پاشیدن گرده توتون،مانع ورود آنها به اماکن مورد نظر شد.

- هنگام مشاهده مار به جار فرار کردن و نگران شدن بیش از حد می توان با چوب ویا عصایی تقریباًبه طول یک متر،مارا از سر راه خود دور کرد.اما اگر فرار تنها راه نجات است،باید به صورت مار پیچ فرار کرد.

- تقویت روحی مار گزیده ،اهمیت زیادی دارد و باید از گفتن مطالبی که باعث هیجان و ترس مصدوم می شود،خودداری کرد.

- سم مارهای درذیایی به مراتب قوی تر و کشنده تر از سم افعی ها و کبراها می باشد.

- دوران بیماری در گزش مارهای دریایی کمی طولانی بوده و ممکن است چند ماه طول بکشد تا مصدوم بهبود یابد.

 

●سگ گزیدگی

      هاری که در ردیف بیماریهای قانونی ناشی از کار از آن نام برده می شود،بیماری مشترک بین انسان و حیوانات خونگرم بوده و حیواناتی مانند سگ،گرگ،گربه،شغال،گراز،گاو،گوسفند،بز و الاغ به آن مبتلا     می شوند.

      کشور ما یکی از نقاط مهم بومی نوع هاری گرگ است و گرگ در درجه اول و سگ در مرتبه بعدی ممکن است باعث ابتلای انسان به هاری شوند.حیوانم هار به علت گاز گرفتن یا چنگ انداختن توسط پنجه آلوده به بزاق،ویروس را به بدن انسان وارد می کند.

     دوران کمون بیماری معمولاً بین دو تا هشت هفته است که با توجه به شدت زخ9م،مقدار ویروس وارد شده به بدن و نزدیکی محل زخم به ریشه تارهای عصبی و مغز ممکن است به حدود ده روز تا دوسال برسد.شناسایی سک هار بسیار مهم است.به طور کلی سگهای هار اغلب مضطرب،ناراحت و گوشه گیر بوده و نسبت به روشنایی حساس می باشند.از علایم دیگر هاری در حیوان،زوزه کشیدن،بسته شدن دهان و خروج بزاق،اشکال در راه رفتن و کشیدن پای عقب بر زمین است.

       نشانه های هاری در انسان عبارت است از: دلهره،سردرد،تب،بی قراری و اضطراب که به طرف فلج خفیف و ناکامل یا فلج کامل پیشرفت می کند.انقباض عضلات بلع به هنگام نوشیدن باعث می شود که مصدوم از آب بترسد و نشانه های هذیان گویی و تشنج نیز پیش می آید و مرگ اغلب در اثر فلج دستگاه تنفس اتفاق می افتد.

 

 

 

 

 

●چه باید کرد؟

     پس از گزیده شدن،اساسی ترین کار،خارج کردن ویروس از محل زخم می باشد.برای این کار باید هرچه سریعتر و بطور کامل محل زخم را با آب و صابون غلیظ یا سایر مواد پاک کننده شستشو داد.باید از دستکاری ،شکافتن و بخیه زدن زخم خودداری کرد.

     درمان هاری باید قبل از بروز علایم بیماری شروع شود.البته درمان دارویی وجود ندارد و برای معالجه بیمار از سرم و واکسن استفاده می شود.چون سرم باید حداکثر بیست و چهار ساعت پس از گزش تزریق شود،بنابر این مصدوم را در اصرع وقت به مراکز بهداشتی –درمانی اعزام کنید. درصورت امکان به همراه او سر حیوان گزنده را نیز باید جهت تحقیقات بعدی به مراکز مربوطه فرستاد.یادآور می شود،انستیتو پاستور موسسه مسوول تحقیقات در مورد بیماری هاری است.برای این منظور باید سر حیوان را بدون دستکاری ،در یک کیسه تمیز پلاستیکی قرار داده و اطراف آن را از یخ پر کرده و پس از بسته بندی به آزمایشگاه فرستاد.این عمل باید به ترتیبی انجام شود که سر حیوان منجمد نشود.

 

●اقدامات زیر را باید عنوان کمک های اولیه به سیستم تلقی نموده.زیرا با انجام آنها می توان به میزان قلبل توجهی از موارد بیماری هاری کاست.

-  معدوم نبودن سگهای ولگرد

-  جلوگیری از تجمع سگها و گربه ها در اطراف نهار خوریها با دفع صحیح زباله و پس مانده های غذلیی

-  معدوم نبودن سگ،گربه و سایر حیواناتکه به وسیله حیوان مبتلا به هاری گزیده شده اند.

-  آشنا نمودن افراد به علایم بیماری هاری در حیوان و انسان

-  آموزش اصول کمکهای اولیه در مورد بیماری هاری،بخصوص به افرادی که بیشتر درمعرض خطر قرار دارند.

-  واکسیناسیون افرادی که در معرض خطر قرار دارند،مانند دامپزشکان،کارکنان مراکز پرورش سگ و سایر حیوانات خونگرم،کارکنان محیط زیست،جنگلبانان،کشاورزان و کسانی که به لحاظ شغلی در رفت و آمد به کارخانه همه روزه باید از مناطق بیابانی و خلوت عبور کنند.

 

 

●عقرب گزیدگی

        کژ دم یا عقرب ،در مناطق گرم و خشک بسیار و جود دارد و عقربهای مناطق کویری فوق العاده خطرناک و سمس هستند- مانند  کاشان- و ممکن است،باعث مرگ مصدوم شوند.غده زهری عقربها در آخرین بند دم آنها که بر روی زمین می کشد،قرار دارد سم نیش عقرب از نوع عصبی است و هر چه عقرب بزرگتر باشد،سمش بیشتر و مهلک تر خواهد بود.عقربها معمولاً روزها در شکافی از چوب،سنگ و مانند آن پناه گرفته و استراحت می کنند وشبها به حرکت و فعالیت در می آیند. عقربها بیشتر پاها و دستها را نیش می زنند.

 

علایم عقرب گزیدگی:

     درد، سیاهی در محل نیش زدگی، ایجاد حله قرمز دور محل نیش زدگی،عرق سرد،رنگ پریدگی ، سرگیچه استفراغ،ریزش آب دهان و آب ریزش از چشم و بینی،سردرد، گشادی مردمکها، کندی نبض، تشنج ،انقباض عضلات و سرانجام بیهوشی و مرگ به علت خفگی از علایم عقرب گزیدگی است.

 

●چه باید کرد؟

-                      بالای محل نیش زدگی را ببندید.

-                      حرکت مصدوم را به حداقل کاهش دهید.

-                      مانند مار گزیدگی، پس از بستن بالای محل گزش،آن را به صورت×شکاف بدهید و محل را بمکید و فوراً مواد مکیده شده را از دهان خارج کنید.

-                      برای کاستن از شدت درد و تورم،می توان از کمپرس آب سرد استفاده کرد.

-                      مصدوم حرا برای تزریق سرم ضد عقرب گزیدگی،هرچه زودتر به مراکز بهداشتی- درمانی اعزام کنید. یادآور می شود عکس العمل ناشی از گزش این حیوان بلافاصله ظاهر می شود،بنابراین سرعت عمل کمک دهنده،نقش مهمی خواهد داشت.

-         توجه کنید!

-              کارگران مناطقی که احتمال خطر عقرب زدگی در آنجا زیاد است ،ضروری است،قبل از پوشیدن لباس،کفش ،چکمه و دستکش،آنها را کاملاً بازرسی نمایند و هرگز با پای برهنه حرکت نکنند.

●نیش عنکبوت

        عنکبوت یا رطیل درارای شمکمی سیاه رنگ با لکه های قرمز تیره است و این حیوان معمولاً در قسمتهای غیر مسکونی زندگی می کند.زهر عنکبوتهای سمی نسبت به نوع و جثه آنها متفاوت است.آثار گزش و مصمومیت عبارت است از ورم ،التهاب،تاول و آثار عمومی مانند سرگیچه و استفراغ و درد و سفتی عضلات،انقباض و قولنج شکمی،درد عمومی بدن و احتمالاًمرگ.در چنین حوادثی،مصدوم را باید به مراکز بهداشتی- درمانی اعزام کرد.

 

یادآوری مهم!

     بیهوشی فوری و مرگ ناشی از نیش حشراتی مانند زنبورهای مختلف،کک،ساس،هزارپا،رطیل و مانند آنها کمتر به علت عکس العملهای حساسیتی است،بلکه علت آن حساسیت قبلی و شوک آنافیلاکسی است، که به صورت زیر تظاهر می کند:

□    پیدایش سریع تورم اطراف چشمها و دهان

□    پیدایش کهیر عمومی

□    اختلال در عمل تنفس که ممکن است به سرعت به ورم ریه منجر شوده و با خارج شدن کف از دهان به نارسایی تنفسی منجر گردد.

 

●چه باید کرد؟

-      در صورت لزوم عملیات تجدید حیات قلبی- تنفسی را آغاز کنید و آن را تا رساندن مصدوم به پزشک یا مراکز بهداشتی- درمانی ادامه دهید.گاهی باید این عملیات را تا چند ساعت ادامه داد.

-      تزریق"آدرنالین"ممکن است،مصدوم را از مرگ نجات دهد.

 

 

 

 

·     اگر در ماموریتهای خارج از کارخانه به ناچار از کارگری استفاده می شود که مثلاًاحتمال بروز حمله قلبی ،سکته مغزی،شوک دیابتی و مانند آن برایش وجود دارد،سرپرست کارگاه باید به کمک سایرمسؤولین ترتیبی اتخاذ کند که وسیله نقلیه ای مناسب در محل آماده باشد تا دذر صورت لزوم بتوان مصدوم را در اسرع وقت به مراکز درمانی اعزام کرد.

·     سرپرستان کارگاه ها،جهت اعزام کارگران به ماموریتهای خارج از کارخانه،کارگران را باید به ترتیبی انتخاب نمایند که حد اقل یک نفر آنها به اصول کمکهای اولیه و تجدید حیات قلبی- تنفسی آشنا باشد تا هنگام ضرورت بتواند به کارگر مصدوم کمک کند.

 

برای مطالعه بیشتر علاقه مندان:

-    مارهای ایران،دکتر محمود لطیفی،دفتر آموزش زیست محیطی،سازمان حفاظت محیط زیست،1370

-    کنترول بیماریهای واگیر دار در انسان،ترجمه دکتر حسین صباغیان،انتشارات رز،1363

-    راهنمای فوریتها و موارد اضطراری،ترجمه دکتر فخرالدین محلاتی و همکاران،ناشر شرکت کتاب برای همه

 

 

 

آسیبهای چشم

    چشم اندام بسیار مهم،حساس و ظریفی است که در واحدهای تولیدی و معادن بسیار مورد تهدید قرار می گیرند.سهل انگاری و عدم رعایت نکات بهداشتی و رعایت نکردن مرافبتهای خاص در مراحل اولیه بروز حادثه ممکن است کارگر را دچار نقص بینایی و حتی کوری کرداند.انواع اشعه ها،کرد و غبار،مواد شیمیایی مانند اسیدها و بازها،پرتاب اشیاء،ضربه به سر و فرورفتن اشیایی مانند پلیسه در چشم از جمله مواردی است که بطور معمول در کارخانه جات ،بینایی کارگران را به خطر می اندازد.قرنیه قسمت شفاف جلوی مردمک چشم به آسانی در اثر تماس با اجسام خارجی خراشیده می شود ،صلبیه(قسمت سفید)در اثر جراحت و یا تحریک کاملاً قرمز شده و پلکها ممکن است در اثر برخورد اجسام برّنده،دچار پارگی و تورم شوند.

 

●فرورفتن اجسام در چشم

    اجسام خارجی،بندرت وارد چشم می شوند زیرا پلکها در چنین مواقعی بطور انعکاسی به فوریت بسته می شوند.در صورت ورود اجسام خارجی به چشم،این اجسام در سطح آن باقی مانده و سبب تحریک و حساسیت ملتحمه،درد،سوزش،اشک ریزش و حساسیت به نور می شوند .در این هنگام باید پلک زد تا جسم خارجی همراه با اشک خارج شود و یا با گوشه دستمالی کاملاً تمیزی یا پنبه ای که به انتهای چوبی(مانند چوب کبریت)پیچیده شده و حتماً مرطوب شده باشد،آن را بیرون آورد.باید از مالیدن چشم با دست خودداری شود،آن را بیرون آورد.باید از مالیدن چشم با دست خودداری شود،زیرا این عمل باعث تشدید عوارض و ورود زایده به قسنت عقمی چشم خواهد شد.ضمناً نباید گذاشت جسم خارجی ،مدت زیادی در چشم باقی بماند.پس از خارج کردن شیئی برای جلوگیری از عفونت احتمالی باید چشم را با مواد ضد عفونی کننده خاص شستشو داد.

   در مواردی که جسم خارجی سوراخ کننده مانند چاقو،میله نازک و مداد،به درون حدقه چشم فرو رفته باشد،نباید در صدد خارج کردن آن باشیم،بلکه باید با پانسمان شل و موقت مصدوم را به مراکز بهداشتی- درمانی برسانیم.

 

 

●پارگی و ضربه های وارد به چشم

    پلکها ممکن استدر اثر برخورد با اجسام برّنده دچار پارگی و تورم شوند.ضمناً پارگی قسمت صلبیه و عنبیه احتمال دارد آنقدر شدید باشد که برای همیشه کارگر را از نعمت بینایی محروم سازد.پارگی پلکها به علت زیادی عروق،تولید خونریزی فراوان می کند که با فشار دست یا پانسمان مناسب می توان از شدت خونریزی کاست.اما اگر کره چشم دچار پارگی شده باشد نباید بر روی چشم فشار آورد زیرا کره چشم دارای مایعاتی است که در عمل دیدن بسیار موثر هستند و اگر بر روی کره چشم در این وضعیت فشار آورده شود این مایعاتن به خارج ریخته و زیانهای غیر قابل جبرانی به چشم وارد خواهد شد.

 

●چه باید کرد؟

- مصدوم را به پشت بخوابانید و سر او را کاملاً ارام و بی حرکت نگهدارید.

- هر دو چشم را با پانسمان بدون فشار بپوشانید .پانسمان چشم سالم باعث می شود که از حرکت چشمها جلوگیری شود.

- هرگز روی کره چشم صدمه دیده و پاره شده فشار وارد نکنید.

- هرگز جسم خارجی سوراخ کننده را خارج نکنید،بلکه آن را با یک لیوان کاغذی بپوشانید و سپس آن را پانسمان کنید.

- مصدوم را هرچه صریع تر به مراکز بهداشتی درمانی اعزام کنید.

کمک های اولیه در شرایط جّوی نامساعد بخش اول

کمک های اولیه در شرایط جّوی نامساعد

 

گاهی کارگران ضمن فعالیت در داخل یا خارج از کارگاه و یا هنگام فعالیت در معادن زیر زمینی یا روباز و یا هنگام رفت و آمد به محل کار در معرض سرما یا گرما شدید قرار می گیرند که اگر اقدام اولیه و پیش بینی های لازم صورت نگرفته باشد ،می تواند عوارضی مانند سرما زدگی ،یخ زدگی ،و گرما زدگی را بدنبال داشته باشد.

سرمازدگی

اگر بدن انسان مدت طولانی درمعرض سرمای شدید قرار گیرد ،دچار سرما زدگی خواهد شد.وسعت ضایعاتی که به علت قرار گرفتن در معرض سرمای غیر عادی ایجاد می شود ،بستگی به عواملی مانند نوع و طول مدت تماس با سرما ،درجه حرارت هوا،شدت وزش باد ومیزان رطوبت دارد.

البته تنها در معرض سرما قرار گرفتن، نمی تواند سبب سرما زدگی شود،بلکه شرایط جنبی دیگر مانند فعالیت زیاد ،خستگی مفروط ،نداشتن لباسهای مناسب ،کمبودغذای گرمازا و کمبودآب بدن نیز سرمازدگی را تسریع خواهد کرد .ضمناً بینی،گونه ها ،گوشهاو انگشتان دست و پا بیشتر دچار این عارضه می شوند.

علایم سرمازدگی

کمی پیش از سرما زدگی،ممکن است پوست ناحیه سرمازده ،اندکی قرمز رنگ شده و سپس تغییرات زیر بوجود آید:

○ رنگ پوست کم کم سفید یازرد متمایل به خاکستری شود.

○ گاهی مصدوم در ابتدای سرما زدگی ،دردی در عضو آزرده حس می کند ولی بعداً درد از بین می رود.

○ پس از مدتی ممکن است در سطح پوست عضو سرما زده ،تاول ظاهر شود.

○ نواحی مبتلا کاملاً سرد و کرخ شود.

○ مصدوم در اغلب اوقات ،از سرما زدگی عضو اطلاعی ندارد و هنگامی از این موضوع آگاه می شود که پریدگی رنگ پوست و براق شدن آن سبب جلب توجه خودش و یا دیگران شود.

 

کم کم تغییرات زیر با گذشت زمان در عضو آسیب دیده ظاهر می شود

-      مصدوم دچار اختلالات روانی و اختلال در قضاوت خواهد شد.

-      تعادل خود را از دست داده و تلوتلو می خورد.

-      بینایی او کاهش خواهد یافت.

-      ممکن است دچار بیهوشی شود.

-      ممکن است دچار شک شود.

-      تنفس قطع گردد.

-      و سرانجام به علت نارسایی قلب ،مرگ فرا می رسد

●چه باید کرد؟

نواحی سرما زده را باید به سرعت گرم نمود و سعی کرد تا تنفس مصدوم منظم باقی بماند .ترتیب کار به صورت زیر خواهد بود :

□ نواحی سرما زده بدن را بپوشانید .

□ به مصدوم لباسهای گرم بپوشانید و یا با پیچیدن پتو به دور او وی را گرم کنید.

□ او را در محل یا اطاق گرمی قرار دهید.

□ در صورتی که فرد بیهوش بود و استفراغ نداشته باشد، به او مایعات گرم و شیرین بدهید.

□ عضو سرما زده را با قرار دادن در داخل آب گرم (نه آب داغ)بسرعت گرم کنید. در صورتی که آب گرم دردسترس نبوده و یا استفاده از آن عملی نباشد،پتو یا ملحفه گرمی را با ملایمت به دور عضو آسیب دیده بپیچید.

□ عضو آسیب دیده را مالش ندهید زیرا این عمل ممکن است سبب بروز "گانگرن" یا "قانقاریا"(سیاه شدن عضو)شود.

□ هرگز برای گرم کردن عضو ،از لامپ مولد حرارت و یا باطری آب داغ استفاده کنید.

□ عضو سرما زده را هرگز در نزدیکی بخاری قرار ندهید.

□ تاولهای ایجاد شده را نترکانید.

□ اگر پای مصدوم دچار سرمازدگی شده است، اجازه ندهید، پس از آب شدن یخ ناحیه سرما زده،راه برود.

□ به محض این که عضو سرما زده بر افروخته و سرخ رنگ شد ،گرم کردن آن ناحیه را متوقف کنید.

□ در صورتی که انگشتان دست یا پا آسیب دیده اند ،برای جدا نگهداشتن آنها از یکدیگر بین آنها گاز خشک استریل و یا پارچه کاملاً تمیز قرار دهید

□ قسمتهای سرما زده بدن را در سطحی بالاتر از سایر قسمتها قرار دهید.

□ مصدوم را به مراکز بهداشتی- درمانی اعزام کنید.

می توان مفهوم دیگری از کمکهای اولیه را نیز مطرح نمود ،به این ترتیب که به منظور پیشگیری از حودث و عواقب ناگوار آن، باید کل سیستم که شامل فضای فیزیکی، وسایل و ابزار آلات و نحوه مدیریت نیز می شود،همواره کمک شوند تا کارها بهتر انجام شده و خطری کل سیستم و نیروی انسانی شاغل در آن را تهدید نکنند.مثلاً آموزش نحوه صحیح کار و یا تعمیرات به موقع وسایل نقلیه مانند لیفتراک ها ،جراثقایل ها،و یا دیگ بخار ،پرسهاو... میتوان از تعداد حوادث به میزان قابل توجهی بکاهد.

اقدام زیر را می توان به عنوان بخشی از کمکهای اولیه به سیستم تلقی نمود که نتیجه آن مصون داشتن کارگران از خطر سرما زدگی و یخ زدگی می باشد:

 

-      انجام معاینات قبل از استخدام و عدم بکارگیری افرادی که سابقه سرمازدگی در اعضای بدن داشته و یا قبلاً به اختلالات عروقی محیطی ویا بیماریهای قلبی و ریوی مبتلا بوده اند.به عنوان مثال فقط افرادی که دارای گواهی سلامت مزاج هستند،اجازه داشته باشند،به محیط های خیلی سردخانه ها وارد شوند.

-      استفاده از امکاناتی مانند چادرهای مخصوص،کامیونهای گرم و همچنین نگهداری قطعات و لوازم مورد نیاز در اماکن گرم و یا پیچیدن آنها در پارچه های پشمی و مانند آن.

-      تنظیم ساعات کار و یا کارکردن همراه با رعایت فواصل استراحت درمحیط گرم با توجه به درجه برودت هوا.

-      انتخاب گروه کار برای عملیات خارج از کارخانه و یا در محیط های بسیار سرد به ترتیبی که در گروه،افراد دارای گواهینامه کمکهای اولیه وجود داشته باشند.

-      مصرف غذا در محیط گرم و استفاده از غذا و آشامیدنی های گرم

-      مجهز کردن کارگران به لباسهای چند لایه که هوای گرم در میان لایه های آن باقی بماند.

-      لباس های کار باید از جنسی باشد که به رطوبت حاصل از تعریق اجازه تهویه بدهد.

-      لباسهای مناسب این افراد عبارت است از:لباسهای از جنس کتان،ژاکت ضد یخ،ژاکت ضد آب،کلاه پشمی،دستکش عایق حرارت و...

-      استفاده از"بادگیر"و پرهیز از تماس مستقیم پوست بدن با باد.

-      چون فلزات هادی حرارت هستند،در حرارت زیر صفر از دستکش استفاده شود و در صورت امکان ،ابزارهای دسته چوبی به کار برند.

 

●کارگران سرد خانه ها باید به نکات زیر توجه داشته باشند

·              قبل از ورود به سرد خانه،باید مطابق درجه حرارت محیط لباس بپوشند.

·              قبل از ورود به سردخانه از فعالیتهای شدید و عرق کردن پرهیز کنند.

·              بلافاصله پس از استفاده از لباسهای مخصوص وارد اطاق سرد(سردخانه)شوند.

·              از کفشهایی که کف آن از جنس لاستیک اسفنجی است،استفاده نکنید،زیرا این کفشها رطوبت را جذب نموده و به علت چسبندگی کفش به کف اتاق،حرکت و راه رفتن به سختی انجام می شود.

·       چون سیگار کشیدن باعث انقباض عروق می شود،سرما زده را باید از این کار منع کردو همچنین در اتاقی که او استراحت می کند،نباید سیگار دود کرد

 

توجه داشته باشید!

در فصول سرد کارگران مشاغل زیر بیشتر در معرض سرما زدگی قرار دارند:

■   کارگران بخش تعمیرات و نگهداری که در فضای باز کار می کنند و مجبورند در هر شارایطی به کار خود ادامه دهند مانند کارگران تعمیر خطوط برق،تعمیرکاران خطوط انتقال مایعات و گاز ،تعمیرکاران وسایل نقلیه بین جاده ای و...

■   کارگران راهسازی و راهداری

■   کارگران معادن روباز کارگران جنگلبانی

■   کارگران ساختمانی

■   کارگران تاسیسات فاضلاب(کارگران فاضلاب رو)

■   کارگران سردخانه ها

 

دقت کنید!

   چون عوارض از سرما زدگی،قابل بازگشت بوده و همچنین سرما زدگی دارای عوارض دیررس مانند ناراحتیهای قلبی و تنفسی است، بنابراین پس از بهبودی نسبی باید تا چند روز به کارگر استراحت داد و بازگشت او به محل کارو فعالیت باید با اجازه پزشک کارخانه باشد.

 

●یخ زدگی

  یخ زدگی به علت اثر سرما بر روی بافتهای جلدی و ایجاد اختلال موضعی در گردش خون به وجود می آید.نکته حائز اهمیت آن است که همیشه برای بروز یخ زدگی احتیاج به سرمای بسیار شدید نبوده،بلکه سرمای کم همراه با وزش باد ،اقامت طولانی در مکان سرد ،عدم تحرک ،خیس بودن لباس،کفش و دستکش بخصوص اگر لباس یاد شده تنگ نیز باشد ،زمینه را برای بروز یخ زدگی مهیا می کند.ضمناًاگر فرد به بیماری های عروقی مبتلا باشد،امکان بروز یخ زدگی بیشتر خواهد شد.

یخ زدن بیشت در اندامهای باز بدن مانند انگشتان دست و پا،گوش و بینی دیده می شود و معمولاً تاثیر سرما بلافاصله ظاهر خواهد شد.از خصوصیات دو مرحله بودن آن است.به این ترتیب که در مرحله اول که علاعم ناشی از اختلال گردش خون مانند رنگ پریدگی بافت،کاهش حرارت موضعی ،ازدست رفتن حس درد و لمس دربافت ظاهر می شود،اگر در فاصله دوازده تا بیست و چهار ساعت علل بروز عارضه از بین از بین برود،گردش خون مجدداً برقرار شده و اختلالات بهبود می یابد.ولی اگر از این مرحله بگذرد و علل یخ زدگی برطرف نشود،مرحله دوم فرا می رسد که در این مرحله از بین رفتن علل عارضه و گرم کردن موضعی بافت ،تاثیری در سیر اختلالات نداشته و مانع از بین رفتن بافت نمی شود .

    از عوارض یخ زدگی ،از بین رفتن پوست و ایجاد ترکهایی بر روی آن است.معمولاً یخ زدگیها وخامت چندانی نداشته و به طور کامل بهبود می یابد،مگر درجات بالای آن،(یخ زدگی را به چهار درجه تقسیم می کنند)که منجر به از دست رفتن پوست یا قطع خودبخودی اندامهای انتهایی(دست و پا)میشود.

 

●چه باید کرد؟

- انتقال مصدوم به محلی گرم و استحمام با آب گرم تا جایی که احساس گرم شدن نموده و پوست قسمتهای آسیب دیده که سفید رنگ شده بود،قرمز شود.

- استراحت نمودن فرد در رختخواب گرم و قرار دادن عضو یخ زده در سطح بالاتر از بدن

- اگر یخ زدگی همراه با سرما زدگی باشد.ابتدا باید کاهای اولیه در مورد سرمازدگی انجام شود.

- پوشش ها و اشیایی مانند حلقه انگشتر و ساعت را از روی ناحیه یخ زده به آرامی بیرون بیاورید.

- از مالش و ماساژ عضو یخ زده خودداری کنید،زیرا عضو یخ زده دارای بلورهای تیز و برنده یخ می باشد.

- اگر مصدوم بهوش است به او آشامیدنی گرم و شیرین بدهید و پس از گرم کردن عضویخ زده از او بخواهید آن ناحیه را حرکت بدهد.

- اگر حال عمومی مصدوم خوب نیست بلافاصله او را به مراکزبهداشتی- درمانی اعزام کنید.

توجه کنید!

·     اگر پوستی که در معرض سرما است،شروع به سوزش و یا خارش کرد،این ناحیه باید کاملاًمالش داده شود تا تحریک شود و جریان خون در آن بیشتر شود.اما اگر محل تماس با سرما بی حس شده است آن را مالش ندهید زیرا این کار آسیب را تشدید می کند.

·     چون پوست مرطوب سریعتر از پوست خشک یخ میزند،لذا تاجایی که ممکن است سعی کنید،پوست خشک نگه داشته شود.

 

●گرمازدگی

در وند تولید بسیاری از صنایع ،گرمای مصنوعی ایجاد می شود و زمانی که گرما با رطوبت همراه باشد و کارگر نیز موظف به انجام کارهای سنگین شود،شرایط بسیار نامناسبی بوجود می آید.اگر گرما بیش از حد تحمل کارگر بوده ،بطوری که نتواند گرمای اضافی را دفع کند،واکنشهای بدنی آغاز می شود.

    آسیبهای ناشی از گرما معمولاً در فصول گرم سال و پس از فعالیت زیاد و خسته کننده در فضای بسیار گرم پدید می آید که نتیجه آن ،احساس ناراحتی،بی حوصلگی،تحریک پذیری،کاهش بازدهی کارهای فکری،افزایش اشتباهات،اختلال در گردش خون ،کرامپ عضلانی^**یا حرارتی وآستنی^**یا خستگی مفروط ناشی از گرما می باشد.

 

علایم گرمازدگی

گرما زدگی عبارت از نوعی واکنش بدن نسبت به گرماست که ازدیا فوق العاده درجه حرارت بدن و اختلال در مکانیسم تعریق مشخص می شود.گرما زدگی یک فوریت پزشکی بوده و باید برای رفع آن بسرعت اقدام کرد.کارگر در این حالت ،دچار کمبود آب واملاح شده، رنگ صورت او پریده و فشار خون پایین و نبض ،تند و ضعیف می شود.شروع بیماری ناگهانی بوده و پوست بدن بسیار گرم و خشک می شود و تعریق متوقف می گردد.

کارگر ممکن است در گرما زدگی شدید،به علت اختلال در مرکز تنظیم حرارت بدن دچار "شک گرمایی"شود.گرما زدگی بیشتر در ساعات پایانی کار و در افراد ضعیف و بخصوص کارگرانی که مدت طولانی زیر اشعه مستقیم آفتاب فعالیت می کنند،دیده شده و ممکن است عوارض آن تا مدتها در مرکز اعصاب ،کبد و کلیه ها باقی بماند.

 

●چه باید کرد؟

- تا آنجا که ممکن است لباسهای کارگر را از تنش خارج نموده و بوسیله پارچه ،ملحفه یا حوله ای که در آب خیس شده باشد ،او را بپوشانید.چنانچه مقدور باشد ،می توان او را درون آب سرد و یا مخلوط آب سرد و یخ خواباند تا درجه حرارت بدن به حد کافی پایین بیاید- حدود5/38درجه سانتیگراد- سپس او را با حوله خشک کنید .

- با وسایلی که مقدور است ،مصدوم را خنک کنید ،زیرا جریان هوا به پایین آمدن درجه حرارت بدن کمک می کند .

- در صورتی که درجه حرارت بدن دوباره بالا رفت کارهای یاد شده را دوباره تکرار کنید.

 

کرامپ عضلانی

در این حالت کارگر دچار سردرد و سرگیچه شده و شروع دد و گرفتگی عضلات ناگهانی بوده و دردهای شدید بیشتر در عضلات بازو و دست ،سپس در پا و عضلات شکم دیده می شود.

 

●چه باید کرد؟

- با دست بر روی ماهیچه های منقبض شده فشار وارد کنید و یا این ماهیچه ها را به ملایمت مالش دهید.این عمل به رفع انقباض و گرفتگی ماهیجه ها کمک می کند.

- تقریباًبه مدت یک ساعت ،هر پانزده دقیقه یکبار ،نصف لیوان آب نمک را جرعه جرعه به بیمار بخورانید.برای درست کردن محلول نمک ،یک قاشق مربا خوری نمک را در یک لیوان آب حل کنید.

 

آستنی مخصوص

شروع این حالت بسیار آهسته بوده و بیمار دچار ضعف،خستگی،سرگیچه و گاهی اسهال و استفراغ شده،پوست مرطوب و نبض تند و ضعیف و فشار خون پایین استومصدوم گاهی دچار حالت "ازهوش رفتن" می شود که اگر سراو را پایین بیاورید،و یا او را بخوابانید،دوباره به هوش می آید.

 

چه باید کرد؟

- به مدت یک ساعت ،هر پانزده دقیقه یک بار،نصف لیوان از محلول آب نمک را حرعه جرعه به او بدهید.نحوه تهیه آب نمک قبلاً توضیح داده شده است.

- مصدوم را به پشت بخوابانید و پای او را به اندازه بیست تا سی سانتیمتر بالاتر از بدنش قرار دهید.

- دکمه لباس اورا باز کنید تا راحت تر نفس بکشد.

- لباسهای مصدوم را با آب خیس نموده و او را باد بزنید تا خنک شود.

- در صورت امکان او را به محلی که هوا تهویه می شود ،منتقل کنید.

- در صورتی که آسیب دیده ،استفراغ می کند ،خورداندن مایعات را قطع نموده و مصدوم را در اسرع وقت به مراکز بهداشتی – درمانی برسانید.

- پس از بهبودی،تا چند روز محل کار مصدوم راتغییر دهید تا در معرض هوای بسیار گرم قرار نگیرد.

 

دقت کنید!

 محیط کارگران صنایع زیر"گرم"می باشد:

ذوب آهن،ذوب فلزات ،لوله سازی،شیشه سازی،صنایع ساختمانی.

محیط کارگران صنایع زیر "گرم و مرطوب"است:

قند سازی ،رنگرزی ،معادن زیر زمینی،کاغذ سازی

 

●تدابیر پیشگیری و حفاظتی

اقدامات زیر به عنوان کمک های اولیه به سیستم ،به میزان قابل توجهی از خطر عوارض ناشی از گرما می کاهد:

□      انجام معاینات قبل از استخدام و عدم بکارگیری افرادی که قدرت تطابق با گرما را نداشته و همچنین عدم استخدام افراد چاق وبالای چهل و پنج سال

□      انجام معاینات قبل از استخدام و عدم بکارگیری افراد مبتلا به بیماریهای قلبی – عروقی، پوستی و بیماریهای تب دار.

□      اقدامات فنی به منظور جلوگیری از رسیدن گرما به بدن کارگر مانند عایق بندی منابع گرما،لوله های بخار،رنگ آمیزی سقف کارگاه ها با رنگ سفید، استفاده از پرده های آب در سقف و دیواره کارگاه ، تهویه عمومی ،نصب سپرهای جذب کننده و باز تابنده و استفاده از لباسهای محافظ گرما

□      استفاده از اتاقک های خنک و توصیه به کارگران که در مواقع غیر ضروری در معرض گرما قرار نگیرند.

□      توجه به اصل تطابق افراد با گرما و ورود تدریجی به کارگر به محیط گرم

□      پوشیدن لباس گشاد از جنس پنبه و کتان با رنگ روشن به طوری که تعریق به سهولت صورت گیرد.

□      رعایت ساعات کار و استراحت با توجه به جداول شاخصهای استرس گرما.

□      خوردن مایعات خنک به مقدار کافی و جبران نمک از دست رفته (آشامیدن آب یا دوغ یا دوغ آبلیمو مناسب است).

□      چون سیگار کشیدن باعث انقباض عروق می شود،سرما زده را باید از این کار منع کردو همچنین در اتاقی که او استراحت می کند،نباید سیگار دود کرد

برای مطالعه بیشتر علاقه مندان:

- بیماریهای ناشی از عوامل فیزیکی ،دکتر صمد قضایی،انتشارات دانشگاه تهران،1385

- بیماریها و عوارض ناشی از کار،دکتر صمد قضایی ،انتشارات دانشگاه تهران،چاپ دوم،1371

- اثرات سرمای شدید در محیط کار،رویا نورباری،انتشارات مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار

- اشنایی با بیماریهای ناشی از کار،محمد رضا طوسی ،انتشارات مجتمع آموزشی و پژوهشی وزارت بهداری،1364

- اصول و کلیات بهداشت حرفه ای،محمد رضا طوسی،انتشارات معونت آموزشی وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی،1372

 

 

 

برق گرفتگی

با توجه به مصرف روز افزون انرژی برق و استفاده از ماشینها و ابزار آلات برقی در مراکز تولیدی، ضروری است کلیه کارکنان واحدهای صنعتی با اصول صحیح کار با وسایل برقی آشنا شده و بتوانند در مواقع ضروری با قطع جریان برق و نجات افراد برق گرفته،مخاطرات ناشی از حوادث یاد شده را کاهش دهند.یادآوری می شود خطرات ناشی از برق را باید در شمار مهلک ترین حوادث ناشی از کار تلقی نمود.

     بدن انسان مانند یک هادی در مقابل عبورجریان الکتریسیته عمل می کند و تقریباًتابع تمام قوانین مربوط به آن می شود.البته بدن انسان مانند اجسام فلزی با مقاومت کم نیست بلکه از مواد آلی و نیمه مایع که مقاومت آنها زیاد است،تشکیل شده و به همین علت جریان برق ذر حین عبور از آن افت پیدا کرده و ایجاد حرارت نسبتاً زیاد می نماید .عوارض ناشی از برق گرفتگی به شدت جریان،ولتاژ برق،نوع جریان،مقاومت بدن،مدت عبور جریان از بدن، مسیر عبور جریان از بدن،حساسیت فردی،خشکی یا رطوبت محل حادثه و...بستگی دارد که در این میان ولتاژ،نوع جریان،شدت جریان،مقاومت بدن و مسیر عبور جریان برق از اهمیت بیشتری برخوردار است.

 

●عوامل مؤثر در برق گرفتگی

ولتاژ

       جریان برق را از نظر ولتاژ به دو نوع تقسیم می کنند.جریان با ولتاژ بیش از 750ولت را فشار قوی و کمتر از آنرا فشار ضعیف می گوتند.جریان برق شهرها معمولاً 110تا220 ولت است.

 

جریان قوی یا ولتاژ بالا

جریانهای قوی سبب انقباضات عضلانی شدید،بیهوشی فوری،فلج تنفسی و سوختگی های شدید می شود ،انقباضات عضلانی گاهی سبب پرتاب مصدوم و در نتیجه شکستگی استخوان می گردد.همچنین ولتاژ زیاد موجب ایجاد قوس الکتریکی و حرارتی معادل2500تا4000 درجه سانتیگراد میشود که حاصل آن گاهی ذغال شدن یک عضو و حتی تمام بدن می شود.بنابر این در حوالی سیستم های انتقال انرژی برق با ولتاژ زیاد،خطر ایجاد قوس الکتریکی و سوختگی فوق العاده شدید وجود دارد.در ضمن حتی در مواردی که عبور جریان برق قطع می شود،بلافاصله نباید به مدار نزدیک شد ،زیرا اثر "خازنی"مدار می تواند با تخلیه الکتریکی خود،سبب قوس الکتریکی شده و صدماتی را ببار آورد.

دراین حالت برای نجات مصدوم باید جریان برق کلی قطع شود و مادامی که جریان برق قطع نشده،نباید اقدامی صورت گیرد و استفاده از وسایلی که در برق گرفتگی با فشار ضعیف بکار می رود ،فایده ای نداشته ،بلکه جان کمک کننده نیز با خطر حتمی مواجه خواهد شد. بنابراین باید در اسرع وقت مسؤواین برق و آتشنشانی را مطلع کرد.

 

نوع جریان

در برق گرفتگی نوع جریان نیز بسیار مهم است.جریان برق متناوب خطرناک تر از جریان برق مستقیم است.زیرا جریان متناوب باعثانقباض دایمی عضله و قطع جریان وصل شده به بدن طولانی می شود و درنتیجه آسیب وارده نیز تشدید می شود. البته در ولتاژهای بالا،جریان مستقیم اثر تخریبی بیشتری دارد و چون قوسهای الکتریکی جریان مستقیم سوزانده تر است،بنابر این شدت سوختگی در جریان مستقیم به مراتب بیشتر از جریان متناوب است .از جمله منابع برق مستقیم می توان از باطری ها،شارژرها و خازنها نام برد.

 

شدت جریان

    در برق گرفتگی عامل اصلی و مخاطره آمیز شدت جریان است.به عبارت دیگر،عامل مرگ مصدوم شدت جریان می باشد.جریان برق با شدت دو میلی آمپر فقط لرزش خفیفی در بدن ایجاد می کند و جریانهای بالاتر از نه میلی آمپر سبب بروز شک زود گذر در سطح بدن می شود و در جریانهای بالاتر از سی میلی آمپر خطر مرگ انسان را تهدید می کند.به طور کلی مقدار جریانی که از بدن عبور می کند،بستگی به عوامل زیر دارد:

-    پتانسیل(ولتاژ)برقی که شخص در معرض آن قرار گرفته است.

-    شرایط عایق بودن مکانی که حادثه در آن محل اتفاق افتاده است.

-    مقاومتی که پوست یا لباس شخص یا مجموعه آنها از خود نشان می دهند.

-    محل تماس بدن با جسم هادی

-    فشار و میزان سطح تماس بدن با جسم هادی

 

 

مقاومت بدن

     با توجه به عناصر مختلف تشکیل دهنده بافتهای بدن،عبور جریان برق از آنها حرارتهای مختلف و در نتیجه ضایعات متفاوتی را ببار می آورد.مقاومت بافتهای بدن عبارتند از:استخوان ،چربی ،تاندون،پوست،عضله،عصب و عروق خونی.به عبارت دیگر استخوان بالاترین مقاومت و مایعات داخل رگها کمترین مقاومت را دارند.پوست بدن نیز مقاومتهای مختلفی نسبت به جریان برق دارد.هرچه پوست زخیم تر و جثه فرد بزرگتر باشد،مقاومت بدن نیز بیشتر خواهد بود و هرچه پوست مرطوبتر باشد،مقاومت آن کمتر می شود.می توان مقاومت بدن را بین500تا1000اهم در نظر گرفت.بنابراین اگر مثلاً از دو دست ولتاژ220ولت بگذرد،جریان باشدت440تا220میلی آمپر از بدن عبور خواهد کرد که خطرناک وکشنده است.

 

مسیر جریان برق

      وقتی جریان برق وارد بدن می شود ،مسیر خود را از راهی که کمترین مقاومت را دارد،انتخاب می کند و از نقطه نزدیک به اتصال به زمین خارج می شود.این ورود و خروج سبب ازبین رفتن و ضایعات شدید مانند از بین رفتن عضو و حتی مرگ می شود .بطور خلاصه جریان برق ممکن است از دست چپ به دست راست و بلعکس،از دست راست به پای راست و از پای راست به چپ یا بالعکس و یا از میان سیستم عصبی مرکزی عبور کند ،در هر حال اگر جریان برق به طریقی از بدن عبور کند که قلب در مسیر آن قرار گیرد،این بدترین و مخاطره آمیزترین حالت برای مصدوم می باشد.

 

●اثرات عبور جریان برق از بدن

    به طور کلی اثرات عبور جریان برق از بدن به سه دسته تقسیم می شوند:اثرات حرارتی، ضایعات همراه با سوختگی و اثرات بیولوژیک و الکتروشیمیک

 

اثرات حرارتی

      همانطور که اشره شد،عبور جریان برق از بدن،مانند عبور جریان برق از هر هادی دیگر،سبب تولید حرارت می شود  و در این میان هربافتی که مقاومت بیشتر داشته باشد،در آن تخریب بافتی بیشتر ایجاد می شود .ضمناً اثرات این تخریب به میزان ولتاژهای بالا ممکن است ،بدن کملاً بسوزد.

ضایعات حرارتیبدن به اشکال مختلف دیده می شود مثلاًدر محل ورود،زخم کوچکی ایجاد می شود که در نقطه خروج وسیع ترمی باشد و یا ممکن است به شدت،بافتها و عروق مربوطه را سوزانده باعث گانگرن و در نتیجه قطع عضو شود.اگر حرارت حاصله موجب آتش گرفتن لباس مصدوم شود .سوختگی وسیع جلدی ناشی از شعله حرارتی نیز بوجود خواهد آمد.

 

ضایعات همراه با سوختگی

     مصدومممکن است علاوه بر سوختگی،دجار ضایعات زیر نیز شود:

□ صدمات ناشی از صقوط به سبب پرتاب شدن

□ شکستگی های استخوانی به علت انفباضات شدید و ناگهانی عضلات

□ صدمات و نارسایی کلیه ها به علت اثر مستقیم و یا به سبب تغییر مایعات بدن

□ صدمات ارگان های داخل دستگاه گوارش در ناحیه شکمبه صورت زخم در کیسه صفرا،روده و ...

□ ایجادکاتاراکت به صورت حاد و یا دیررس

 

اثرات بیولوژیک والکترو شیمیک :

      به طور خلاصه ، در اثر جریان برق از بدن ،اختلالاتی در مرکز تنفس،عضله قلب و مراکز عصبی بوجود می آید و ادامه حیات مصدوم با خطر جدّی مواجه می شود.مثلاً تنفس متوقف شود و عضله قلب به جای انقباض عادی ،دچار لرزش و در نتیجه سنکوپ می شود .همچنیناز اثرات بیولوژیک برق می توان تغییر شدیدPHخون را نام برد.

      اختلالات و ضایعات عصبی ممکن است بلافاصله و یا مدتی پس از برق گرفتگی بروز کند مانند از دست دادن حافظه،انقباض غیر ارادی و شدید عضلات،سردرد عصبی،هذیان گویی،گزگز کردن بدن و ...علاوه بر آن اختلالات حسی در حس شنوایی و بینایی نیز ممکن است دیده شود مانند ورم ملتحمه ،عفونت عنبیه و یا کاهش شنوایی یا کری کامل.

 

●چه باید کرد؟

      پس از جدا کردنمصدوم از عامل برق گرفتگی طبق آنچه در فصل پنجم گفته شده باید به ترتیب زیر عمل نمود:

1-    اگر مصدم تنفس نمی کند اولین اقدام باز کردن راههای تنفسی او می باشد و اگر دچار سوختگی در ناحیه صورت شده و شروع سوختگی با دم عمیق همراه باشد،ممکن است شعله به داخل مجاری تنفسی نیز کشیده شده باشد.اگر ضربه ناشی از برق گرفتگی سبب شکستگی فک و دندانهای او شده،اولین کار تمیز کردن مجاری تنفسی مصدوم خواهد بود.

2-    بلافاصله تنفس مصنوعی را شروع کنید.انتخاب روش تنفس مصنوعی بستگی به وضعیت جسمانی و نوع ضایعات مصدوم دارد.در هر حال بهتر است از روش دهان به دهان و یا سیلوستر استفاده شود.

3-    در صورت بروز شوک عصبی،شوک قلبی و یا شوک ناشی از توقف قلب شده باشد.در این حالت باید تنفس مصنوعی را با ماساژ خارجی قلب،توأمانجام داد.

4-    در این مرحلهدر صورت بروز ساختگی،قسمتهایسوخته را با گاز سترونیا پارچه تمیز پانسمان می کنیم. یادآوری می شود شکل ظاهری محل سوختگی ناشی از برق،نمی تواند گویای شدت و وخامت آن باشد و همان طور که قبلاً نیز ذکر شد،شدت ضایعات بافتها به مقاومت آنها بستگی دارد ممکن است استخوانها و عضلات شدید ترین آسیبها را دیده باشند در حالی که در سطح پوست فقط زخم کوچکی نمایان باشد.بنابراین با دقت و احتیات کامل مصدوم را به مراکز بهداشتی- درمانی منتقل می کنیم زیرا ممکن است مصدوم در اثر پرتاب شدن دچار شکستگی در نقاط مختلف بدن شده باشد.

5-   اخطار!

●اولین اشتباه فردی که با وسایل برقی کار می کند،ممکن است آخرین اشتباه او باشد!!

●برای نجات جان مصدوم،هرگز با قیچی یا گاز انبر سیم برق را قطع نکنید،زیرا امکان بروز حوادث دیگر بسیار است.

 

●می توان اقدام زیر را با کمکهای اولیه به سیستم تلقی نمود.با رعایت نکات زیر درصد قابل توجهی از حوادث مربوط به برق گرفتگی و عواقب ناگوار آن کسته خواهد شد:

 

در کارخانه ها،بیشترین خطرات ناشی از برق به علل زیر بروز می کند:

■      تماس با قسمت برقردار(سیم دارای ولتاژ)

■      تماس با قسمت نول (سیم بدون ولتاژ)در شرایط یکسان نبودن ولتاژ در فازهای مختلف

■      تماس با بدنه دستگاهها در صورت وجود اتصالی بین قسمت برقدار با بدنه دستگاه

■      تخلیه بارهایالکتریکی ذخیره شده در دستگاه برقی در زمان خاموش بودن دستگاه(اثر خازنی)

■      ایجاد اختلاف ولتاژ بین دو قسمت بدن(مثلاً ین دوپا)در موقع اتصال بین فاز و زمین

 

بنابراین:

·       مقاومت الکتریکی بین بدن و زمین را افزایس داد.

·       مسیر های دیگری با مقاومت بسیار پایین برای عبور جریان به وجود آورد.

·       مقاومت زمین را به حداقل ممکن کاهش داد.

برای افزایش مقاومت الکتریکی بین بدن و زمین،باید تز وسایل عایق مناسب مانند دستکش،کفش و کلاه استفاده کرده و در تاسیسات صنعتی که استفاده از وسایل ایمنی قابل کنترول نیست باید سالن را با عایق مناسب مفروش نمود.به منظور ایجاد مسیرهای دیگر برای عبور جریان،باید بدنه کلیه دستگاههای برقیرا به زمین متصل نمود(سیستم ارت).در کارگاه هایی که با ولتاژ حداکثر220ولت تک فاز و یا380ولت سه فاز کار می کنند،شبکه لوله کشی آب شهری می تواند به عنون سیستم زمین مناسب مورد استفاده قرار گیرد و بدنه تجهیزات برقی با سیمهای مناسب به آن وصل شوند.ولی در تاسیسات فشار متوسط و قوی مانندکارخانه های بزرگ،پستهای فشار قوی،نیروگاهها و خطوط انتقال نیرو،باید یک سیستم زمین مناسب طراحی شود که طراحی آن کاملاً تخصصی بوده و امروزه باید استفاده از کامپیوتر بهترین سیستمها طراحی می شود.برای کاهش مقاومت زمین ،باید عمق کافی انتخاب شده و به زمین مرطوب رسید.می توان از چاه آب یا چاه فاضلاب به عنوان زمین استفاده کرد.

 

●دستورات حفاظتی

·درصورتی که تردید دارید،سیم یا مداری جریان برق دارد یا خیر ،همیشه فرض کنید که مدار برق دارد.

·جهت تشخیص مدارهای الکتریکی ،از وسایل مناسب استفاده کنید.

·هنگام کار با وسایل الکتریکی ،از تجهیزات حفاضتی لازم مانند دستکش لاستیکی،کفش پلاستیکی، زیرپایی لاستیکی،انبرهای حفاظتی فیوزگیر،ابزارآلات عایق و مانند آنها استفاده کنید.

·درموقع کار با وسایل الکتریکی و یا تعمیر آنها،در صورت امکان از یک دست خود استفاده کنید.

·همیشه از علایم خطر،استفاده کرده و مکانهای مخاطره آمیز را با طناب محصور کنید.

·تجهیزات الکتریکی یا سیم کشی های برقی موقت را بطور سالم و مطمئن انتخاب نموده و با اصول صحیح بکار ببرید.

·بطور مرتب ،برنامه هایی جهت بازرسی از تجهیزات یا سیمهای الکتریکی ترتیب دهید و وسایل فرسوده و خراب را بلافاصله از درگاه خارج کنید.

·هرگز اجازه ندهید فردی به تنهایی روی مدار الکتریکی کار کند.

·هرگز مدار الکتریکی را بالامپ امتحان نکنید،زیرا در صورت ترکیدن،عوافب وخیمی ببار می آورد.

·در مواقع سیم کشی و یا کار با مدار الکتریکی،از نردبانهای فلزی استفاده نکنید.

·همیشه اثرات خازنی ترانسفورماتورها و سایر دستگاههای فشار قوی را مد نظر داشته باشید.در این وسایل بدنه ماشین به منزله یک طرف خازن،و سیم پیچها به منزله طرف دیگر خازن عمل می کند و وقتی شخصی در تماس با این دوعامل قرار بگیرد،جریانی از بدنش عبور می کند که در اکثر مواقع خطرناک می باشد.

·هرگز بادستهای مرطوب و خون آلود –به علت بریدگی-با مدارهای الکتریکی کار نکنید

·تعمیر وسایل برقی را فقط به افراد متخصص واگذار کنید.

·قبل از شروع به کار در مدارهای الکتریکی، ابتدا جریان برق را توسط کلید اصلی قطع کرده ودر صورت لزوم فیوز مربوطه را بردارید و اعلایم اخطاری لازم را روی کلید نصب نمایید.

·در محلهایی که گازهای شیمیایی قابل اشتعال وجود دارد،در اثر ایجاد کوچکترین قوس یا جرقه الکتریکی،آتش سوزی و انفجار رخ خواهد داد، بنابر این باید در این اماکن از وسایل الکتریکی خاص استفاده شود.

·باتوجه به نوع فعالیت کارگاه و مواد شیمیایی مصرفی باید سیم کشی ها،کلید و پریزها و مانند آنها ،طبق استاندارد ایمنی برق انتخاب شود.

·هنگام استفاده از وسایل برقی،باید ارتباط و اتصال آن به شبکه برق از طریق دو شاخه سالم صورت بگیرد.استفاده از دو شاخه های معیوب و غیر استاندارد و یا اتصال رابط بدون دو شاخه به پریز خطرناک است.

·به منظور قطع جریان الکتریکی دستگاه و خاموش کردن آن ،از کلید دستگاه استفاده کنید و هرگز دو شاخه وسیله برقی روشن را از پریز نکشید.

·       آتش سوزی و انفجار

·        اگر حریان برق یکسیماز حد مجاز آن تجاوز کند ،و به اصطلاح مسئله"اضافه باری" پیش بیاید،پس از گذشت مدتی،سیم داغ می شود و گرمای بیش از حد به از بین رفتن عایق سیم منجر شده و در نتیجه اتصال کوتاه به وجود می آید که در این حالت جریان نقطه اتصالی بسیار زیاد و قوس الکتریکی نیز به همان نسبت خطرناکاست،در جنین شرایطی امکان بروز آتش نشانیها و انفجارات در کارگاه ها و انبارها به علت فوق الذکر به وقوع پیوسته است.

●صاعقه

    صاعقه یک تخلیه الکتریکی هوایی همراه با یک انفجار (رعد)و نور(برق)می باشد که بین ابر و زمین یا بین دو قطعه ابر بوجود می آید.صاعقه را می توان جرفه عظیمی دانست که در اثر تخلیه ناگهانی الکتریسیته در جّو بوجود می آید سقوط صاعقه به شکل یورشی از انرژی الکتریکی با ولتاژی حدود چند میلیون ولت و شدتی حدود چند هزار آمپر به زمین می رسد و مساحتی به وسعت چند ده متر مربع را تحت تاثیر قرار می دهد و خطر اصلی آن ایجاد آتش سوزی است.

     بطور کلی محل هایی که بیشتر در معرض صاعقه قرار می گیرند ،حوالی بلندی های واقع در یک فضای وسیع رو باز مثلاً در نزدیکی دکل برق،تک درخت،زیر یک سایبان،در نزدیکی محوطه محصور شده فلزی و مانند آنها می باشد ،بنابر این این کارگرانی که در فضای باز کار می کنند،در معرض خطر قرار می گیرند. عوارض صاعقه مانند برق گرفتگی است و شخص ممکن است به قطع تنفس،سوختگی،اغما،شک،عوارض قلبی،عصبی،خونی و چشمی مبتلا شود.در هنگام بروز صاعقه فرد باید:

o      اگر ابزاری در دست دارد،بخصوص ابزار فلزی را فوراً رها کند.

o      روی زمین چمباتمه بزند یا دراز بکشد.

o      به پناهگاه مطمئن برود،مانند ساختمان حفاظت شده به وسیله برق گیر و یا ساختمان بتون آرمه.

o      در معرض جریان هوا قرار نگیرد.

o      اگر به صورت گروهی هستند،فوراً متفرق شوند.

o      اگر در اتوبوس هستند،همان جا،پناه بگیرند و خارج نشوند.

o     سرپرستان کارگاه ها باید توجه داشته باشند که:

o     اصولاً دانستن فنون کمکهای اولیه و امداد باعث هوشیاری بیشتر کارگران شده و بدین ترتیب آنها کمتر خود را در معرض خطر قرار خواهند داد.در ضمن می دانند که در هنگام معامله با خطرات،چه اقداماتی باید انجام بدهند،تا از شدت و وسعت صدمات و عوارض ناشی از خطرات کاسته شده.

 

برای مظالعه بیشتر علاقه مندان

-         ایمنی در صنعت،مهندس ابراهیم رجبی انتشارات جیران،1369

-         راهنمای فوریتهاو موارد اضطراری،انتشارات شرکت کتاب برای همه

-         مجله صنعت ایمنی ،شماره 8،بررسی اثر برق گرفتگی،دکتر محمد بازقلعه

-         مجله صنعت و ایمنی،شماره1و3،حفاظت در مقابل برق فشار ضعیف،مهندس فریدون قیطرانی

-         مجله صنعت و ایمنی، شماره3،ایمنی در سیستم های الکتریکی،مهندس جواد عرفانیان

-         مجلخ صنعت و ایمنی، شماره42،از وسایل برقی چگونه استفاده کنیم؟جواد غلامی

نقش و جایگاه بسیج سازندگی در پیشرفت و توسعه

موضوع:

نقش و جایگاه بسیج سازندگی در پیشرفت و توسعه همه جانبه کشور

فهرست مطالب

عنوان

چکیده

مقدمه

اهداف کلی طرح بسیج سازندگی

اثرات طرح بسیج سازندگی

نقش بسیج سازندگی در پیشرفت جامعه

عملکرد و فعالیت های بسیج سازندگی در کشور

عملکرد بسیج سازندگی به تفکیک عرصه ها

1-       عرصه بهسازی و زیبا سازی مدارس

2-      عرصه خدمات کشاورزی،منابع طبیعی و آبخیزداری

3-     عرصه خدمات علمی،آموزشی و پرورشی

4-     عرصه خدمات بهداشتی و درمانی

5-     عرصه خدمات حمایتی

6-     عرصه خدمات فنی،حرفه ای و مهارتی

7-     عرصه خدمات عمرانی و آبادانی روستایی

 

 ((چکیده))

 

      این مقاله درباره نقش و جایگاه بسیج سازندگی در پیشرفت و توسعه همه جانبه کشور می باشد و در آن سعی شده اهداف کلی و اثرات این طرح را در پیشرفت جامعه و کشور مورد بررسی قرار گیرد. در این طرح کلیه وزارتخانه ها،موسسات و نهادهای دولتی و عمومی ،شرکت ها و مؤسساتی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر یا تصریح نام است،به ویژه وزارتخانه جهاد کشاورزی،بهداشت،درمان و آموزش پزشکی،راه و ترابری،تعاون ،نیرو،کار و امور اجتماعی،آموزش و پرورش،رفاه و تامین اجتماعی، سازمان حفاظت محیط زیست،دفتر مناطق محروم ریاست جمهوری،جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران،کمیته امداد امام خمینی(ره)شهرداری ها و دهیاری ها موظفند متناسب با میزان آمادگی بسیج سازندگی ،بخشی از فعالیت،طرح ها و پروژه های تملک دارایی زودبازده،کم هزینه و عام المنفعه،امدادی، فرهنگی و مردم یاری خود را با استفاده از نیروهای داوطلب بسیجی و مردمی،جوانان و متخصصین سازمان یافته،توسط سازمان بسیج سازندگی نیروی مقاومت بسیج اجرا نمایند.

عملکرد و فعالیت ها و عرصه های مختلف سازندگی در کشور مورد توجه قرار گرفته است که مهم ترین عرصه های و فعالیت های سازمان بسیج سازندگی به شرح زیر     می باشد. 1- عرصه بهسازی و زیبا سازی مدارس 2-عرصه خدمات کشاورزی ،منابع طبیعی و آبخیزداری 3- عرصه خدمات علمی،آموزشی و پژوهشی     4- عرصه خدمات بهداشتی و درمان 5- عرصه خدمات حمایتی 6- عرصه فنی،حرفه ای و مهارتی 6- عرصه خدمات عمرانی و آبادانی و روستایی.

در پایان بیان شده که رسالت و سازندگی جز با کار ،تلاش و ابتکار امکان پذیر نیست لذا باید فعالیت خود را در این زمینه بیشتر نمود و جایگاه سازندگی را مورد شناسایی قرار داد.

 

 

 

 

 ((مقدمه))

 

     از بزرگترین دغدغه های هر کشور اعم از مسئولین و مردم پیش از وقوع هر بلای طبیعی و غیر طبیعی بازسازی کشور و به حداقل رساندن سختی ها و مشقت های بلایا برای مردم می باشد و این بازسازی که با همت همه مردم و مسئولان و با برنامه ریزی دقیق و بهره گیری از همه توانمندی های موجود در کشور صورت می گیرد نشان از توانمندی آن کشور در نزد جهانیان است.

    استکبار جهانی پس از نا امیدی در جنگ تحمیلی به ایران با سازماندهی همه امکانات خود (تحریم ایران اسلامی،تفرقه بین مردم و مسئولان و تأخیر در روند بازسازی و غیره)میدان جنگ دیگری را گشوده است و با تبلیغات ناکار آمدی نظام اسلامی ایران سعی داشت به مردم مومن این مرز و بوم القا کند که ایران اسلامی در این زمینه قطعاً بدون کمک استکبار قادر به بازسازی ایران اسلامی نخواهد بود.اینجا بود که اهمیت بازسازی ایران اسلامی از دیدگاه رهبر فرزانه انقلاب اسلامی مطرح شد و ایشان فرمودند که این هدف دشمنان اسلام است که نگذارند کشور بزرگ ما به وظایف خویش در صحنه بین المللی و در صحنه کشور خود عمل بکند اگر بین مردم اختلاف می اندازد برای همین است اگر محاصره اقتصادی را ادامه می دهد برای همین است و نمی خواهند بگذارند که این انقلاب در مرحله سازندگی به توفیق دست پیدا کند.

    به این منظور بود که بسیج سازندگی به منظور استفاده از نیرو و نشاط جوانان برای سازندگی کشور در اوقات فراغت به فرمان مقام معظم رهبری(معظم له)در تاریخ17/2/79تاسیس گردید.و از وظایف اصلی این سازمان به کارگیری همه جوانان دانشجو و دانش آموز از مقطع دبیرستان تا پیش دانشگاهی جامعه است ویژگی خاص و منحصر به فرد موجود در جوانان شور ونشاط است که اقتضای سنی این دوران است که باعث گردیده تا جوانان به عنوان سرمایه هر کشور محسوب شوند جمهوری اسلامی ایران از نظر میانگین سنی از جمله جوان ترین کشورهای جهان می باشد که دولتمردان با فراهم نمودن فرصت خدمت جهت استفاده از انرژی عظیم نهفته در وجود جوانان باعث گردیده که جوانان منشأ تاثیرات مثبت و ارزنده در عرصه های علمی،اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشور باشند.

 

اهداف کلی بسیج سازندگی

 

1-       تحقق فرمان مقام معظم رهبری مبنی بر استفاده از نیرو و نشاط جوانان برای سازندگی کشور.

2-       غنی سازی اوقات فراغت جوانان در عرصه های کار و تلاش.

3-       کمک به دولت در توسعه سازی معنوی و مادی کشور به ویژه طرح های ملی.

4-       اشاعه فرهنگ کار و تلاش با بهره گیری از روحیه و منش بسیجی در میدان های کار و تلاش.

5-       ایجاد عرصه های جدید جذب جوانان در بسیج.

6-       کمک به محرومیت زدائی،عمران و آبادانی روستاها.

7-       کمک به حفظ و انسجام بسیجیان

8-       افزایش توان فنی و تجربی بسیجیان

9-       ایجاد فضای مناسب برای تشکیل و یادگیری فعالیت های گروهی.

10-        کمک به رفع مشکلات بیکاری جوانان اعم از دائم یا موقت.

11-        بهره برداری از توان متخصصین بسیجی در امور تخصص و سازندگی کشور.

12-        کاهش هزینه های دولت با استفاده از طرح بسیج سازندگی.

بسیج سازندگی با ایجاد محیطی سالم،شاداب و بانشاط برای جوانان در عرصه های کار و فعالیت باعث روحیه تعاون و همکاری و مشارکت پذیری در بین جوانان و ایجاد ارتباط با روستائیان شده و در فعالیت های عمرانی و زیر بنایی با حضور گسترده و پر شور جوانان در عرصه های سازندگی تسریع شده است.

    عمده بحث در بسیج سازندگی بحث پرکردن هدفمند اوقات فراغت جوانان و نوجوانان است و آشنا سازی نسل سوم انقلاب با عرصه های مختلف جامعه همچون بخش کشاورزی در ابعاد مختلف از اهداف بسیج سازندگی است.

 

((اثرات طرح بسیج سازندگی ))

 

1-      ایجاد نگرش سازندگی و فعالیت های جوانان در جامعه.

2-      تقویت فرهنگ کار و تلاش در بین جوانان.

3-      آشنا شدن جوانان با کار گروهی.

4-      استقبال وسیع و دور از انتظار جوانان از این طرح.

5-      تقویت نگرش مثبت در جامعه برای سازندگی امور توسط جوانان.

6-      ایجاد و تقویت خود اتکایی و اعتماد به نفس در جوانان شرکت کننده.

7-      معرفی زمینه های ایجاد اشتغال.

8-      شناخت زمینه فعالیت های متنوع در کشور.

9-      ابراز اطمینان خانواده ها از حضور فرزندانشان در عرصه های کاری و رفت و آمد در محیط بسیج و جهاد.

10-       تقویت احساس مثبت بودن برای جامعه در جوانان که روحیه امیدواری بیشتر را در آنان بوجودمی آورد و موجب پای بندی به فرهنگ تولیدبه جای مصرف و وابستگی.

11-       جلوگیری از هدر رفتن اوقات فراغت و از بین رفتن روحیه یأس و ناامیدی.

12-       آشنایی با ارزش های سنتی و روستایی و تقویت روحیه خدمت به مناطق محروم.

13-       ارزش اقتصادی پروژه های انجام شده .

14-       فرا کرفتن زندگی جمعی و احساس مفید بودن برای جامعه و افزایش توان برای پذیرفتن مسئولیت برای آینده.

15-       ایجاد و پرورش روحیه تعبد آگاهانه،تقویت ایمان و تحیکم عمل صالح در پرتو هدایت معنوی و انجام فرائض دینی و تعظیم شعائر مذهبی.

16-       حفظ روحیه بسیجی و تقویت روحیه سادگی و ساده زیستی و استغنای روحی در مقابل تجمل گرایی.

17-       تقویت روحیه خدمت و همکاری و احسان ،فداکاری،ایثار و از خودگذشتگی نسبت به همنوعان و مداومت درکسب توفیق خدمت به خلق و ادای شکر نعمت خالق.

18-       استمرار ارزشهای بسیجی وانتقال آن به میدان های کار ، تلاش و سازندگی کشور.

19-       تسریع و گسترش طرح های سازندگی و رسیدگی به مناطق محروم.

 

نقش بسیج سازندگی در پیشرفت جامعه

 

     با فعال سازی بسیج سازندگی می توانیم در مواقع بحران کشور را به راحتی اداره کنیم به خصوص توسعه ای که محور کشاورزی داشته باشد بسیار کمک کننده است. کشور ما زمانی می تواند خودکفا باشد که از نظر پاسخ گویی به نیازهای اولیه دچار چالش نشود و در این صورت احساس نزدیکی بین قلبهای نسل سوم با وضعیت کشور بوجود می آید.جوانان زمانی می توانند به سرنوشت کشور علاقمند باشند که با نیازها و مشکلات آشنا شوند و اگر این پیوند عاطفی بین مردم و مجموعه اجرایی کشور بوجود آید مسئولان کشور دیگر نگرانی نخواهد داشت.

آشنا سازی جوانان و نوجوانان با فرهنگ کار وتلاش از عمده محورهای بسیج سازندگی است.

     هدف و رسالت اصلی بسیج سازندگی تلاش برای ساختن مناطق محروم می باشد و در این امر همه نهادهای بسیج باید برای سازندگی کشور فعال شوند لذا بسیج سازندگی میتواندبا پیوند دادن اقشار مختلف با یکدیگر به ساخت هر چه بیشتر کشور کمک کنند.

     از جمله برنامه های بسیج سازندگی حمایت و پشتیبانی جهت اعزام دانشجویان در قالب اردوهای جهادی به مناطق محروم است هر چند فعالیتهای عمران و آبادانی پایه این اردوهااست لیکن مناسب با رشته تحصیلی دانشجویان و توانمندی آنها سایر خدمات از جمله بهداشتی ،درمانی و آموزشی و فعالیتهای فرهنگی تقویت و ارائه خواهد شد.

   در راستای اجرا اصل(147)قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سازمان بسیج سازندگی و رده های تابعه به عنوان مجری طرح های عمومی و دولتی محسوب و مجاز به تبادل توافقنامه و یا انعقاد قرار داد با دستگاه های اجرایی می باشد. دستگاههای اجرایی مجازند در پروژه های واگذاری نسبت به تفویض اختیار لازم به بسیج سازندگی اقدام و در جهت محرومیت زدایی،عمران و آبادانی روستاها و مناطق محروم،غنی سازی اوقات فراغت جوانان در عرصه های کار،تلاش و بهره برداری از توانایی آنها، توسعه بسط فرهنگ سازندگی در بین جوانان کمک به دولت در توسعه سازندگی معنوی و مادی کشور به ویژه طرح های عام المنفعه افزایش توان فنی و تجربی جوانان داوطلب و بسیجیان و ایجاد فضای مناسب برای تمرین در فعالیتهای گروهی و کمک به رفع مشکل اشتغال جوانان اقدام نمایند.

 

عملکرد و فعالیتهای بسیج سازندگی در کشور

 

بسیج سازندگی از سال 1379به دستور مقام معظم رهبری به منظور استفاده از نیرو و نشاط جوانان در امور سازندگی و اوقات فراغت فراهم شده که تاکنون در عرصه های مختلف اعم از جهاد کشاورزی منابع طبیعی و آبخیزداری،آموزش و پرورش ، کمیته امداد،محیط زیست،بهداشت و درمان،نیروی انتظامی و غیره فعالیت داشته و اقشار مختلف دانش آموز،دانشجو و سایر افراد از تحصیلات مختلف،حتی کسانی که فقط در حد خواندن و نوشتن سواد دارند در این سازمان فعالیت می کنند.سازندگی جز با کار و ابتکار امکان پذیر نیست،لذا باید فعالیت خود را در این عرصه بیشتر نموده و جایگاه های مستعد سازندگی را شناسایی و برای آن برنامه ریزی کرد.

       عرصه های فعالیت طرح سازندگی شامل عرصه بهسازی و زیباسازی و مرمت مدارس،منابع طبیعی و آبخیز داری،خدمات بهداشتی و درمانی،خدمات عمرانی و  آبادانی روستایی.خدمات علمی آموزشی خدمات حمایتی است و از اهداف این طرح می توان به غنی سازی اوقات فراغت جوانان در عرصه های سازندگی ، رسیدگی به مناطق محروم و سازندگی کشور و خدمات رسانی به مناطق محروم و روستاها،کمک به دولت در امر سازندگی کشور(محرومیت زدایی،توسعه و اشتغال کاهش و صرفه جویی در وقت و هزینه)اشاره کرد.

    بسیج سازندگی در طرح کاهش آسیب های اجتماعی نقش بسیار بالایی دارد. برای مثال طرح بصیرت از جمله فعالیت های بسیج سازندگی جهت مبارزه با آثار زیان بار مواد مخدر در کشور است که با تعامل و همکاری سازمان مبارزه با مواد مخدر و بسیج سازندگی با هدف آشنایی خانواده ها با تبعات اجتماعی مواد مخدر اجرا می شود. بهترین و تأثیر گذار ترین محیط برای پیشگیری ازآسیب های اجتماعی درون خانواده است و اگر سازمان های مختلف با برگزاری کارگاه های آموزشی برای خانواده ها ،اقدام به پیشگیری از این خطرات داشته باشند نتایج حاصل شده بطور قطع و یقین موثر و کم هزینه تر خواهد بود.

 

عملکرد بسیج سازندگی به تفکیک عرصه ها

 

عرصه بهسازی و زیباسازی مدارس

    یکی از مهم ترین و برجسته ترین اقدامات صورت گرفته در بسیج سازندگی بهسازی و زیباسازی مدارس با مشارکت دانش آموزان و سایر جوانان داوطلب می باشد در این طرح ارزنده برای زیبا سازی مدارس تلاش زیادی شده است از جمله طراحی و نقاشی در ودیوارهای مدارس و ایجاد فضای سبز مناسب،تزئین کلاسها و تعمیر صندلی و میز و نیمکت های مدارس می باشد.

 

عرصه خدمات کشاورزی،منابع طبیعی و آبخیزداری

 

 در این عرصه سازمان بسیج سازندگی با همکاری سازمان جهاد کشاورزی( آبخیزداری ،زراعت و باغبانی،صیانت از جنگل ها،نهال کاری،و تولید نهال) را برعهده دارند. بسیجیان می توانند در این قسمت نهال های زیادی در عرصه های عمومی کشور که توسط سازمان جنگل ها و مراتع معرفی شده بکارند.کارهایی که در کشور توسط بسیج سازندگی انجام می شود ارزان تر از طرح های مشابهی است که توسط پیمانکاران انجام می شود.

 

عرصه خدمات علمی،آموزشی و پژوهشی

 

    سازمان بسیج سازندگی با همکاری سازمان هلال احمر جهت برگزاری کلاس های آموزشی و همکاری بسیج فرهنگیان و بسیج دانشجویی جهت برگزاری کلاس های تقویتی اقدام نموده تا گامی دیگر در تقویت علمی و آموزشی جوانان بردارد.در این قسمت با بکارگیری نیروی بسیجی فعال و داوطلب به مناطق محروم جهت آموزش در برطرف کردن بیسوادی میتوان کمک جدی به سرنوشت کشور کرد و همچنین برگزاری کلاس های کامپیوتر و آشنایی نوجوانان با ابزارهای جدید و بکارگیری جوانان در قسمت های فنی و آموزش دادن به جوانان و نوجوانان در مناطق محروم مهمترین فعالیتهای این بخش می تواند باشد.

 

عرصه خدمات بهداشت و درمان

 

       در این قسمت با همکاری مشترک بسیج جامعه پزشکی ،بسیج سازندگی و دانشگاه علوم پزشکی میتوان تیم های پزشکی را به مناطق محروم اعزام کرد که با ویزیت رایگان و ارائه خدمات پزشکی کمکی به مردم محروم کرده باشند و همچنین با همکاری اورژانس های جاده ای میتوان به کمک دانشجویان رشته های پزشکی در فصل تعطیلات و شلوغی جاده ها در قالب اکیپ های ثابت که در جاده ها مستقر شده اند به مسافران و مصدومان خدمات اورژانسی و امدادی ارائه نمود.بسیج سازندگی در قسمت بهداشت در واکسناسیون دام و طیور هم نقش دارد و در طرح بزرگ واکسینه سرخک و سرخچه توسط وزارت بهداشت و درمان و اموزش پزشکی شرکت دارند.

 

عرصه خدمات حمایتی

 

       در این عرصه با همکاری کمیته امداد در طرح های مختلف برای کمک به محرومین نسبت به جمع آوری کمک های مردمی و توزیع آن بین محرومین و نیازمندان بسیج سازندگی فعالانه شرکت دارند همچنین در فصل سرما با توزیع نفت و وسایل گرمازا به خانواده های محروم و نیازمند می توان خدمتی کرده باشیم.

 

 

عرصه فنی،حرفه ای و مهارتی

    در این عرصه سازمان بسیج سازندگی با همکاری سازمان آموزش فنی و حرفه ای و صنایع دستی با هدف آموزش و اشتغال زدایی کلاسهای آموزش فنی و حرفه ای و مهارتی سیار برای جوانان روستایی دختر و پسر برگزار نمود.برگزاری کلاس خیاطی و گلدوزی و قالی بافی بهترین راه برای اوقات فراغت جوانان و نوجوانان دختر روستایی می باشد.

 

 

عرصه خدمات عمرانی و آبادانی روستایی

 

    این عرصه که شامل احداث مدرسه،آبرسانی روستایی و راهسازی روستایی در مناطق محروم بوده است در این عرصه یکی از اهداف تشکیل بسیج سازندگی خدمات رسانی به مناطق محروم می باشد.همانطور که رهبر فرزانه انقلاب اسلامی می فرمایند:  (( امروز جهاد بزرگ ملت ایران در هرجا که هستند این است که سعی کنند این کشور را همانطورکه اسلام وقرآن گفته است با عزت و به کمال معنای آبادی و عمران بسازند.))

حضور دانش جویان در فعالیتهای سازندگی علاوه بر آبادانی و شکوفایی کشور سبب کسب تجربه و ارتقای دانش علمی دانشجویان خواهد بود.

با توجه به سیاست بسیج سازندگی مبنی بر محرومیت زدایی و حمایت از مردم نیازمند نیروهای جهادی باید به مناطق بسیار دور افتاده و صعب العبور و محروم اعزام شوند و رفع نیاز برای روستائیان نمایند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتیجه گیری

 

   بنابراین نتیجه می گیریم که واگذاری سازندگی به بسیج و تشکیل بسیج سازندگی رسالتی بزرگ برای احیاء این فرهنگ در کشور می باشد و رسالت سازندگی جز با کار و ابتکار امکان پذیر نیست لذا باید فعالیت خود را در این عرصه بیشتر نمود و جایگاه های مستعد سازندگی را شناسایی و برای آن برنامه ریزی کرد.باید دانست که اجرای چندین ساله طرح های بسیج سازندگی در سطح کشور ضروری است میزان تأثیر گذاری و اثر بخشی این مشارکت گسترده از ابعاد اجتماعی- اقتصادی- فرهنگی و غیره مورد ارزیابی قرار گیرد مسأله اساسی بررسی اثرات گوناگون این طرح می باشد که مسیر برنامه ریزی  آینده را هموار خواهد ساخت هدف اصلی از برگزاری طرح بسیج سازندگی         به اهدافی چون مسائل فرهنگی ، آموزشی، مشارکت، بهینه سازی اوقات فراغت جوانان مد نظر بوده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کلید واؤه ها

      صیانت:1- حفظ کردن،نگاهداشتن2-خویشتن را نگاهداشتن3-(اِمص)حفظ،نگهداری

       مستعد:استعداد چیزی دارنده ،آنکه آماده کاری است،آماده،مهیا(ج)مستعدین

      پروژه: 1-طرح،نقشه2-طرح اولی،نقشه اولیه

       آبخیزداری:      آبخیز زمینی که هرجای آن را بکنندآب بیرون آید2-موج3-طوفان4-طغیان و افزایش آب در فصل بهار

       عرصه:1-گشادی میان سرای که در آن بنا نباشد،فضای برابر خانه،حیاط2-میدان3-صحرا(ج) عرصات

      اقتضای: (اقتضاء)وام را باز خواستن،مطالبه کردن و گرفتن بدهی کسی را 2-در خور بودن –مناسب بودن

      روند:رفتن،روش،رفتار،طریقه

      مراتع:مرتع،چراگاهها

 

 

 

 

 

 

 

منابع و مآخذ:

 

1-          برداشت از عملکرد اردوی طرح هجرت

2-          برداشت از عملکرد اردوی طرح بصیرت

اسلحه ژ-3

 

اسلحه ژ-3

مشخصات:

1. جنگ افزاری است خودكار كه بوسیله ناظم آتش بصورت خودكار و به ضامن در می آید.

2. با هوا خنك میشود.

3. با فشار مستقیم گاز باروت مسلح می شود.

4. با خشاب 20 تیری تغذیه میشود .

5. بوسیله نفر حمل میشود.

6. دستگاه نشان روی آن بسادگی قابل تغییر و تنظیم است.

مختصات :

1. كالیبر 62/7میلیمتر (30/0اینچ)

2. وزن بدون خشاب 200/4كیلوگرم

3. طول سلاح بدون سرنیزه 5/102سانتیمتر

4. سرعت ابتدایی گلوله در ثانیه اول 800متر بر ثانیه

5. نواخت تیر بطور علمی 500الی600تیردر ثانیه

6. نواخت تیر بطور عملی 120الی150تیر در دقیقه

7. تعداد خان 4 عدد

8. گردش خان از چپ به راست

9. برد موثر بدون دوربین 400متر

10. برد موثر با دوربین 600متر

11. برد نهایی 3500 متر

ماموریت:

تیراندازی برعلیه نفرات دشمن.

سازمان وخدمه :

جنگ افزار ژ-3 سلاحی است انفرادی ،دارای یك نفر خدمه و برابر جدول سری ام در كلیه رسته ها.

انواع تفنگ ژ-3:

دونوع مختلف داریم:

1. با قنداق تاشو (به منظور سهولت در امر پرش)

2. با روپوش و قنداق پلاستیكی

مقدورات:

1. قدرت زیاد نسبت به تفنگهای مشابه با اندازه طول فشنگ ومرمی.

2. دقت تیر به خاطر طول مناسب لوله.

3. مجهز به دوربین برای استفاده در مسافتهای بیشتر از 400 متر و همچنین مجهز به دوربین دید در شب.

محدودیتها:

1. عدم تغذیه با خشاب بیشتر از 20 تیری بعلت بلندی طول فشنگ.

2. لگد تفنگ نسبت به جنگ افزارهای انفرادی كه دارای فشنگ های كوتاهتر است بیشتر است.

3. موارد گیر نسبت به جنگ افزارهای انفرادی بیشتر است.

نامگذاری قطعات:

1. لوله و متعلقات

2. گلنگدن و متعلقات

3. دستگاه چكاننده و متعلقات

4. قنداق و متعلقات

5. روپوش لوله

6. شعله پوش

7. بند

8. خشاب

بازو بسته كردن بطریق زیر است:

الف)باز و بسته كردن مختصر جهت نظافت جنگ افزار است كه خدمه قبل از تیراندازی به منظور آگاهی از سالم بودن قطعات جنگ افزار انجام می دهد این نوع بازو بسته كردن مخصوص خدمه می باشد.

ب)باز و بسته كردن كامل كه مخصوص تعویض قطعات بوده مخصوص افراد فنی است.

ج)باز و بسته كردن مخصوص كه شامل تعمیر قطعات ویژه جنگ افزار است كه افراد متخصص تعمیراتی مجاز به باز و بسته كردن آنها می باشند.

باز و بسته كردن جنگ افزار ژ-3 (برای نظافت)

1. قبل از باز كردن اسلحه را به ضامن كنید.

2. خشاب را بردارید.

3. تفنگ را خالی كنید(دستگیره آتش را به عقب كشانده مطمئن شوید كه خزانه خالی است دستگیره را رها كنید و جنگ افزار را رو به هوا گرفته وماشه را بچكانید).

عمل سلاح جنگی

تظاهر

عبارت است از ظاهر شدن یك عدد فشنگ در مسیر گلنگدن توسط فشار صفحه خوراك دهنده.

ادخال

عبارت است از هدایت یك عدد فشنگ در مسیر گلنگدن كه توسط شاخه های گلنگدن در اثر پیشروی آلات متحرك فشنگ مزبور را در مسیر گلنگدن قرار گرفته توسط شاخه های گلنگدن به داخل لوله هدایت می گرددوعمل ادخال انجام می شود.

بسته كردن

ضمن پیشروی آلات متحرك پیشانی جنگی گلنگدن به ته خزانه لوله چسبیده و عمل بسته شدن انجام می گیرد.بنابراین بسته شدن برخورد پیشانی گلنگدن به ته خزانه لوله می باشد.

چفت شدن

چون در موقع بسته شدن پیشانی جنگی به ته لوله برخورد می كند در این حال بدنه آلات متحرك در اثر فشار فنر ارتجاع هنوز به سمت جلو حركت می نماید در نتیجه این فشار به هادی سوزن منتقل می گردد و سبب می شود كه غلطكهای روی هادی سوزن حركت نمایند و از داخل گلنگدن خارج می شود و در داخل مقر خود در بدنه قرار می گیرد.

ضربت زدن

در موقع چفت شدن فاصله سوزن وپیشانی جنگی كم می گردد وهنگامی كه ماشه می چكانیم چخماق به ته سوزن ضربت زده و نوك سوزن از سوراخ پیشانی جنگی خارج شده و به ته چاشنی فشنگ ضربت می زند.

مرحله دوم

* زمانیكه آلات متحرك در اثرفشار گازباروت به عقب حركت می نماید اعمال زیر انجام میشود:

رها شدن

فشار گاز باروت به پیشانی جنگی گلنكدن سبب می گردد كه غلطكها به مارپیچهای مقر خود برخورد نموده و به داخل گلنكدن برود و در نتیجه به هادی سوزن فشار آورد و فاصله بین گلنكدن متحرك را برقرار می نماید.

باز شدن

جدا شدن پیشانی جنگی گلنكدن از ته خزانه لوله.

مسلح شدن

ضمن عقب نشینی آلات ماهیچه تحتانی آلات متحرك چخماق را به عقب می خواباند ودر نتیجه سرپایه آتش با دهانه عقبی چخماق درگیر میشود و جنگ افزار مسلح میگردد.

اخراج

خارج شدن پوكه از خزانه لوله توسط فشنگ كش.

پرش

پرتاب پوكه بخارج توسط فشنگ پران است.

بررسی سود یا زیان در سرمایه عمر انسان در قرآن

موضوع مقاله:بررسی سود یا زیان در سرمایه عمر انسان در قرآن

مقدمه

بدون تردید هر سال و ماه و روز و ساعت و دقیقه و ثانیه ای که از عمر انسان می گذرد مقداری از سرمایه را از دست داده است.در برابر آنچه از دست میدهد،چه چیزی دریافت می کند؟

طی چند سالی است که انسان در این جهان زندگی می کند به تدریج بدن را با همه قوا و نیروهایش به هدر     می دهد،باید فکر کرد این بدن چقدر قیمت دارد؟ آیا در مقابل آن چیزی که نافع است بدست آورده یا نه؟ و به طور کلی بدن و قوا و استعدادهای انسان همه سرمایه هایی هستند که باید آنهارا بکار بیندازد واز آنها نفع بگیرد و به قول شاعر:

              گوهر عمر بدین خیرگی از دست مده                 آخراین دُرّ گرانمایه بهایی دارد

عمر سرمایه ای است که همه مردم دارند و بازار آن همه جاهست چرا که بازار عرضه سرمایه عمر بشر این دنیا است که یک لحظه بی مشتری نیست و همه افراد در هر قیمت و نرخی آزاد هستند و میتوانند لحظات عمر خود را با خدا معامله کنند و لحظه به ما تذکر داده میشود که عمرت را به کسی به راحتی نفروشی. و اکثر مردم در این ارزشیابی ،کوتاهی می کنند و اگر انسان تحت یک تربیت و یک رهبری صحیح قرار نگیرد و یک کم غفلت کند از لحاظ درونی دچار خسران و زیان شده است. قرآن در این باره چنین می گوید:

 ((سوگند به عصر(حتماً انسان دچار زیان است) مگر کسانی که ایمان آوردند و عمل شایسته کردند و وصیت به حق و وصیت به صبر کردند))

چهار صفتی که در صوره عصر ذکر شد،فقط دو تا را ذکر می کنیم به خاطر این است که وصیت به حق داخل در عمل صالح و وصیت به صبر داخل در وصیت به حق است،مثل این که وصیت به حق دوبار تکرار شده. یکبار در ضمن عمل صالح و یکبار به  طور مستقل و همچنین وصیت به صبر سه بار تکرار شده است.درباره روایت هم آمده است که صبر نسبت به ایمان به منزله سر است نسبت به تن.

          صبر تلخ است ای برادر صبر کن           تا شفا یابی تو از رنج کهن

 

 

 

نکات مؤثر در سرمایه عمر انسان

الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی

بعضی سرمایه مادی دارند،بعضی ندارند.چه سرمایه ای است که همه ی مردم دارند؟سلامتی را که خیلی ها مریض هستند.سرمایه های مادی را،طلا،قالی،مزرعه،باغ،کاخ،خانه،ماشین ،سرمایه،کارخانه،این سرمایه ها را یکی دارد.یکی ندارد.اما آن سرمایه که همه دارند عمر است.نکاتی را در این رابطه متذکر می شیم؛

1-بازار دنیا

بازار عمر همه جا است.«الدُ̉نیا سُوق»(بحار الانوار/ج46/ص326)دنیا بازار است.سرمایه همه عمر است.همه هم فروشنده هستند.هیچ وقت هم کسادی ندارد.یک لحظه بی مشتری نیست.مثل خانه نیست که یک مرتبه بازارش بالا برود یا پایین برود.سکه و نفت هر روزی ،قیمتش کم و زیاد می شود.هر نفسی که می کشید،یک لحظه از عمرتان را می فروشید.   می توان گران بفروشید.می توان ارزان بفروشید.آزادی است.آزادی نرخ!همه در هر نرخی ،همه در هر قیمتی ،آزاد هستند.

هر کس می تواند لحظه های عمرش را با خدا معامله کند سر موتورت را بلند می کنی و یک تک چرخ می زنی .ضربه ی مغزی می شوی ،بلند بگو :لااله الاالله!فدای چه شدی؟این نوار را ببینیم.از ماهواره این فیلم را ببینیم. خطه ش،فکرش ،سلیقه اش،همه چیز او عوض شد.به هم ریخت.به چه کسی خودش را فروخت؟به یک فیلم!به یک سی دی به یک شعر،به یک تلفن،به یک بستنی،به یک فیلم،به سینما،به یک نشست،به یک مسافرت،حدیث داریم هر که بگوید:«سبحان الله»خدا،یک درخت در بهشت برایش ثبت می کند.یکی گفت:یارسول الله!پس بهشت ما خیلی درخت دارد؟چون خیلی ذکر گفته ایم.فرمود:بله!گاهی هم یک گناهی می کنید،آتیشی می فرستید همه درختها را می سوزاند. یعنی هم می شود انسان عمرش را به بالاترین قیمت بفروشد به رضای خدا،«وَرِضونٌ مِنَ الله أکبَر»(توبه/72)وهم به پست ترین قیمت.

2-نقش اولیاومربیان

خودت را مفت نفروشی؟این تذکرچیست؟موعظه ها،صدای اذان ها،آیات قرآن ،علما،مراجع،اساتید،مربیان،پدران و مادران،همه دلسوزان جامعه دلال هستند این فکر غلط است.این کار درست است.هشدار می دهند.نگو یادم رفت.کسی نبودیادم بیاورد .نه،همه بودند.لحظه به لحظه تذکرداده می شد.به چه کسی بفروش،به چه کسی نفروش؟روی هر جنسی هم کارت خورده است.کارتش هم این است .این عبادت،«ضِعف» یعنی دوبرابر!      می نویسند روی یکی«اَضعاف»چند برابر.یک جای دیگر«عَشر»ده برابر!

روی هر جنسی نرخ خورده است.این نرخش چند است؟اجناس همه نرخ دارند.کسانی که مالشان را در راه خدا انفاق می کنند،مثل کسی است که حبه ای را بکارد،از این حبه، دانه و خوشه بیرون بیاید.درهرخوشه ای صددانه.این کارهفتصدبرابر،بعد (بقره/261) خدا بیشترش می کند.نامحدود!اگر کسی سحر خودش را برای نماز شب از جا بکند،قرآن نمی گوید:دو برابر،ده برابر،می گوید: (سجده /17) اصلاًهیچ کس می داند چقدر ثواب دارد؟

3-توبه

اگر ما تاحالا اشتباه کرده ایم،عمرمان را به باطل فروخته ایم،فکر غلط، نگاه غلط،حرف غلط،غذای غلط،کار غلط،حالا چه کنیم؟جنس قابل برگشت است.اجناس فروخته شده پس گرفته می شود؟چطوری؟باتوبه!خدایا!مرا ببخش.راست بگویی خدا می بخشد.

کار خدا این است.شبانه روز خدا جنس های آشغال را می گیرد،جنس خوب می دهد.آب زباله در چاه میرود،از کنار آن آب زلال بیرون می آید.نماز در خانه یک رکعتش یک رکعت است.جماعت شد،یکی به یکی اقتدا کندیک رکعت75برابر می شود.مسواک می کنی 70برابر اضافه می شود.با آب سرد وضو بگیر و خشک نکن.30برابر اضافه می شود.دوتا اقتدا کنند،ثواب بیشتر.سه تا بیشتر.ده تاکه شد دیگر بی حساب است.شما برای سیب زمینی و پرتقال اگر بدانی یک میوه فروش ،میوه اش بهتر است می روی100متر بالاتر.آنوقت برای نمازت مسجد     نمی روی؟یعنی نماز به اندازه ی سیب زمینی نمی ارزد؟

4-نقش نیّت وانگیزه

می خواهد مشتری پیدا کند.داد می زند.تازه اش را آورده م.گل به سر دارد خیار!تابلو می زنند.هر کس به یک نحوی دارد دنبال مشتری میگردد .ولی کار برای خدا اصلاً نیاز به  داد زدن ندارد.در دلت نیت کنی که این کار را برای خدا انجام بدهی خدا خریدار است.دست می کنی در کیسه ات یک پولی به یک فقیری بدهی.بعد می بینی پول در جیب نیست.خلاص ثوابش را داری.نیت کردی،مسجد رفتی نماز جماعت نبود.ثواب جماعت داری.پس اگر با خدا معامله کنیم:

الف:خداوند جنس کم را می خرد.( زلزله/7)به اندازه وزن یک ذره!خدا جنس کم را می خرد.اما مردم جنس کم را نمی خرند.اگر من به شما گفتم :یک لیوان آب بیاور.شما یک لیوان آوردی ،چند قطره آب ته لیوان بود.ناراحت می شوم.اگر گفتند:یک کیلو،دو کیلو میوه بخر.رفتی صد کیلو میوه خریدی،ناراحت می شوند.خلق جنس کم نمی پذیرد.خدا جنس کم را می خرد.

ب:از همه گرانتر می خرد.خدا به بهشت می خرد،

ج:خدا جنس معیوب را هم می خرد.می فرماید: (محمد/2)ایمان و تقوا داشته باش ،عملت را خراب کردی،عیب هایش را اصلاح می کنم.ماشین قراضه بده خودم صافکاری می کنماما بعد از نماز می گوید:خدایا نماز خواندم،اما اگر عیبی دارداصلاح کن.«إِن کَانَ فِیهَاخَلَلٌ أونَقصٌ مِن رُکُوعِهَاأوسُجُودِهَا»(بحارالانوار/ج83/ص 38 )هم می خرد.

فایده معامله با خدا

اگر انسان با خدا معامله کند برکاتش زیاد می شود.اولاً خداوند جنس کم را می خرد

این مطلب در سوره زلزلَة بیان شده که خداوند می فرماید: پس هر کس به قدر ذره ای کار نیک کرده یا کار زشتی مرتکب شده، پاداش و کیفر آن را خواهد دید.

در این آیات به سرانجام کار هر یک از دو گروه مؤمن وکافر ، نیکوکار و بد کار اشاره کرده و می فرماید: ((پس کسی که به اندازه سنگینی ذره ای کار خیر انجام داده آن را   می بیند و هر کس به اندازه سنگینی ذره ای کار بد کرده آن را می بیند.))ظاهر این آیات تأکید مجددی است بر مسأله تجسم اعمال و مشاهده خود عمل در روز قیامت که حتی اگر سر سوزنی کار نیک یا بد باشد در برابر صاحب آن مجسم می شود و آن را مشاهده  می کند.

این آیات نشان می دهد که در آن حسابرسی بزرگ کوچکترین کارها محاسبه می شود ضمناً این آیات هشدار   می دهد که نه گناهان کوچک را کم اهمیت بشمرند و نه اعمال خیلی کوچک را، چیزی که مورد محاسبهٔ الهی قرار می گیرد هر چه باشد کم اهمیت نیست لذا بعضی از مفسران گفته اند این آیات زمانی نازل شد که بعضی از یاران پیامبر اکرم(ص)به انفاق اموال کم بی اعتنا بودند و میگفتند،اجر و پاداش بر چیزهایی داده می شود که ما آن را دوست داریم و اشیاءِ کوچک چیزی نیست که مورد علاقه ما باشد و همچنین نسبت به گناهان کوچک    بی اعتنا بودند .

دراینجا سؤالی مطرح است وآن این که مطابق این ایات انسان همه اعمال خود را در قیامت اعم از نیک و بد و کوچک و بزرگ می بیند این معنی چگونه با آیات احباط و تکفیر و عفو و توبه سازگار است . طبق آیات تکفیر گاهی حسنات ،سیئات را از بین می برد .

((اِنّ الحسنات یذهبن السیئات)) و آیات عفو و توبه می گوید درسایه عفو الهی با توبه کردن گناهان محو می شوند این مفاهیم چگونه با مسأله مشاهده تمام اعمال  نیک و بد تطبیق می کند؟ در پاسخ این سؤال باید به یک نکته توجه کرد و آن اینکه دو اصلی که در آیات فوق آمده است که می گویند انسان هر ذره ای از کار نیک و بد را می بیند به صورت یک قانون کلی است و می دانیم هر قانون ممکن است استثنا هایی داشته باشد پاسخ دیگر این که در مورد احباط و تکفیر در حقیقت موازنه و انکساری رخ می دهد.

هنگامی که انسان نتیجه این موازنه را می بیند در حقیقت تمام اعمال نیک و بد خود را دیده است

همین سخن در مورد عفو و توبه نیز جاری است چرا که عفو بدون لیاقت و شایستگی صورت نمی گیرد و توبه خود نیز یکی از اعمال نیک است و راه تبدیل زشتی ها به خوبی ها می باشد.

ثانیاً در معامله با خدا، خداوند کار دنیا و دینشان را اصلاح می کند و این امر در آیه 2سوره محمد(ص)بیان شده که خداوند می فرماید: ((وآنان که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند و به آنچه بر محمد(ص)نازل شد و همه حق و ازجانب پروردگارشان است ایمان آوردند ، خدا از گناهانشان در می گذرد و کار دنیا و دینشان را اصلاح می کند))

این آیه توصیفی است از وضع مؤمنان که در نقطهٔ مقابل کافر قرار دارند.

ذکر ایمان به آنچه بر پیامبر(ص)نازل شده به طور مطلق تأکیدی است بر برنامه های این پیامبر بزرگ و بیانگر این واقعیت است که بدون ایمان به آنچه بر پیامبر نازل شده هرگز ایمان به خدا تکمیل نمی شود .در این آیات دو پاداش برای مؤمنان صالح العمل بیان می کند که نخستین آنها پوشاندن لغزش ها و بخشودگی خطاهایی است که به هر حال هر انسان غیر معصومی از آن خالی نیست و دیگر ((اصلاح بال است)) بال به معانی مختلفی آمده است به معنی حال ،کار قلب و به گفته راغب در مفردات به معنی ((حالات پر اهمیت))است .بنابراین ((اصلاح بال))به معنی سرو سامان دادن به شئون زندگی و امور سرنوشت ساز می باشد و می توان گفت آمرزش گناهان نتیجهٔ ایمان آنها و اصلاح بال نتیجه اعمال صالح آنهاست .مؤمنان هم دارای آرامش فکرند و هم پیروزی در برنامه های علمی که اصلاح بال دامنهٔ گسترده ای دارد وهمهٔ اینها را شامل می شود.

ثالثاً خداوند کارهای نیک انسان را تا چند برابر پاداش می دهد

آیه 261سوره بقره دلالت بر این امر می کند.

((مثل آنان که مالشان را در راه خدا انفاق کنند مانند دانه ای است که هفت خوشه برویاند که در هر خوشه ای صد دانه باشد و خدا این مقدار را برهر که بخواهد بیفزاید که خداوند گشایشگر و به همه چیز احاطه کامل دارد .))

در این آیه انفاق مایه رشد آدمی و اسباب نجات  در روز قیامت است چرا که فرمود : ((مثل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند همانند بزری است که هفت خوشه برویاند و در هر خوشه یکصد دانه باشد که جمعاً از یک دانه هفتصد دانه بر می خیزد و پاداش آنها منحصر به این نیست بلکه خداوند ان را برای هر کس که بخواهد دو یا چند برابر کند . قرآن عمل انسان را از وجود او جدا نمی داند و هر دو را اشکال مختلفی از یک حقیقت          می شمرد، انسانهای نیکو کار در پرتو نیکی هایشان نمو و رشد معنوی پیدا می کنند و این افراد همچون بذرهای پر ثمری هستند که به هر طرف ریشه و شاخه می گستراند و همه جا را زیر بال و پر خود می گیرد.

در بازار دنیا زیانکار چه کسی است؟

طبق آیات قرآنی که بیان شده اولین زیانکار واقعی کسی است که به جای خدا کسی دیگر را به عنوان معبود خود گرفته باشد ودر قرآن 150(دون الله) به جای خدا کسی دیگر را گرفتن آمده است.

مهمترین زیان ها در این دنیا عبارتند از:

1.     به جای خدا کس دیگری را گرفتن

2.     به جای رهبر معصوم به سراغ دیگری رفتن

3.     به جای تدبر در کتاب خدا سراغ نوشته های دیگر رفتن

4.     به جای مکتب الهی ، مکتب شیطانی را گرفتن

5.     به جای حزب الله ، حزب شیطانی را گرفتن

6.    به جای جدی گرفتن معنویات سرگرم به مادیات شدن

زیان های واقعی

الف:به جای خدا سراغ غیر خدا می رود این زیانکار است (عنکبوت/52)خدا را کنار می گذارند غیر خدا را می گیرند.در قرآن حدود160،150تا«دون الله»است.یعنی به جای خداسراغ غیرخدامی روند.امام حسین^{(علیه السلام)}

در روز عرفه دعا می خواند،«لَقَدخَابَ مَن رَضِیَ دُونَکَ بَدَلا»(بحارالانوار/ج95/ص/226) خدایا باختند آنهایی که بجای خدا سراغ غیر خدا رفتند (نساء/119)خسارت این است.خدا از ما این را خواسته است.به تو چه چیزی داده است؟مثلاًمی گوید:بیا این کار را بکنیم.نگاه کن این رفیق چه به من داده است؟چشم،گوش،سلامتی،عقل،فهم،علم داده؟چه داده که توقع داری ؟ولی خدا به من همه چیز داده است.توقع دارد.به جای خدا سراغ غیر خدا نرویم .«خَابَ الوَافِدُنَ عَلَی غَیرِک» (بحار الانور/ج95/ص389)باختند انهایی که سراغ غیر تو رفتند.«وَخَسِرَ المُتَعَرِّضُونَ إلّالَک» (بحارالانور/ج95/ص389) خسارت کردند آنهایی که سراغ غیر تو رفتند.

ب:به جای رهبر معصوم ،سراغ دیگری رفتند،روز قیامت افرادی می گویند:«یا لیتَنِی اتَّخَذتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبیلا» (فرقان/27)کاش با رسول خدا همراه می شدیم .چرا همراه دیگری رفتیم ؟ آخراو چشم پاک مرا ،دست پاک مرا ،فکر پاک مرا آلوده کرد.

ج:به جای فقیه عادل،به سراغ افراد فاسد وهوس باز می روند.«یاوَیلَتی لَیتَنی لَم أتَخِذ فُلاناً خَلیلا»(فرقان/28)کاش فلانی را دوست نمی گرفتم.مجتهد عادل بود،«مخالفاً لهوی» نمی گوییم هر مجتهدی !مجتهد عادلی که از او گناه سراغ نداریدو دنبال هوی و هوس هم نیست.عالم بود با سوادترین بود.عادلترین بود.بی هوس ترین بود.دنبال چه کسی رفتم؟دنبال چه حزبی؟چرا خودم را مفت فروختم؟

به جای تدبیر در کتاب خدا ،سراغ نوشته های دیگر رفته  آنهایی که حق تلاوت را انجام می دهند،(بقره/121)زیانکار هستند.چه می خواستی که در قرآن نبود.

به جای ایمان به قیامت آن را تکذیب می کنند.به جای انکه توشه بردارد،دسته خالی است. (اعراف/9)هیچ کاری برای قیامتش نکرده است.برای بچه اش کفش و لباس خرید .برای مخ بچه اش یک معلم نگرفت که با قرآن آشنا شود.البته بعضی از مناطق آموزش و پرورش در کلاس،یک چند سطر قرآن می خوانند.این راه خوبی است.بالاخره بچه ی ماوقتی دیپلم گرفت،می تواند قرآن بخواند یا نه،همه ی مناطق این کار را بکنند.

5- سرگرم شدن به مادیات

به جای سرگرم به ارزش ها سرگرم به مادیات میشود. اگر کسی سرگرم خوراک،پوشاک ،مسکن سرگرم زندگی مادی،تغییر ماشین،تغییرپول،تغییر شغل است.مادیات را گرفته و معنویات را رها کرده است.به جای اینکه با خوب ها شریک شود جزء حزب شیطان می رود.به جای اینکه محاسبه ی بکند،محاسبه ی صحیح بکند،محاسبه ی غلط می کند (کهف/104)خیال می کند کارش درست است.در قرآن پیمان شکنی،قطع رحم،فساددرزمین خسارت است.دروغ نمی گفت حالادروغ می گوید.قبلاًلقمه حلال می خورد ،حالا لقمه اش قاطی شده است.کم فروشی،اینها خسارت است.

خدایا!آنچه خسارت کرده ایم،به جای حق سراغ باطل رفته ایم،مفت خودمان را فروختیم،زیان ها و خسارت های گذشته ی ما را ببخش و بیامرز.

مفهوم خاسر و اخسر در قرآن

یکی از صفاتی که مکرر در قرآن کریم به انسان نسبت داده شده، زیانکاری و خسارت است.

قرآن کریم بعضی از انسانها را هشدار میدهد که روشی که پیش گرفته اند ((خسران مبین)) یعنی زیان آشکار است ،بعضی هم زیانکارترین مردم و به تعبیر خود قرآن اخسرین هستند.

پس بعضی خاسر و بعضی اخسرند، بعضی خسارت و زیانشان طوری است که آشکار است ولی بعضی دیگر چنین نیستند. خسارت گاهی در چیزهائی که خارج از وجود انسانند به کار می رود مثل خسارتی که به مال ، مقام و اعتبارات شخص وارد می شود این خسارت ها جنبه برون ذاتی دارند و باید گفت از امور خیالی و هیچ و پوچ هستند قرآن در مورد آنها لحن جالبی دارد.

می فرماید: بدانید که زندگی این جهان بازیچه و سرگرمی و زینت و فخر فروشی و زیاد کردن مال و اولاد است ((سوره حدید آیه 20))

درست مثل اینکه عده ای کودک مشغول بازی و سر گرمی بوده ، بر سر وشانه یکدیگر بکوبند و یک آدم عاقل به کارهای پوچ و بی ارزش آنها بخندد، قرآن هم زندگی مردم دنیا را به بازی و سرگرمی شبیه تر می داند تا به کارهای مفید عقلی و انسانی.

منظور قرآن این نیست که زندگی دنیا بد است و بنابراین نباید باشد. زندگی دنیا باید باشد، زیرا مقدمه است برای یک زندگی برتر و واقعی . همانطوری که زندگی دنیا بازی و سرگرمی است،سود و زیانهای ان نیز جز بازی و سرگرمی نیست به همین ملاحظه است که قرآن دربارهٔ چنین زیانها مطلبی ندارد.

یک نوع خسارت دیگر داریم که جنبه ،درون ذاتی دارد اینگونه خسارتها واقعاً مهمند قرآن نیز به آنها اهمیت داده و هر جا از خسارت انسان سخن می گوید نظرش به همین قسم است.

تفسیر آیات مربوط به زیانکاران واقعی

آیه 52 سوره عنکبوت اولین زیانکار واقعی افراد در این دنیا را بیان می کند که به جای خداوند یکتا دیگری را به خدایی قبول می کنند در پایان این آیه به عنوان هشدار و تهدید   می فرماید: و آنان که به باطل گرویدند وبه خدا کافر شدند به حقیقت زیانکاران واقعی هستند.چه خسرانی از این بالاتر که انسان تمام سرمایه های وجود خود را در برابر هیچ از دست دهد آن گونه که مشرکان از دست دادند قلب و جان خود را در اختیار بتها نهادند و تمام نیروهای جسمانی و امکانات اجتماعی و فردی خود را در اختیار تبلیغ و ترویج آئین بت پرستی و محو نام الله گذارند و جز خسران و زیان نتیجه ای نصیب آنها نشد.

قرآن در آیات خود به این خسران بزرگ اشاره می کند و گاهی به ذکر کلمه اخسر (زیانکارتر) این حقیقت را نشان داده که زیانی از این برتر و بالاتر نیست . مهمتر اینکه گاه انسان در معامله ای زیان می کند تنها سرمایه خود را از دست می دهد و ورشکست می شود امّا گاهی از این فراتر می رود و بدهکاری زیادی نیز بر دوش می ماند و این بدترین نوع ورشکستگی و گمراهی دیگران نیز می شود وبه اصطلاح ورشکستگی زنجیره ای را تشکیل می دهند.

آیه 28 سوره فرقان

در این آیه زیان گرفتن رهبر غیرمعصوم را به جای رهبر معصوم بیان می کند که می فرماید:

 ((وای بر من کاش فلانی را دوست خود نمی گرفتم))  

در واقع آیه 28و آیه 27 سوره فرقان دو حالت نفی و اثبات را در مقابل هم قرار می دهد در یک جا می گوید ای کاش راهی به پیامبر پیدا کرده بودم و در آیه 28 می گوید ای کاش فلان شخص را دوست خود انتخاب نکرده بودم که تمام بد بختی در ترک رابطه با پیامبر(ص) و قبول رابطه این دوست گمراه بود. اگر از ایمان و سعادت جاویدان فاصله زیادی داشتم این اندازه جای تأسف نبود ولی تا نزدیک مرز پیش رفتم یک گام بیشتر نمانده بود که برای همیشه خوشبخت شوم اما این کور دل متعصب لجوج مرا از لب چشمه آب حیات تشنه باز گرداند و در گرداب بدبختی فرو برد.

در پایان این آیه می گوید: ((شیطان همیشه مخذول کننده انسان می باشد.))

چرا که انسان به بیراهه ها و مناطق خطر می کشاند و بعد او را سرگردان رها کرده و بعد به دنبال کار خود  می رود.

حقیقت خذلان این است که کسی دل به یاری دیگران ببندد ولی او درست در لحظات حساس دست از کمک و یاریش بردارد.این آیه نقش دوست در سرنوشت انسان را بیان می کند . چنان که در روایت اسلامی از پیامبر خدا حضرت سلیمان چنین نقل شده((درباره کسی قضاوت نکنید تا به دوستانش نظر بیفکنید چرا که انسان به وسیله دوستان و یاران شناخته  می شود.))

آیه119سوره نساءِ

در این آیه پیروزی از شیطان باعث نابودی و زیان انسات شده است.

و هر کس شیطان را دوست دارد نه خدایی را،سخت زیان کرده زیانی که آشکار است.

این آیه اشاره به آن دارد که خداوند در نهاد اولیه انسان توحید و یکتا پرستی و هرگونه صفت و خوی پسندیده ای را قرار داده است ولی وسوسه های شیطانی و هوی و هوس های انسان را از این مسیر صحیح منحرف       می سازد و به بیراهه ها می کشاند و این ضرر غیر قابل جبرانی است که شیطان بر پایه سعادت انسان         می زندزیرا حقایق و واقعیات را با یک سلسه اوهام قلب می کند و به دنبال آن سعادت به شقاوت تبدیل می گردد. در پایان آیه بیان کرده می فرماید: ((هر کس شیطان را به جای خداوند به عنوان ولی و سرپرست خود انتخاب کند زیان آشکاری کرده است)) شیطان به آنها وعده ههای دروغین می دهد و به آرزوهای دور و دراز سرگرم می کند ولی جز فریب و خدعه ،کاری برای آنها انجام نمی دهد. در پایان سرنوشت نهایی پیروان شیطان چنین بیان شده((آنها جایگاهشان دوزخ است و هیچ راه فراری از آن ندارند.))

سیمای خسران آشکار در قرآن

قرآن درباره آنها که گرفتار زیان آشکار هستند چنین می گوید:

ترجمه: ((هر کس شیطان را به جای خداوند به عنوان ولی و سرپرست خود انتخاب کند زیان آشکاری کرده است)) ((نساء119))

بدیهی است که ولایت ، چه به معنی دوستی و چه به معنی صاحب اختیار بودن و قدرت تصرف داشتن باشد به خدا برازنده است نه به شیطان .انسانی که به چنین حقیقتی عملاً پشت پا بزند و از خدا که ولی حقیقی است رو بتابد و به شیطان رو کند ،خسرانش آشکار است .

در مورد دیگر می فرماید:

 (سوره زمرآیه15) بگو آنها زیانکارند که خود و خانواده خود را به زیان انداخته اند که زیان آشکار همان است

طبق آنچه در این آیه آمده ،هر کس کاری کند که ضررش در روز قیامت هم به خودش وهم به بستگانش برسد،دچار زیان آشکار است.

مورد سوم آیه 11سوره حج است:

دسته ای ازمردم،خدارایک جانبه می پرستند،اگرخبری به ایشان برسد ،اطمینان و قرار پیدا می کنند

و اگر دچار آزمایشی بشوند روی گردان می شوند .اینها به دنیا و آخرت خود زیان رسانده اند و همین است زیان آشکار.

بدیهی است که دین و ایمان و عبادت،نباید یک جانبه باشد .لازم است انسان دین و ایمان و عبادتش همه جانبه باشد .یعنی خواه نفع مادی ببیند،خواه نبیند باید درهردوجنبه دین دار و ثابت قدم باشد .می گویند:پدری فرزند خود را از نماز خواندن منع کرد وقتی که از او علت پرسیدند گفت: هرچه نماز خولندیم بیشتر گرفتار شدیم ،مدتی است که تصمیم گرفته ام خودم و افراد خانواده ام از نماز خواندن دست بکشیم.از آن وقت تا به حال می بینم وضع زندگی بهتر شده است همین دینداری یک جانبه است منطق قرآن این است که این هاهم به دنیای خود ضرر زده اند و هم به آخرت خود ،به همین جهت دچار زیان آشکارهستند.

این مطلب معلوم است که اگر کسی هم به دنیای خود ضرر بزند و هم به آخرت خود دچار زیان آشکار است .می خواهیم ببینیم چرا در مورد این افراد گفته شده است که هم به دنیای خود ضرر زده اند و هم به آخرت خود ؟ضرر آخرتی آنها معلوم است.پشت پا زدن به پرستش و نیایش،آنهم به خاطر گرفتاری که پیش آمده است ،ضرر و زیانی است به آخرت .بعلاوه آن عبادتی که یک جانبه باشد و جنبه آزمایشی به خود بگیرد نمی تواند فایده ای برای آخرت داشته باشد .پس هم عبادت چنین آدمی خسارت اُخروی است و هم ترک عبادتش .اما چه ضرری برای دنیایش دارد؟

ظاهراً این آدم همان وقت که عبادت یک جانبه و آزمایشی انجام می داد نه تنها به آخرت خود ضرر می رساند بلکه به دنیای خود نیز ضرر می زند زیرا عبادت او نه برای آخرت مفید بوده نه برای دنیا.در بازار آخرت چنین عبادتی ،متاعی نیست که قیمتی داشته باشد در دنیا هم این متاع مشتری ندارد،پس این عبادت نه متاع دنیاست و نه متاع آخرت. هنگامی که از عبادت یک جانبه به خاطر ضرری که دیده صرف نظر می کند باز هم دچار خسران دنیوی است زیرا از کجا معلوم که پس از ترک آن عبادت ضرر و زیانش برطرف گردد؟

تازه اگر هم برطرف گردد باز هم نمی شود گفت از خسارت و زیان مصون است زیرا همان طوری که عبادتش نفع دنیوی ندارد ،ترک عبادت نیز نفع دنیوی ندارد.

سیمای زشت اخسرین در قرآن

در سوره هود طی یک سلسله آیات (18تا24)سیمای اخسرینرا بیان کرده است و صفات مهم آنها از این قرارند:

1-افتراء بخدا بستن 2-راه خدا را به روی مردم بستن و در صدد ایجاد انحراف بودن

3-ایمان به آخرت نداشتن 4-گوش حق شنو و دیده حق بین نداشتن.

به دنبال این صفات است که می فرماید:

اینان به خویشتن زیان رسانیده ،افتراء آنها که جز در پندار و خیال خودشان وجود ندارد ،گم می شود .ناگزیر ،آنها در آخرت زیانکارترند

در سوره (نحل آیه 5)نیز اخسرها را معرفی کرده است.

((اولئک الذین لهم سوءالعذاب و هم فی الاخرة هم الاخسرون))

اینان گرفتار عذابی بد و در آخرت زیانکارترند

سومین مورد معروفی ((اخسرها))سوره کهف است.ابتدا بصورت سؤال این مطلب را بیان کرده می گوید:    ((قل هل ننبئکم بالاخسرین اعملا؟))

بگو آیا شما را آگاه سازیم که چه کسانی از حیث عمل زیانکارترند؟

پس از طرح این سئوال است که صفات آنها را ردیف کرده و میگوید:

1-کوششی که در زندگی دنیا کرده اند ، گم میشود و در حال انکه بگمان خودشان بهترین روش را پیشه کرده اند

2- به آیات و ملاقات خداوند کفر می ورزند و به همین جهت اعمالشان تباه می شود و در روز قیامت برای اعمالشان ترازوئی نصب نمی شود.

3- آیات و پیامبران خدا را به مسخره می گیرند.

 

 

 

امید بخش ترین آیات قرآن

 (آیه 48 سوره نساءِ)

((محققاً خدا این را که به او شرک آورده شود نخواهد بخشید وسوای شرک را برای هرکه خواهدمی بخشدوآن کسی که به خدا شرک آورد،به یقین گناهی بریافته ومرتکب شده است ))

آیه فوق صریحاً اعلام می کند که همه گناهان ممکن است مورد عفو و بخشش واقع شوند ولی شرک به هیچ وجه بخشوده نمی شود مگر اینکه از آن دست بردارند و توبه کند وموحد شود.

این آیه از آیاتی است که افراد موحد را به لطف و رحمت پروردگار دلکرم می سازد زیرا در این آیه خداوند امکان بخشش گناهان را غیر از شرک بیان کرده است.

طبق گفته بعضی روایات نقل شده که افراد جنایتکاری همچون وحشی قاتل افسر رشید اسلام حمزه بن عبد المطلب عموی پیامبر (ص) با نزول این آیه ایمان می آورد و دست از جنایت خود می کشد این امیدواری برای گناهکاران پیدا می شود که از رحمت پروردگار مأیوس نشوند و پیش از آنچه گناه کرده اند خود را آلوده نسازند.

اسباب بخشودگی گناهان

1- توبه     2- کارهای نیک    3 – شفاعت     4 – پرهیز از گناهان کبیره      5 – عفو الهی

توبه و بازگشت به سوی خدا که توأم با پشیمانی از گناه گذشته و تصمیم بر اجتناب از گناه در آینده و جبران عملی اعمال بد بوسیله اعمال نیک بوده باشد.

            ((وهو الذی یقبل التوبه عن عباده و یعفو عن السیئات))

((اوست که توبه را از بندگان خود می پذیرد و گناهان را می بخشد.))

عفو الهی مشروط به مشیّت اوست و به این ترتیب یک مسأله عمومی وبدون قید و شرط نیست و ارادهٔ او تنها در مورد افرادی است که شایستگی خود را عملاً به نوعی اثبات کرده اند و از این جا روشن می شود که چرا شرک قابل عفو نیست زیرا مشرک ارتباط خود را از خدا به طور کلی بریده و مرتکب کاری شده که بر خلاف تمام اساس ادیان و نوامیس آفرینش است.

 

 

 

 

نتیجه گیری :

از مجموع مطالبی که در این جا بیان کردیم چند نتیجه بدست می آید :یکی اینکه انسان اگر به طبع خودش واگذار شود دچار خسران و زیان است.اما خسران و زیان مردم یکسان نیست بعضی خسران آشکار دارند و بعضی خسران غیر آشکار ، همچنین بعضی اخسرند و بعضی غیر اخسر.

دیگر اینکه قرآن کریم در سه مورد دربارهٔ خسران آشکار و در سه مورد درباره زیان کارتر بودن ،سخن گفت.نکته سوم اینکه :راه خلاص شدن از خسران و زیان این است که انسان به ایمان و عمل صالح روی آورده و بس.

بارالها !آن روز که تمام اعمال کوچک و بزرگ در برابر ما مجسم می شود ما تنها به لطف عمیم تو چشم دوخته ایم.

سؤالات طرح شده در این موضوع:

1-    سرمایه ای که خداوند به همه انسان ها عطا کرده چیست؟

الف)سلامتی                   ب)علم                ج)عمر

2-    بر اساس آیه 261سوره بقره خداوند کارهای نیک انسان را تا چند برابر پاسخ می دهد؟

الف)7برابر                   ب)70برابر             ج)700برابر

3-    چه عملی ثواب نماز را هفتاد برابر می کند؟

الف)به جماعت خواندن      ب)مسواک زدن      ج)اول وقت خواندن

4-    بر اساس آیه 7سوره زلزال خداوند به چه عملی پاداش می دهد؟

الف)عمل اندک              ب)عمل بسیار           ج)عمل مداوم

5-    از دیدگاه قرآن در آیه 119سوره نساءِ خسارت واقعی چیست؟

الف)پیروی از نیاکان       ب)پیروی از شیطان     ج)پیروی از هوای نفس

 

منابع ومأخذ

1-      قرآن-ترجمه الهی قمشه ای

2-      تفسیر نمونه،مؤلف،استاد ناصر مکارم شیرازی

3-      تفسیر نمونه،مؤلف،استاد قرائتی(دامة برکاته)

4-      برنامه درسهایی از قرآن،شبکه اول سیما/مورخ1/12/1387